Uzasadnienie
A. L. wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku sprzeciw od decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego z 10 maja 2022 r. nr [...] w przedmiocie częściowego umorzenia odpłatności za wyżywienie w młodzieżowym ośrodku wychowawczym.
Starosta C. rozpoznając wniosek A. L. decyzją z dnia 18 października 2021 r. odmówił umorzenia kosztów wyżywienia jej syna D. G. przebywającego w Młodzieżowym Ośrodku Wychowawczym, w kwocie 720 zł.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia 14 grudnia 2021 r. uchyliło powyższą decyzję i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi pierwszej instancji. Kolegium zobowiązało organ do poczynienia ustaleń dotyczących sytuacji rodzinnej, materialnej, zdrowotnej, zawodowej, życiowej strony. Ustalenia w tym zakresie organ miał zawrzeć w uzasadnieniu decyzji i na ich podstawie dokonać ponownego przeanalizowania okoliczności sprawy.
Decyzją z dnia 11 marca 2022 r., znak [...] i [...], Starosta umorzył A. L. należność w kwocie 360 zł za wyżywienie jej syna D. G. w Młodzieżowym Ośrodku Wychowawczym, a pozostałą do zapłaty kwotę 360 zł rozłożył na dziewięć rat po 40 zł każda. Organ powołał się na z art. 64 ustawy o finansach publicznych wskazując, że ma możliwość umarzania należności, o których mowa w art. 60, w całości, w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem zobowiązanego lub interesem publicznym, a takie okoliczności w przypadku A. L. nie występują. Trudna sytuacja majątkowa czy zdrowotna sama w sobie nie może być uznana za przesłankę umożliwiającą zastosowanie wnioskowanej ulgi, a tym samym nie można jej utożsamiać z ważnym interesem zobowiązanego. Okoliczności przedstawione przez stronę nie wskazują, by powstanie zaległości było spowodowane postępowaniem niezależnym od strony, w związku z tym umorzenie należności byłoby nieusprawiedliwione społecznie.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze rozpoznając odwołanie A. L. decyzją z 10 maja 2022 r. nr [...] uchyliło decyzję Starosty z dnia 11 marca 2022 r. w całości i przekazało mu sprawę do ponownego rozpatrzenia. W ocenie Kolegium z uzasadnienia decyzji organu pierwszej instancji nie sposób wywnioskować, czym dokładnie kierował się organ uwzględniając częściowo wniosek strony i odmawiając jego uwzględnienia w pozostałym zakresie, nie sposób przez to dokonać kontroli instancyjnej decyzji. Kolegium zwróciło uwagę na to, że w treści odwołania skarżąca oświadczyła, że sporną należność już wcześniej spłaciła, a organ umorzył i rozłożył na raty należność spłaconą, w rezultacie, zdaniem skarżącej, zobowiązano ją do ponownej zapłaty kwoty 360 zł w ratach. Kolegium wskazało też, że Starosta nie odniósł się do okoliczności faktycznych sprawy, w szczególności nie wyjaśnił, czy rzeczywiście strona spłaciła już wcześniej - jak deklaruje - należność objętą wnioskiem o umorzenie.
Reasumując Kolegium uznało, że uzasadnienie decyzji Starosty, wobec braku ustaleń stanu faktycznego, lakoniczności i sprzeczności zawartych w niej rozważań z sentencją decyzji, nie daje możliwości przeprowadzenia kontroli instancyjnej, narusza również wyrażoną w art. 11 k.p.a. zasadę przekonywania.
A. L. w sprzeciwie od decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego z 10 maja 2022 r. nr [...] wskazała, że mimo długotrwałego postępowania prowadzonego w sprawie opłat za wyżywienie jej syna, w dalszym ciągu nie zapadło wiążące rozstrzygnięcie.
W odpowiedzi na sprzeciw wniesiono o jego oddalenie.
Rozpoznając wniesiony sprzeciw, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje
Na wstępie zauważyć należy, że będąca przedmiotem wniesionego w niniejszej sprawie sprzeciwu decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 10 maja 2022 r. wydana została na podstawie art. 138 § 2 k.p.a. Zgodnie zaś z treścią art. 64a ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2022 r., poz. 329) - zwanej dalej p.p.s.a., od decyzji, o której mowa w art. 138 § 2 k.p.a. skarga nie przysługuje, jednakże strona niezadowolona z treści decyzji może wnieść od niej sprzeciw.
Stosownie przy tym do treści art. 64e p.p.s.a. rozpoznając sprzeciw, sąd ocenia jedynie istnienie przesłanek do wydania decyzji, o której mowa w art. 138 § 2 k.p.a. Zgodnie zaś z treścią art. 138 § 2 k.p.a. organ odwoławczy może uchylić zaskarżoną decyzję w całości i przekazać sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi pierwszej instancji, gdy Przekazując sprawę, organ ten powinien wskazać, jakie okoliczności należy wziąć pod uwagę przy ponownym rozpatrzeniu sprawy. Sprzeciw nie jest zatem środkiem prawnym służącym kontroli materialnoprawnej podstawy decyzji ani prawidłowości zastosowania przez organ II instancji przepisów prawa procesowego niezwiązanych z podstawami kasatoryjnymi. Kontrola dokonywana przez sąd administracyjny w ramach tego środka ma zatem charakter formalny (por. wyrok NSA z dnia 7 grudnia 2017 r., sygn. akt II OSK 3001/17, https://orzeczenia.nsa.gov.pl). Innymi słowy, instytucja sprzeciwu służy jedynie skontrolowaniu, czy decyzja kasacyjna organu II instancji została oparta na przesłankach jej wydania określonych w art. 138 § 2 k.p.a. (zob. wyrok WSA w Poznaniu z dnia 8 sierpnia 2017 r., sygn. akt IV SA/Po 649/17, Lex nr 2341954).
Z orzecznictwa sądów administracyjnych jednoznacznie wynika, że decyzja kasacyjna nie może zostać wydana, jeśli kwestią sporną będzie tylko ocena prawna zebranego materiału dowodowego w sprawie (por. wyrok WSA w Szczecinie z dnia 29 maja 2014 r., sygn. akt l SA/Sz 1256/13, Lex nr 1479048). W sprzeczności z art. 138 § 2 k.p.a. pozostaje wydanie decyzji kasacyjnej zarówno w przypadku, gdy zaskarżona decyzja była dotknięta jedynie błędami natury prawnej, jak i w przypadku, gdy postępowanie wyjaśniające przeprowadzone przez organ I instancji jest dotknięte niewielkimi brakami, które z powodzeniem można uzupełnić w postępowaniu odwoławczym na podstawie art. 136 k.p.a. (zob. wyrok WSA w Krakowie z dnia 10 października 2013 r., sygn. akt II SA/Kr 997/13, Lex nr 1384918).
Mając powyższe na uwadze, Sąd stwierdził, że wskazane przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze okoliczności uzasadniały zastosowanie art. 138 § 2 k.p.a. i uchylenie decyzji Starosty z dnia 11 marca 2022 r. z jednoczesnym przekazaniem sprawy do ponownego rozpatrzenia temu organowi.
Mający zastosowanie w niniejszej sprawie, przepis art. 64 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych (t.j. Dz. U. z 2011 r., poz. 305 ze zm.) stanowi, że należności, o których mowa w art. 60, właściwy organ może na wniosek zobowiązanego:
- a) umarzać w całości - w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem zobowiązanego lub interesem publicznym,
- b) umarzać w części, odraczać terminy spłaty całości albo części należności lub rozkładać na raty płatność całości albo części należności - w przypadkach uzasadnionych względami społecznymi lub gospodarczymi, w szczególności możliwościami płatniczymi zobowiązanego.
Cytowany wyżej przepis uzależnia zatem umorzenie w całości niepodatkowych należności budżetowych od wystąpienia przypadków uzasadnionych ważnym interesem zobowiązanego lub interesem publicznym. Natomiast umorzenie w części, odroczenie terminu spłaty, rozłożenie na raty płatności tych należności winno być uzasadnione względami społecznymi lub gospodarczymi, w szczególności możliwościami płatniczymi zobowiązanego.
Zatem organ orzekając na tej podstawie winien zebrać i dokonać wnikliwej analizy materiału dowodowego celem ustalenia zarówno wysokości należności stanowiącej przedmiot sprawy jak i dotycząych tego, czy w sprawie wystąpiły wymienione przesłanki umorzenia czy też ulg w spłacie niepodatkowych należności budżetowych. W tym celu organ winien podjąć działania odpowiadające zasadzie prawdy obiektywnej określonej w art. 7 k.p.a., zgodnie z którym w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności, z urzędu lub na wniosek stron podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli.
Natomiast zgodnie z art. 107 § 3 k.p.a. uzasadnienie faktyczne decyzji powinno w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, zaś uzasadnienie prawne - wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa.
W przedmiotowej sprawie jak słusznie wskazało Samorządowe Kolegium Odwoławcze w zaskarżonej decyzji, Starosta w decyzji z dnia 11 marca 2022 r. pominął ustalenia faktyczne zarówno co do wysokości należności Skarżącej jak i przesłanek zastosowania art. 64 ust. 1 pkt 2 ustawy o finansach publicznych. Tym samym w ocenie Sądu w niniejszej sprawie wystąpiły okoliczności wskazane w art. 138 § 2 k.p.a., to jest decyzja organu I instancji została wydana z naruszeniem przepisów postępowania, a konieczny do wyjaśnienia zakres sprawy ma istotny wpływ na jej rozstrzygnięcie.
Wyjaśnić przy tym należy, że postępowanie dowodowe w tym zakresie nie mogło zostać przeprowadzone przez organ odwoławczy, jako że nie chodzi o jego uzupełnienie, stosownie do uprawnienia wynikającego z art. 136 k.p.a. Zgodnie z treścią tego przepisu, organ odwoławczy może przeprowadzić na żądanie strony lub z urzędu dodatkowe postępowanie w celu uzupełnienia dowodów i materiałów w sprawie albo zlecić przeprowadzenie tego postępowania organowi, który wydał decyzję (§ 1). Art. 136 § 2 k.p.a. stanowi, że jeżeli decyzja została wydana z naruszeniem przepisów postępowania, a konieczny do wyjaśnienia zakres sprawy ma istotny wpływ na jej rozstrzygnięcie, na zgodny wniosek wszystkich stron zawarty w odwołaniu, organ odwoławczy przeprowadza postępowanie wyjaśniające w zakresie niezbędnym do rozstrzygnięcia sprawy. Jeżeli przyczyni się to do przyspieszenia postępowania, organ odwoławczy może zlecić przeprowadzenie określonych czynności postępowania wyjaśniającego organowi, który wydał decyzję.
Powyższe jest możliwe także w przypadku, gdy jedna ze stron zawarła w odwołaniu wniosek o przeprowadzenie przez organ odwoławczy postępowania wyjaśniającego w zakresie niezbędnym do rozstrzygnięcia sprawy, a pozostałe strony wyraziły na to zgodę w terminie czternastu dni od dnia doręczenia im zawiadomienia o wniesieniu odwołania, zawierającego wniosek o przeprowadzenie przez organ odwoławczy postępowania wyjaśniającego w zakresie niezbędnym do rozstrzygnięcia sprawy (art. 136 § 3 k.p.a.). Taka sytuacja nie zachodzi jednak w niniejszej sprawie.
Z kolei Sąd nie może w zastępstwie organu dokonać ustaleń niezbędnych do rozstrzygnięcia sprawy administracyjnej, jako że sąd administracyjny ocenia zgodność z prawem zaskarżonego aktu organu według stanu faktycznego i prawnego obowiązującego w dacie podjęcia kontrolowanej decyzji.
Zauważyć należy, iż zarzuty sprzeciwu dotyczą tego, że mimo długotrwałego postępowania prowadzonego w sprawie opłat za wyżywienie jej syna, w dalszym ciągu nie zapadło wiążące rozstrzygnięcie. Jednakże te okoliczności nie mogą być weryfikowane przez Sąd w ramach rozpoznania sprzeciwu na podstawie art. 64e p.p.s.a.
Z tych wszystkich względów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku uznał, że Samorządowe Kolegium Odwoławcze w zaskarżonej decyzji z dnia 10 maja 2022 r. doszło do słusznego wniosku, że decyzję organu I instancji należy uchylić, a sprawę przekazać do ponownego rozpoznania, gdyż konieczny do wyjaśnienia zakres sprawy ma istotny wpływ na jej rozstrzygnięcie, dlatego też zastosowanie art. 138 § 2 k.p.a. było w pełni uzasadnione.
Biorąc pod uwagę brak naruszenia przepisu art. 138 § 2 k.p.a. przez organ odwoławczy, Wojewódzki Sąd Administracyjny, na podstawie art. 151a § 2 p.p.s.a., oddalił sprzeciw jako bezzasadny.
Sąd rozpoznał sprzeciw na posiedzeniu niejawnym na podstawie art. 64d § 1 p.p.s.a.