Uzasadnienie
Wnioskiem złożonym na urzędowym formularzu PPF 14 sierpnia 2014 r. skarżący zwrócili się o przyznanie im prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych z uwagi na trudną sytuację rodzinną.
W świetle złożonego oświadczenia o stanie rodzinnym - wnioskodawcy prowadzą wspólne gospodarstwo domowe, mając na utrzymaniu troje dzieci. Z kolei w świetle oświadczenia o majątku i dochodach - wnioskodawcy są właścicielami następujących nieruchomości: mieszkania o powierzchni 46 m2, nieruchomości rolnej o powierzchni 300 m2, działki ogrodniczej o powierzchni 350 m2 zabudowanej oraz działki rekreacyjnej w B. Poza powyższymi składnikami majątku, nie posiadają żadnych przedmiotów wartościowych czy zasobów pieniężnych. Źródłem dochodów w rodzinie są dochody wnioskodawcy z tytułu umowy o pracę w kwocie 2500 zł miesięcznie oraz z tytułu zlecenia w wysokości 1400 zł miesięcznie oraz dochody wnioskodawczyni z tytułu umowy o pracę w kwocie 2100 zł miesięcznie. Łącznie, dochody te wynoszą 6000 zł miesięcznie. Wnioskodawcy oświadczyli, że około 1000 – 1500 zł miesięcznie wydatkują na pokrycie stałych wydatków, tj. czynsz, podatek, opłatę za prąd, wodę, telefon, gaz, wywóz nieczystości, bilety miesięczne, natomiast pozostała kwota dochodów – około 2500 – 3000 zł stanowi koszty wyżywienia rodziny.
Wszelkie dodatkowe wydatki, np.: na zakup butów czy odzieży stanowią problem. Tym samym, wnioskodawców nie stać na poniesienie kosztów niniejszego postępowania bez uszczerbku utrzymania dla siebie i rodziny.
Celem weryfikacji danych zawartych we wniosku o przyznane prawa pomocy, wnioskodawcy zostali zobowiązani do przedłożenia – w terminie czternastu dni od dnia doręczenia wezwania – szeregu dokumentów, w tym zwłaszcza:
- - wyciągów i wykazów ze wszystkich posiadanych przez wnioskodawców rachunków bankowych i lokat bankowych, na których gromadzone są środki pieniężne, obrazujących historię i salda tych rachunków w okresie ostatnich trzech miesięcy, a w przypadku ich nieposiadania złożenia stosownych oświadczeń w tym przedmiocie,
- - dokumentów obrazujących wysokość ponoszonych kosztów utrzymania (opłaty za energię elektryczną, gaz, ogrzewanie, telefon, inne);
- - zaświadczeń o wysokości dochodów z tytułu umów o pracę i zlecenia/dzieła,
- - wyjaśnienia, czy w związku z faktem, że wnioskodawcy zamieszkują w domku na działce ogrodowej, wynajmują mieszkanie w G. o powierzchni 46 m2, jeśli tak – to jakie dochody z tego tytułu osiągają w skali miesiąca,
- - dokładnego wyjaśnienia ile i jakie nieruchomości posiadają,
- - oświadczenia w przedmiocie zarejestrowanych na wnioskodawców pojazdów mechanicznych (z podaniem ich marki, modelu, roku produkcji oraz aktualnej wartości).
Stosowne wezwania zostały wnioskodawcom doręczone na podany przez nich adres do korespondencji w dniu 22 sierpnia 2014 r. Do dnia wydania niniejszego postanowienia powyższe wezwania nie zostały przez wnioskodawców wykonane. Do Sądu nie wpłynęły bowiem żądane dokumenty oraz oświadczenia.
W myśl art. 245 § 3 w zw. z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz. U. z 2012, poz. 270 ze zm.) przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym (obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych) następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.
Z powołanej regulacji normatywnej wynika, że to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z prawa pomocy, zaś rozstrzygnięcie w tej kwestii zależy od tego, co zostanie przez stronę wykazane.
W celu doprecyzowania i udokumentowania istotnych okoliczności dotyczących wysokości dochodów w rodzinie wnioskodawców, ich majątku a także ewentualnych oszczędności i ich relacji do ciążących na rodzinie stałych kosztów utrzymania referendarz zwrócił się o nadesłanie dodatkowych dokumentów źródłowych i oświadczeń. Zważyć bowiem należy, że rozpatrując wniosek o przyznanie prawa pomocy referendarz opiera się na danych, oświadczeniach i dokumentach przedstawionych przez stronę. Stosownie bowiem do treści art. 252 § 1 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o jej stanie majątkowym i dochodach, a jeżeli wniosek składa osoba fizyczna, ponadto dokładne dane o stanie rodzinnym.
Oświadczenie, o którym mowa w art. 252 § 1 ww. ustawy złożone przez wnioskodawców - jak wskazano powyżej - nie zawierało dostatecznych i wyczerpujących danych koniecznych do oceny ich rzeczywistej sytuacji majątkowej oraz możliwości płatniczych. W szczególności, wątpliwości nasuwało oświadczenie co do wysokości dochodów, uzyskiwanych przez małżonków, ich ewentualnych oszczędności i majątku. Ponadto, wnioskodawcy jedynie w sposób ogólnikowy określili wysokość wydatków obciążających ich budżet domowy w skali miesiąca. Stąd też, zostali zobowiązani do uzupełnienia oświadczenia, zawartego na formularzu PPF.
W zarządzeniu wydanym przez referendarza sądowego rozpatrującego złożony wniosek wskazano precyzyjnie jakie oświadczenia oraz jakie dokumenty źródłowe należy w tej materii przedstawić.
Warto podkreślić, że przepis art. 255 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, który miał w sprawie zastosowanie, nakłada na wnioskodawcę obowiązek współdziałania z sądem, czy referendarzem w zakresie gromadzenia dowodów źródłowych i wyjaśnienia wszystkich okoliczności w celu ustalenia jego rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych. Brak tej współpracy przez niedostarczenie dokumentów bądź nieskładnie wyczerpujących oświadczeń musi mieć z kolei wpływ na dokonywaną ocenę wniosku o przyznanie prawa pomocy (por. B. Dauter, Gromadzenie materiału dowodowego. Obowiązek współdziałania strony z sądem [w:] S. Babiarz, B. Dauter, M. Niezgódka – Medek, Koszty postępowania w sprawach administracyjnych i sądowoadministracyjnych, Warszawa 2007, s. 244).
Z uwagi na fakt, że na stosowne wezwanie referendarza wnioskodawcy nie odpowiedzieli w istocie niewyjaśniona została kwestia rzeczywistej wysokości dochodów generowanych przez członków gospodarstwa domowego, ich ewentualnych zasobów pieniężnych jak i kosztów utrzymania.
Jak wskazano powyżej, przyznanie prawa pomocy w żądanym zakresie może mieć miejsce, gdy strona wykaże obiektywny i rzeczywisty brak możliwości poniesienia kosztów postępowania. Oznacza to, że rozpoznający wniosek referendarz nie może sytuacji materialnej i życiowej wnioskodawcy domniemywać.
W orzecznictwie sądowoadministracyjnym podkreśla się, że niewykonanie wezwania do złożenia dodatkowych oświadczeń lub dokumentów uniemożliwia dokonanie rzetelnej analizy sytuacji finansowej strony (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 1 marca 2006 r., sygn. akt II OZ 235/06; orzeczenia.nsa.gov.pl). Tym samym bierność wnioskodawców w powyższym zakresie należy postrzegać jako niewykazanie przesłanek, o których mowa w art. 246 § 1 pkt 2 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
W realiach niniejszej sprawy - wobec braku wyczerpującego wyjaśnienia aktualnej sytuacji finansowej wnioskodawców i osób pozostających z nimi we wspólnym gospodarstwie domowym - nie jest możliwe określenie, że nie mogą oni ponieść kosztów postępowania sądowego. Rzeczywista i pełna sytuacja majątkowa i zarobkowa stron – z uwagi na postawę samych wnioskodawców - nie może być bowiem ustalona w sposób dokładny, jak to winno mieć miejsce zgodnie z cytowanym wyżej art. 252 § 1 ustawy. Niezależnie jednak nawet od powyższego, wskazać należy, że w niniejszej sprawie wpis od skargi wynosi 100 zł i na obecnym etapie postępowania w tej kwocie zamykają się koszty sądowe w sprawie.
W ocenie referendarza zaś, dane przedstawione w treści urzędowego formularza PPF dotyczące wysokości dochodów i ich relacji do ogólnikowo przedstawionych wydatków obciążających rodzinę nie wskazują, by wnioskodawcy nie mieli możliwości poniesienia kosztów sądowych we wskazanej wysokości w niniejszej sprawie.
W konsekwencji, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 ww. ustawy orzeczono jak w sentencji postanowienia, odmawiając przyznania prawa pomocy w żądanym przez wnioskodawców zakresie.