Uzasadnienie
Decyzją z dnia 8 listopada 2022 r., Wójt Gminy Zblewo odmówił W. G. przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad mężem F. G. W uzasadnieniu decyzji przedstawiono przesłanki przyznania świadczenia i wyjaśniono podstawy rozstrzygnięcia.
W. G. wniosła odwołanie od decyzji zarzucając organowi pierwszej instancji naruszenie prawa materialnego i procesowego.
Rozpatrując sprawę w związku z wniesionym odwołaniem Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Gdańsku decyzją z 28 kwietnia 2023 r. utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji.
Organ odwoławczy po przywołaniu treści art. 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych wskazał, że ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego wynika, że F. G. został zaliczony do osób o znacznym stopniu niepełnosprawności, momentu niepełnosprawności nie da się ustalić, ustalony stopień niepełnosprawności datuje się na 30 listopada 2021 r., a orzeczenie o stopniu niepełnosprawności wydano na stałe. F. G. jest osobą wymagającą stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Z wywiadu środowiskowego wynika, że F. G. po domu porusza się tylko w uzasadnionych przypadkach, sprawia mu to duże trudności, W. G. pomaga mężowi w ubieraniu się, przygotowuje i podaje posiłki, leki, pomaga mu udać się do toalety, umawia wizyty lekarskie, towarzyszy w ich trakcie. Opieka nad mężem zajmuje około 6 godzin dziennie, w przypadku konieczności zrobienia zakupów, załatwiania spraw urzędowych, wizyt u fryzjera w opiece pomaga jej siostrzenica.
Stwierdzono, że niewątpliwie wnioskodawczyni sprawuje opiekę nad osobą niepełnosprawną w znacznym zakresie. Z konstrukcji przesłanek przyznania świadczenia wynika jednak, że świadczenie pielęgnacyjne jest przyznawane za faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia z powodu konieczności osobistego sprawowania tej opieki lub za rezygnację z zatrudnienia, a taka sytuacja w niniejszej sprawie nie występuje.
Istotą świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub jego niepodejmowania jest zrekompensowanie osobie uprawnionej - poprzez wypłatę określonej przepisami kwoty - utraty dochodu na skutek rezygnacji z aktywności zawodowej (art. 17 ust. 3 ustawy). Musi więc istnieć wyraźny i bezpośredni związek, tak czasowy, jak i co do motywów, między rezygnacją z zatrudnienia lub jego niepodejmowaniem a sprawowaniem opieki nad wskazaną w ustawie osobą, co w niniejszej sprawie nie miało miejsca.
Z ustaleń dokonanych toku postępowania wynika, że skarżąca pracowała ok. 5 - 6 lat około 54 lata temu jako fryzjerka. Zakład Ubezpieczeń Społecznych oraz Kasa Rolniczego Ubezpieczenia Rolniczego nie posiadają w swoich zasobach informacji o W. G. W ocenie organu odwoławczego, trafnie organ pierwszej instancji przyjął, że w sprawie nie zachodzi przesłanka niepodejmowania (rezygnacji) z zatrudnienia w związku z koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną. Wnioskodawczyni od ponad 50 lat nie podejmowała żadnej aktywności zawodowej. Potrzeba zatrudnienia nie występowała u skarżącej w okresie bezpośrednio poprzedzającym zaistnienie okoliczności pociągających za sobą konieczność sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną skoro nie podejmowała aktywności zawodowej już dużo wcześniej niż potrzeba opieki. Wniosek o ustalenie stopnia niepełnosprawności F. G. został złożony 30 listopada 2021 r. i był to pierwszy taki wniosek.
W zgromadzonym w sprawie materiale dowodowym brak jest też jakichkolwiek dowodów na to aby skarżąca aktywnie poszukiwała zatrudnienia. Nie można zatem przyjąć, że zrezygnowała ona z zatrudnienia z uwagi na konieczność sprawowania opieki nad mężem, a jej dotychczasowa bierność zawodowa nie pozwala też na przyjęcie, że właśnie wyłącznie z powodu niepełnosprawności męża zatrudnienia nie podejmuje. Zaprzestanie aktywności zawodowej przez opiekuna ma być spowodowane koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, nie zaś innymi przyczynami, głównie leżącymi po stronie osoby ubiegającej się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego.
W świetle doświadczenia życiowego nie sposób uznać, by skarżąca, po tylu latach braku aktywności zawodowej, właśnie w okresie, kiedy składaa wniosek o przyznanie mu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, nosiła się z zamiarem podjęcia zatrudnienia.
W ocenie organu odwoławczego, sam fakt sprawowania obecnie opieki nad mężem nie uprawnia skarżącej do przyznania jej świadczenia pielęgnacyjnego. Niepodejmowanie zatrudnienia przez skarżącą wynika z jej dobrowolnego wyboru w zakresie aktywności zawodowej i nie jest konsekwencją sprawowania opieki nad mężem. Nie znajduje więc potwierdzenia w materiale dowodowym sprawy jej argumentacja odnośnie braku aktywności zawodowej jedynie z powodu sprawowania opieki nad mężem.
Organ wskazał, że w takiej sytuacji uznać należy,że rozpatrywanej sprawie nie zaistniały przesłanki warunkujące możliwość przyznania świadczenia, zatem decyzja odmowna organu pierwszej instancji jest trafna i zgodna z prawem.
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego strona zaskarżyła w całości decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku SKO Gd/6545/22 utrzymującą w mocy decyzję Wójta Gminy Zblewo z dnia 8 listopada 2022r., odmawiającą przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad niepełnosprawnym mężem.
Zaskarżonej decyzji zarzucono:
- 1. naruszenie prawa materialnego mającego istotny wpływ na wynik sprawy poprzez:
- a) dokonanie błędnej wykładni przepisu art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych:
- - zaniechanie wykładni systemowej i celowościowej i w konsekwencji niewłaściwe przyjęcie przez organ, że brak jest związku pomiędzy niepodejmowaniem zatrudnienia przez skarżącą, a sprawowaną przez nią opieką nad mężem podczas gdy w przedmiotowej sprawie taki związek przyczynowo - skutkowy istnieje.
- 2. naruszenie przepisów postępowania mających istotny wpływ na wynik sprawy tj.:
- - art. 6, art. 8, art. 9, art. 77 § 1, art. 7 w zw. z art. 80 Kodeksu postępowania administracyjnego, poprzez nie wyjaśnienie wszystkich okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy tj. przyczyn niepodejmowania zatrudnienia przez skarżącą co skutkowało brakiem prawa do świadczenia pielęgnacyjnego i zwalnia organy rozstrzygające w sprawie z podejmowania działań zmierzających do wszechstronnego wyjaśnienia sprawy, pozwalającego na wydanie rozstrzygnięcia z uwzględnieniem słusznego interesu strony.
Wskazując na powyższe zarzuty wniesiono o uchylenie wydanych decyzji i zasądzenie kosztów postępowania.
W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Gdańsku wniosło o oddalenie skargi, podtrzymując stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje
W myśl art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j.: Dz. U. z 2021 r., poz. 137 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.
Stosownie do art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz. U. z 2022 r., poz. 329 ze zm.) - dalej w skrócie jako: "p.p.s.a.", sąd wydaje rozstrzygnięcie w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.
Sprawa została rozpoznana w trybie uproszczonym, zgodnie z art. 119 pkt 2 p.p.s.a..
W ocenie Sądu skarga nie zasługiwała na uwzględnienie.
Bezsporne w sprawie jest, że skarżąca sprawuje opiekę nad niepełnosprawnym mężem, legitymującym się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.
Rozstrzygnięcia natomiast wymaga, czy w sposób prawidłowy w sprawie ustalono, że skarżąca nie spełnia przesłanek przewidzianych treścią art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jednolity: Dz. U. z 2020 r., poz. 111 ze zm.).
Zgodnie z treścią tego przepisu świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:
- 1) matce albo ojcu,
- 2) opiekunowi faktycznemu dziecka,
- 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,
- 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności
- - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.
Wskazany przepis określa dwa niezależne od siebie stany faktyczne, a mianowicie: 1) w którym osoba legitymowana nie podejmuje zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad dzieckiem albo osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, 2) w którym osoba legitymowana rezygnuje z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad dzieckiem albo osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.
Zatem w pierwszym przypadku chodzi o sytuację, kiedy osoba zainteresowana przyznaniem świadczenia pielęgnacyjnego nie pracuje i nie trudni się jakąkolwiek pracą zarobkową, czyli nie podejmuje zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej by opiekować się osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, w drugim zaś o sytuację, kiedy z uwagi na konieczność sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności osoba zainteresowana uzyskaniem świadczenia pielęgnacyjnego rezygnuje z dotychczasowego sposobu aktywności zawodowej i zarobkowej (np. rozwiązuje stosunek pracy, rezygnuje z prowadzonej działalności gospodarczej itp.).
W rozpoznawanej sprawie w ocenie Sądu organ odwoławczy stanął na stanowisku, że skarżąca nie zalicza się do żadnego z wyżej wymienionych przypadków, bowiem ani nie zrezygnowała z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, ani też nie zaniechała podjęcia zatrudnienia z uwagi na konieczność sprawowania opieki nad mężem.
Sąd podziela tą ocenę. Jak bowiem wynika ze zgromadzonego materiału dowodowego, skarżąca i jej niepełnosprawny wymagający opieki mąż, są osobami starszymi. W sprawie ustalono też w sposób nie budzący wątpliwości, że skarżąca pracowała przez jakiś czas przed wieloma latami, a z pracy zrezygnowała z przyczyn osobistych, związanych z własnymi trudnymi przeżyciami, które pogorszyły jej stan zdrowia.
Oznacza to zdaniem Sądu, że ustalony stan faktyczny sprawy dowodzi braku podstaw do przyjęcia, że w przypadku skarżącej zachodzi przesłanka rezygnacji z podejmowania aktywności zawodowej. Obecny wiek skarżącej natomiast wyklucza podjęcie pracy.
Istotą świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub jego niepodejmowania jest zrekompensowanie osobie uprawnionej - poprzez wypłatę określonej przepisami kwoty - utraty dochodu na skutek rezygnacji z aktywności zawodowej (art. 17 ust. 3 ustawy). Musi więc istnieć wyraźny i bezpośredni związek, tak czasowy, jak i co do motywów, między rezygnacją z zatrudnienia lub jego niepodejmowaniem, a sprawowaniem opieki nad wskazaną w ustawie osobą, co w niniejszej sprawie nie miało miejsca.
Skarżąca, jak już wyżej wskazano, przez większą część życia nie pracowała.
Nie zrezygnowała ona wobec tego z zatrudnienia z uwagi na konieczność sprawowania opieki nad mężem, a jej dotychczasowa bierność zawodowa nie pozwala też na przyjęcie, że właśnie wyłącznie z powodu niepełnosprawności męża zatrudnienia nie podejmuje. Zaprzestanie aktywności zawodowej przez opiekuna ma być spowodowane koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, nie zaś innymi przyczynami, głównie leżącymi po stronie osoby ubiegającej się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego (por.: wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 7 listopada 2019 r., sygn. akt I OSK 1549/19, Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych, http://orzeczenia.nsa.gov.pl).
Podzielić należy zatem stanowisko organu odwoławczego, że sam fakt sprawowania obecnie opieki nad mężem, a który w niniejszej sprawie jest bezsporny, nie uprawnia skarżącej do przyznania jej świadczenia pielęgnacyjnego. Niepodejmowanie zatrudnienia przez skarżącą wynika z jej wyboru w zakresie aktywności zawodowej i nie jest konsekwencją sprawowania opieki nad mężem. Nie znajduje więc potwierdzenia w materiale dowodowym sprawy argumentacja odnośnie braku aktywności zawodowej jedynie z powodu sprawowania opieki nad mężem.
Aby organ mógł przyznać skarżącej świadczenie pielęgnacyjne musiałaby ona wykazać związek przyczynowo - skutkowy pomiędzy koniecznością sprawowania opieki nad mężem, a niepodjęciem lub rezygnacją przez nią z zatrudnienia lub z innej pracy zarobkowej. W niniejszej sprawie skarżąca takiego związku nie wykazała.
Zatem - nie kwestionując złego stanu zdrowia męża skarżącej i faktu sprawowania nad nim opieki - należy podkreślić za organem odwoławczym, że sam znaczny stopień niepełnosprawności męża skarżącej, jak również konieczność sprawowania nad nim opieki nie stanowią, w świetle art. 17 ust. 1 ustawy, samodzielnej podstawy do przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego. W ocenie Sądu, organ odwoławczy prawidłowo uznał, że skarżąca nie spełniła ustawowych przesłanek, pozwalających na przyznanie jej tego świadczenia.
Mając na uwadze powyższe, jak i uznając, że w sprawie nie naruszono procedury administracyjnej, Sąd na podstawie art. 151 p.p.s.a. skargę oddalił.