Uzasadnienie
Stowarzyszenie, reprezentowane przez E.B., wniosło o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym przez zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku podano, że Stowarzyszenie nie ma prawa prowadzić i nie prowadzi działalności gospodarczej, nie posiada żadnych funduszy, ani środków pieniężnych. Zgodnie z regulaminem nie zbiera składek członkowskich, a bieżące wydatki są pokrywane z wolnych datków. Z regulaminu Stowarzyszenia wynika, że jego statutowym celem jest ochrona ludności i środowiska naturalnego przed promieniowaniem elektromagnetycznym od źródeł technicznych, a także ochrona od innych zagrożeń środowiska. Jak wynika z punktu 8 regulaminu, Stowarzyszenie realizuje swoje cele m. in. przez występowanie z uwagami, wnioskami, opiniami i skargami do władz administracyjnych i sądowych.
Stosownie do treści art. 245 § 1 i 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zmianami), prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, prawo pomocy może być przyznane w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania (art. 246 § 2 pkt 2 cytowanej ustawy).
Mając na względzie fakt, że strona wniosła o zwolnienie od kosztów sądowych (wniosek zawarty w rubryce 4 formularza PPPr), Sąd rozważał, czy Stowarzyszenie spełnia wyżej wymienione przesłanki przyznania mu pomocy prawnej w zakresie częściowym. W ocenie Sądu, brak jest podstaw, by uznać, że Stowarzyszenie spełnia ustawowe przesłanki przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Zgodnie z zapisem punktu 6 Regulaminu Stowarzyszenia, działalność stowarzyszenia jest oparta na pracy społecznej członków, a wydatki są pokrywane ze składek członkowskich. Realizacja statutowego celu Stowarzyszenia, jakim jest obrona interesów ludności i środowiska przed promieniowaniem elektromagnetycznym, a w konsekwencji - również obrona tych interesów przed sądami, z natury rzeczy musi wiązać się z posiadaniem i zabezpieczeniem pewnych kosztów, z przeznaczeniem na ten cel. Jak wynika z oświadczenia przedstawicielki Stowarzyszenia zawartego we wniosku nie zbiera się składek członkowskich.
W ocenie Sądu zatem, zaistniała sytuacja, związana z realizacją celów Stowarzyszenia przed sądem, uzasadnia zabezpieczenie pewnych środków od członków Stowarzyszenia na ten cel. Nie może stanowić okoliczności uzasadniającej przyznanie prawa pomocy sytuacja zaniechania regularnego poboru składek przez Stowarzyszenie, choćby nawet drobnych i powoływanie się na taką okoliczność jako świadczącą o braku środków finansowych. W tej sytuacji bowiem zaakceptowanie takiej argumentacji przedstawicielki Stowarzyszenia zmierzać by mogło do nadużycia przepisów o zwolnieniu z kosztów sądowych.
Należy mieć również na uwadze, że skoro Stowarzyszenie chce aktywnie realizować cele statutowe, winno liczyć się ze związaną z tym koniecznością ponoszenia kosztów. W szczególności w sytuacji, gdy powołując się na swoje cele statutowe, zdecydowało się skorzystać z drogi sądowoadministracyjnej, powinno przeznaczyć środki na pokrycie kosztów sądowych. Dodatkowo należy wskazać, że w myśl art. 33 ustawy z dnia 7 kwietnia 1989 r. Prawo o stowarzyszeniach (tj.: Dz. U. z 2001r., Nr 79, poz. 855 ze zm.) majątek stowarzyszenia powstaje ze składek członkowskich, darowizn, spadków, zapisów, dochodów z własnej działalności, dochodów z majątku stowarzyszenia oraz z ofiarności publicznej. Stowarzyszenie zatem może m.in. uzyskiwać środki na swoją działalność ze składek członkowskich. Konieczność ponoszenia kosztów sądowych w przypadku wnoszenia skarg do sądu administracyjnego, również powinna być brana pod uwagę przy ustalaniu wysokości składek.
Jeżeli stowarzyszenie nie pobiera od swych członków składek, to nie może przerzucać ciężaru swej działalności na koszt Państwa, czyli wszystkich podatników. Podzielając pogląd Naczelnego Sądu Administracyjnego, wyrażony w postanowieniu z dnia 20 grudnia 2006 r. (sygn. akt II OZ 1433/06), należy stwierdzić, iż przerzucanie ciężaru funkcjonowania stowarzyszenia na Państwo, chociażby w ten sposób, aby uzyskać zwolnienie od kosztów sądowych rodzi ten skutek, że faktycznie działalność stowarzyszenia staje się finansowana ze środków publicznych, a to prowadzi do zaprzeczenia zasady, że stowarzyszenie prowadzi działalność na bazie własnego majątku.
W powyższym postanowieniu Naczelny Sąd Administracyjny doszedł również do wniosku, iż stowarzyszenie o niewielkiej liczbie członków o niskich dochodach, musi liczyć się z trudną sytuacją w prowadzeniu działalności, dla której zostało utworzone i podjąć odpowiednie kroki w kierunku uzyskania majątku. Sąd wskazał ponadto, iż Konstytucja RP przewiduje prawo obywateli do zrzeszania się m.in. w stowarzyszenia, nie gwarantuje jednak wszystkim stowarzyszeniom prawa do finansowania ich działalności przez Państwo.
Wobec powyższego, Sąd na mocy przepisu art. 246 § 2 pkt 2 cytowanej wyżej ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji postanowienia.