Uzasadnienie
E. G. i H. G. wnieśli o zwolnienie ich od obowiązku uiszczenia kosztów sądowych i ustanowienie pełnomocnika z urzędu wskazując, że nie są ich w stanie ponieść tych wydatków bez uszczerbku utrzymania koniecznego siebie.
W złożonym oświadczeniu o stanie rodzinnym wnioskodawcy podali, że prowadzą wspólne gospodarstwo domowe. Posiadają mieszkanie o pow. 31 m2 i wartości 70 tys. zł. W uzasadnieniu wniosku wskazali na trudną sytuacje zdrowotną, wymagającą kolejnych zabiegów i stałych wizyt i przyjmowania leków. Oświadczyli, że oboje uprawnieni są do świadczeń emerytalnych, które miesięcznie stanowią kwotę 3430,31 zł netto.
Z uwagi na istniejące wątpliwości co do stanu majątkowego i możliwości płatniczych wnioskodawców, zarządzeniem referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z 6 czerwca 2016 r. wnioskodawcy zostali zobowiązani do przedłożenia wyciągów ze wszystkich posiadanych przez wnioskodawców rachunków bankowych i innych, na których gromadzone są środki pieniężne, w tym kont i lokat dewizowych z ostatnich trzech miesięcy; dokumentów obrazujących wysokość spłacanych pożyczek; kopii rachunków związanych z opłatami za media i mieszkanie, oraz ponoszonych kosztów leczenia i zakupu leków oraz oświadczenia w przedmiocie zarejestrowanych na wnioskodawców pojazdów mechanicznych (podania ich marki, modelu, roku produkcji oraz aktualnej wartości).
Celem wystosowanego wezwania było ustalenie sytuacji majątkowej i bytowej wnioskodawców.
W wezwaniu wskazano skarżącym, że niezastosowanie się do treści wezwania w zakreślonym terminie może być uznane za niewykazanie spełniania przesłanek warunkujących przyznanie prawa pomocy i skutkować jego odmową.
Przy piśmie datowanym na dzień 12 lipca 2016 r. wnioskodawcy przedłożyli wyciągi z rachunku bankowego E. G., faktury na zakup leków z okresu 4 miesięcy na kwotę 886,40 zł, kserokopie dowodu rejestracyjnego pojazdu marki Daewoo Matiz, dowód opłaty 98 zł za przegląd techniczny auta oraz dowód zakupu części i dokonanych napraw auta i jego ubezpieczenia rocznego na kwotę 1336,80 zł, dowód opłaty składek na ubezpieczenie na życie w kwocie 231,90 zł miesięcznie, nakaz podatkowy na kwotę 64 zł, harmonogram spłaty pożyczki w wysokości 47,01 zł miesięcznie, rachunek za gaz na kwotę 49,26 zł, oraz rachunek za energie elektryczną na kwotę 71,99 zł za dwa miesiące; dowód uiszczenia rocznych opłat związanych z ogródkiem działkowym na kwotę 218,80 zł, zawiadomienie o wysokości opłat czynszowych na kwotę 394,67 miesięcznie.
Wskazania jeszcze wymaga, że w niniejszej sprawie skarżący ubiegali się o zwolnienie od kosztów sądowych, jednak prawomocnym postanowieniem Sądu z 25 stycznia 2016 r. utrzymane zostało postanowienie referendarza sądowego o odmowie zwolnienia od kosztów sądowych.
W tym stanie uznano, co następuje:
Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.) przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.
Wykazanie takich okoliczności należy zatem do strony wnioskującej, która powinna w treści składanego formularza PPF dokładnie przedstawić swoją sytuację majątkową i rodzinną. Prawa pomocy należy odmówić, jeżeli podawane fakty nie znajdują pokrycia w aktach sprawy lub pozostają w sprzeczności z przedstawionymi informacjami i oświadczeniami dotyczącymi majątku i dochodów. O dostatecznym udowodnieniu okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy decyduje sąd (referendarz), który w razie niewystarczających danych do oceny sytuacji materialnej wnioskującego, może na podstawie art. 255 ww. ustawy wezwać do przedstawienia dodatkowych oświadczeń i dokumentów.
Oświadczenie, o którym mowa w art. 252 § 1 ww. ustawy złożone przez skarżących (wnioskodawców) - jak wskazano powyżej - nie zawierało dostatecznych i wyczerpujących danych koniecznych do oceny ich obecnej, rzeczywistej sytuacji majątkowej oraz możliwości płatniczych. Stąd też zarządzeniem z 6 czerwca 2016 r. zwrócono się do wnioskodawców o jego uzupełnienie wskazując, jakie dokumenty źródłowe należy w tej materii złożyć.
Podkreślić należy, że przepis art. 255 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, który miał w sprawie zastosowanie, nakłada na wnioskodawcę obowiązek współdziałania z sądem w zakresie gromadzenia dowodów źródłowych i wyjaśnienia wszystkich okoliczności w celu ustalenia jego rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych. Brak tej współpracy w postaci niedostarczenia dokumentów bądź niezłożenia wyczerpujących oświadczeń musi mieć z kolei wpływ na dokonywaną ocenę wniosku o przyznanie prawa pomocy (por. B. Dauter, Gromadzenie materiału dowodowego. Obowiązek współdziałania strony z sądem [w:] S. Babiarz, B. Dauter, M. Niezgódka – Medek, Koszty postępowania w sprawach administracyjnych i sądowoadministracyjnych, Warszawa 2007, s. 244).
W ocenie referendarza sądowego złożenie wyżej wskazanego pisma wnioskodawców z 12 lipca 2016 r. wraz z załącznikami nie stanowi należytego wykonania zarządzenia z 6 czerwca 2016 r., a sytuacja finansowa skarżących nadal pozostaje niejasna.
W powyższym wezwaniu wskazano bowiem w sposób jednoznaczny, jakie okoliczności wymagają przedstawienia dokumentów źródłowych. Przede wszystkim brak jest wyciągu z rachunku bankowego H. G., nie ulega wątpliwości, że taki rachunek skarżący posiada, gdyż na wyciągu jego małżonki widnieją operacje przelewu środków z rachunku skarżącego na rachunek małżonki.
Oceniając natomiast przedłożone rachunki to rozliczając je w perspektywie roku na dwanaście miesięcy to koszty utrzymania samochodu wynoszą 120 zł, zakup leków 221,60 zł, składki na ubezpieczenie 231,90 zł, podatek od nieruchomości 5,33 zł; utrzymanie ogrodu działkowego 18,23 zł, spłata pożyczki 47,01 zł, opłata za gaz 50 zł, opłata za energie elektryczną 36 zł, czynsz 394,67 zł, zakup paliwa 100 zł. Łącznie daje to kwotę 1224,74 zł. Natomiast miesięcznie skarżący otrzymują świadczenie emerytalne w wysokości 3430 zł. Zakładając, że 1000 zł wynoszą koszty zakupu żywności, odzieży i środków czystości to z osiąganych dochodów pozostają jeszcze wolne środki, które skarżący mogą zaoszczędzić. I być może takie oszczędności skarżący posiadają, jednak z powodu braku wyciągu z rachunku bankowego skarżącego nie jest możliwe ustalenie tego.
Należy w tym miejscu zauważyć, że instytucja prawa pomocy stanowi wyjątek od generalnej zasady odpłatności wymiaru sprawiedliwości obowiązującej w procedurach sądowych, w tym w postępowaniu przed wojewódzkim sądem administracyjnym. Zatem to na wnioskodawcy spoczywa obowiązek należytego wykazania, tj. dowiedzenia, udowodnienia, przedstawienia czegoś w sposób przekonywający, pokazania, unaocznienia - por. Słownik języka polskiego pod red. M. Szymczaka, tom III, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 1978, wyd. IX z 1994 r., str. 805 - że przewidziana w art. 246 § 1 pkt 2 ustawy p.p.s.a. przesłanka przyznania prawa pomocy w jego przypadku wystąpiła. Inicjatywa dowodowa w stosunku do okoliczności, z których strona zamierza wywieść skutki prawne należy do wnioskodawcy, a nie rozpoznającego wniosek. Ma ona istotne znaczenie w sprawie albowiem pozwala wyjaśnić wątpliwości co do ich wiarygodności oraz skonfrontować treść składanych oświadczeń z dokumentacją źródłową, której przykładowy katalog zawiera § 4 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 19 sierpnia 2015 r. w sprawie określenia wzoru i sposobu udostępniania urzędowego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy w postępowaniu przed sądami administracyjnymi oraz sposobu dokumentowania stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego wnioskodawcy (Dz. U. z 2015 r., poz. 1257 ze zm.).
Podobnie art. 252 § 1 ustawy p.p.s.a. nie pozostawia wątpliwości co do tego, że informacje zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy powinny być przekonująco umotywowane. Dlatego też od stron ubiegających się o zwolnienie od kosztów sądowych oczekuje się aktywnej postawy procesowej przejawiającej się przede wszystkim w wyczerpującym podawaniu informacji na temat ich stanu majątkowego oraz w dostarczaniu wszelkich żądanych dokumentów w oparciu o które ma zostać poddana analizie ich kondycja finansowa i możliwości płatnicze. To bowiem na ich podstawie musi zostać osiągnięty stan pewności co do tego, że wnioskodawca nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania bez uszczerbku dla koniecznego utrzymania. W sytuacji zatem, gdy strona uchyla się od przedłożenia stosownych dokumentów źródłowych, przyznanie prawa pomocy nie może wchodzić w rachubę. Użycie w art. 246 § 1 pkt 1 ustawy p.p.s.a. określenia "gdy wykaże" wskazuje wyraźnie, że odpowiednich dokumentów musi dostarczyć sam skarżący. Brak jest bowiem jakichkolwiek możliwości poszukiwania z urzędu faktów przemawiających na korzyść ubiegającego się o przyznanie prawa pomocy.
Ustalone w rozpoznawanej sprawie wydatki skarżących przy uwzględnieniu poziomu dochodów nie pozwoliły przyjąć, że zasługuje na uwzględnienie wniosek skarżących o przyznanie prawa pomocy w całości, gdyż wymagało to wykazania, że skarżący nie są w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Tymczasem wpis od wniesionego zażalenia skarżący uiścili, a wniesione zażalenie zostanie rozpoznane przez NSA na posiedzeniu niejawnym, zatem udział fachowego pełnomocnika nie jest konieczny.
W konsekwencji powyższego, referendarz sądowy działając na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 i 2 w zw. z art. 258 § 2 pkt 7 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi odmówił przyznania prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych, o czym orzeczono jak w sentencji postanowienia.