Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańskuz 10 stycznia 2024 r., sygn. akt II SA/Gd 574/23

Uzasadnienie

M. R. (dalej: strona, skarżąca) wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku (dalej: organ odwoławczy, Kolegium) z dnia 10 maja 2023 r. nr SKO Gd/35/23, utrzymującą w mocy decyzję Wójta Gminy Pszczółki z dnia 8 grudnia 2022 r., którą odmówiono skarżącej przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku ze sprawowaniem opieki nad niepełnosprawnym w stopniu znacznym ojcem Z. F. Zaskarżona decyzja została wydana w następującym stanie faktycznym i prawnym:

W dniu 14 marca 2022 r. skarżąca zwróciła się do Wójta Gminy Pszczółki z wnioskiem o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku ze sprawowaniem opieki nad niepełnosprawnym w stopniu znacznym ojcem Z. F. Organ I instancji w dniu 4 kwietnia 2022r. przeprowadził wywiad środowiskowy w miejscu zamieszkania skarżącej i ustalił, że opiekuje się ona na co dzień niepełnosprawnym w stopniu znacznym ojcem i nie pracuje zawodowo. Prowadzi ona wspólne gospodarstwo domowe z mężem i trzema córkami. Pobiera w związku z opieką nad ojcem socjalny zasiłek opiekuńczy. Ojciec skarżącej choruje na cukrzycę, jest po udarze, ma zaćmę, niedowidzi, ma nadciśnienie. Razem z ojcem w tym samym lokalu mieszka brat skarżącej ale prowadzi on osobne gospodarstwo domowe i nie jest w stanie opiekować się ojcem. Skarżąca wcześniej zajmowała się opieką nad matką i z tego względu nie podejmowała zatrudnienia, a teraz opiekuje się ojcem - podaje mu lekarstwa na cukrzycę i inne choroby, rejestruje u lekarzy specjalistów, wykupuje lekarstwa. Opłaca rachunki za mieszkanie, pomaga w utrzymaniu higieny, przyrządza codziennie posiłki, sprząta mieszkanie, w okresie wiosenno-letnim "ogarnia" również w przydomowym ogrodzie.

W dniu 4 kwietnia 2022r. skarżąca złożyła obszerne oświadczenie. Wynika z niego, że codziennie chodzi do ojca i opiekuje się nim od 8 rano. Mierzy mu poziom cukru, podaje insulinę i stałe leki na serce, na miażdżycę, zanik pamięci. Po podaniu leków przygotowuje ubrania i podaje je ojcu, który sam się ubiera. O godz. 9.00 podaje przygotowane śniadanie i po nim wychodzi z ojcem na spacer do ogrodu, gdzie ojciec siedzi i pali papierosy. Później po powrocie do domu ojciec odpoczywa a skarżąca sprząta mieszkanie, zmywa naczynia, pierze, zmienia firanki. Co drugi dzień robi zakupy a raz w miesiącu zakupy większe. Oprócz tego załatwia recepty u lekarzy specjalistów, umawia na wizyty. Około godz. 11.30 pije herbatę i spędza z ojcem wspólnie czas, opowiada ojcu co dzieje się w świecie. Około godz. 14 skarżąca podaje ojcu obiad, który wcześniej przygotowuje u siebie w domu. Po obiedzie ojciec kładzie się na drzemkę a skarżąca wynosi śmieci, idzie do ogrodu kosić trawę lub sadzi kwiaty, grabi liście.

Po drzemce ojciec wychodzi z pomocą córki zapalić papierosa. Po powrocie skarżąca przygotowuje podwieczorek na godz. 16.00 a po nim ojciec odpoczywa. Skarżąca mierzy mu poziom cukru i w zależności od wyniku pomiaru podaje lekarstwa - insulinę. Około godz. 18.00 przygotowuje ojcu kolację, po niej podaje insulinę i inne leki, pomaga ojcu w czynnościach higienicznych, zmienia pościel, pomaga ojcu ubrać piżamę. Około godz. 19.00 – 19.30 wraca do domu. Czasami, jak potrzeba, to o godz. 22 - 23 idzie do ojca bo np. ma spadek cukru i trzeba mu podać glukozę bo sam nie potrafi tego zrobić. Z oświadczenia wynika również, że skarżąca była zatrudniona od 1991 r. do 2010 r. Z pracy zrezygnowała bo musiała zająć się schorowaną mamą.

Decyzją z dnia 28 kwietnia 2022 r. Wójt Gminy Pszczółki odmówił skarżącej przyznania wnioskowanego świadczenia.

Decyzją z dnia 4 października 2022r. sygn. akt SKO Gd/2806/22 Kolegium uchyliło decyzję organu I instancji i wskazało na konieczność uzupełnienia materiału dowodowego w sprawie. Wskazano m.in., że w sprawie należy przeprowadzić wywiad środowiskowy z ojcem skarżącej i ustalić, w sposób nie budzący wątpliwości, jakiej faktycznie opieki on wymaga jak również dlaczego wspólnie zamieszkujący z Z. F. syn D. nie opiekuje się nim.

W związku z koniecznością dokonania dokładnych ustaleń w sprawie, organ I instancji w dniu 28 października 2022r. przeprowadził kolejny wywiad środowiskowy. Ustalono, że skarżąca od maja 2022r. opiekuje się ojcem wspólnie z bratem D. Przychodzi do ojca co drugi dzień (poniedziałek, środa, piątek) a w weekendy tylko, jak jest potrzeba. W pozostałe dni ojcem zajmuje się jej brat D. F. mający ustalony umiarkowany stopień niepełnosprawności. Skarżąca zajmuje się ojcem we wskazane dni od godz. 9.30 do godz. 14.30. W nocy nie przychodzi wcale. Opieka nad ojcem polega na dopilnowaniu aby się ubrał, przygotowaniu dla niego obiadu (gotuje je u siebie i przynosi), dotrzymaniu mu towarzystwa, sprzątaniu mieszkania, robieniu drobnych zakupów. Większe zakupy skarżąca robi raz w miesiącu. Oprócz tego skarżąca kontaktuje się z lekarzem w sprawie recept, kąpie ojca, dokonuje opłat za mieszkanie, zawozi ojca do lekarza raz na dwa-trzy miesiące.

Skarżąca oświadczyła, że mogłaby podjąć pracę w pełnym wymiarze godzin pracy w jej zawodzie (jest z wykształcenia krawcową). Obecnie dorywczo w tym zawodzie pracuje. Skarżąca wyjaśniła, że mieszka niedaleko od ojca i w ciągu 10 minut może przyjść pieszo o każdej porze dnia i nocy. Skarżąca ma troje uczących się dzieci w wieku 19, 18 i 14 lat. W trakcie wywiadu ustalono, że ojciec skarżącej może pozostać w domu sam około 3-4 godzin. Dwa razy w miesiącu skarżąca zabiera ojca i brata do siebie. Mąż skarżącej jest rolnikiem, prowadzi hodowlę zwierząt i zajmuje się wycinką drzew. Pracuje w nienormowanym czasie od godz.6.00 do godz. 17.00. Rodzina utrzymuje się z jego dochodów. Dodatkowo skarżąca też dorabia dorywczo, jako krawcowa.

W dniu 28 października 2022r. pracownik socjalny przeprowadził również wywiad z Z. F. Oświadczył on, że sam porusza się po domu i po podwórzu, wychodzi kawałek ale w obrębie domu. Do córki sam nie chodzi, chyba że ona po niego przyjedzie ale to się zdarza rzadko. Pan Z. samodzielnie spożywa posiłki, sam się ubiera i myje. Obiady gotuje córka i je przynosi a syn je podgrzewa, jak jest w domu. Syn 2 razy w tygodniu goli Pana Z. i codziennie podaje mu leki. Córka sprząta podłogi i pierze ubrania i 3 razy do roku zmienia firany. Pan Z. oświadczył, że córka jest u niego codziennie przez 5 dni w tygodniu ale nie pamięta od której godziny W dniu przeprowadzania wywiadu poszła do domu około godz. 11.30. Pan Z. oświadczył, że syn nie może się nim opiekować, bo sam jest chory.

Decyzją z dnia 8 grudnia 2022 r. Wójt Gminy Pszczółki odmówił skarżącej przyznania wnioskowanego świadczenia z powodu niespełnienia pozytywnej przesłanki wynikającej z art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jednolity Dz.U. z 2022 r., poz. 615 ze zm., dalej jako "ustawa" lub "u.ś.r."), tj. braku związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy niepodejmowaniem przez skarżącą zatrudnienia a sprawowaniem opieki.

Kolegium, po rozpatrzeniu odwołania M. R., opisaną na wstępie decyzję utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. Wskazało, że ojciec skarżącej pomimo swoich schorzeń jest osobą samodzielną w codziennym funkcjonowaniu. Sam spożywa posiłki, wykonuje czynności higieniczne, ubiera się i samodzielnie porusza się po domu. Wychodzi również samodzielnie do ogrodu. Skarżąca, jak sama oświadczyła opiekuje się ojcem w trzy dni w tygodniu (poniedziałki, środy i piątki) i opieka ta polega na przygotowaniu i przyniesieniu obiadu, sprzątaniu (głównie podłóg) i praniu, zrobieniu zakupów bieżących i raz w miesiącu większych, załatwianiu recept i wykupowaniu ich, załatwianiu recept i co dwa, trzy miesiące zawiezieniu ojca do lekarza i towarzyszeniu mu w wizycie lekarskiej.

Słusznie zatem organ I instancji stwierdził, że brak jest związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy zaprzestaniem wykonywania pracy zarobkowej lub jej niepodejmowaniem a sprawowaną opieką. Nie można przyjąć, by zaangażowanie skarżącej w opiekę nad ojcem uniemożliwiało jej podjęcie pracy zarobkowej. Skarżąca przychodzi do ojca do drugi dzień i spędza z nim w tym czasie około 4 godzin. Ponadto sama przyznała, że dorywczo zajmuje się pracą w wyuczonym zawodzie czyli krawiectwem. Mogłaby zatem podjąć zatrudnienie w tym zawodzie. Kolegium w związku z tym nie widzi podstaw faktycznych i prawnych do przyznania wnioskowanego świadczenia.

W skardze wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku strona reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika, wniosła o uchylenie obu wydanych w sprawie decyzji. Zarzuciła Kolegium naruszenie art. 17 ust. 1 ustawy poprzez uznanie, iż w sprawie nie zachodzi związek przyczynowo-skutkowy między rezygnacją z zatrudnienia a sprawowaniem opieki nad osobą niepełnosprawną.

W uzasadnieniu skargi podniesiono, że skarżąca nie zgadza się z zaskarżoną decyzją w zakresie w jakim stwierdza, iż zakres sprawowanej przez nią opieki nie uniemożliwia podjęcia zatrudnienia. W orzecznictwie sądów administracyjnych często wskazuje się, że ani organy administracji ani sądy nie mają wiadomości specjalnych pozwalających na ustalenie czy dana osoba jest faktycznie obiektywnie niezdolna do sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, w związku z czym jedynie orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności, zgodnie z literalnym brzemieniem art. 17 ust. 5 pkt. 2 lit. a, umożliwia wykluczenie małżonka z kolejności osób obciążonych obowiązkiem alimentacyjnym wobec niepełnosprawnego a tym samym umożliwia przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego osobie zobowiązanej w dalszej kolejności i stanowisko to zostało niedawno potwierdzone w wydanej przez NSA uchwale z dnia 14 listopada 2022 sygn. akt I OPS 2/22.

Analogiczne stanowisko można odnieść do przedmiotowej sprawy - zarówno organom administracji jak i sądom, w odróżnieniu od osób specjalizujących się w zakresie medycyny, brak jest wiadomości specjalnych umożliwiających stwierdzenie, wprost sprzecznie z wydanym wobec danej osoby orzeczeniem o niepełnosprawności, że nie wymaga ona na tyle szerokiego zakresu opieki, że opiekun mógłby podjąć zatrudnienie.

Powołując się na orzecznictwo tutejszego Sądu skarżąca wskazała, że niezrozumiałe jest założenie organów, że dla przyjęcia, iż opieka wyklucza możliwość zatrudnienia, konieczne jest wykonywanie w jej ramach innych czynności niż te związane z codziennym funkcjonowaniem osoby niepełnosprawnej oraz że organy administracji publicznej, które rozpoznają wnioski w sprawie świadczenia pielęgnacyjnego, nie mogą samodzielnie miarkować czy też oceniać skali niezdolności do samodzielnej egzystencji osoby o znacznym stopniu niepełnosprawności. Sam fakt, że podopieczny jest w stanie wykonywać pewne proste czynności samodzielnie, spożywać posiłki, czy poruszać się, nie może przesądzać, że zakres świadczonej opieki nie wymaga od opiekuna rezygnacji z pracy czy nie usprawiedliwia jej niepodejmowania.

W odniesieniu do ustaleń wywiadu środowiskowego skarżąca wskazała, iż opisana w nim sytuacja dotycząca dzielenia opieki z bratem miała miejsce jedynie okresowo. W związku ze stanem zdrowia fizycznego i psychicznego brata nie jest on w stanie zupełnie samodzielnie w pełni poprawnie funkcjonować. Wobec takich okoliczności skarżąca uznała za konieczne nauczenie brata opieki nad ojcem na wypadek jej nieobecności w związku ze zdarzeniami losowymi. Stan taki jednak nie był stały, obecnie skarżąca sprawuje stałą opiekę nad ojcem a brat jedynie doraźnie jej pomaga, bowiem nie byłby w stanie samodzielnie sprawować opieki nad ojcem w związku z własnym stanem zdrowia.

Co do podejmowania przez skarżącą zatrudnienia w wątpliwość poddać należy ustalenia organów w sprawie w odniesieniu do świadczenia usług krawieckich - skarżąca wykonuje grzecznościowe, okazjonalne usługi w związku z posiadanymi umiejętnościami, jednak nie jest to działalność stała ukierunkowana na osiąganie zysków, zatem nie sposób uznać takich aktywności skarżącej za wypełniające definicję zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej określonej w przepisach ustawy o świadczeniach rodzinnych.

W odpowiedzi na skargę Kolegium podtrzymało swoje stanowisko i wniosło o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje

W myśl art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jednolity Dz.U. z 2022 r., poz. 2492) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.

Na mocy art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2023 r., poz. 1634) – zwanej dalej p.p.s.a., uwzględnienie skargi następuje w przypadku: naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy (pkt 1), a także w przypadku stwierdzenia przyczyn powodujących nieważność kontrolowanego aktu (pkt 2) lub wydania tego aktu z naruszeniem prawa (pkt 3). W przypadku uznania, że skarga nie ma uzasadnionych podstaw podlega ona oddaleniu, na podstawie art. 151 p.p.s.a.

Zgodnie z art. 119 pkt 2 p.p.s.a. sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażąda przeprowadzenia rozprawy. Z uwagi na zaistnienie sytuacji określonej wskazanym przepisem sprawa została rozpoznana w trybie uproszczonym.

Zgodnie z art. 17 ust. 1 ustawy świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:

1. 1) matce albo ojcu,
2. 2) opiekunowi faktycznemu dziecka,
3. 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,
4. 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności
5. - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Celem tego przepisu było częściowe wynagrodzenie - poprzez ww. świadczenie - osobom zdolnym do pracy - faktu rezygnacji z tego zatrudnienia (lub niepodejmowania zatrudnienia), z uwagi na konieczność sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną w stopniu wskazanym w ustawie. Nie jest to zatem świadczenie adresowane do osoby niepełnosprawnej ale do podmiotu sprawującego opiekę. Nie chodzi tu także o jakąkolwiek opiekę ale taką, której zakres, natężenie wykluczy możliwość podjęcia jakiegokolwiek zatrudnienia.

Z powyższego wynika, że jedną z podstawowych przesłanek uprawniających do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego jest stała i osobista opieka ubiegającego się o przyznanie świadczenia nad osobą niepełnosprawną. Opieka taka musi w sposób oczywisty stanowić przeszkodę do wykonywania pracy zawodowej. Zatem związek między rezygnacją z zatrudnienia (albo jego niepodejmowaniem) a sprawowaną opieką musi być bezpośredni i ścisły. Tym samym analiza istnienia związku przyczynowego pomiędzy sprawowaniem opieki a rezygnacją (niepodejmowaniem zatrudnienia) wymaga oceny i zbadania kilku obszarów.

Po pierwsze istotny jest stopień niepełnosprawności osoby wymagającej opieki, w tym szczególności ocena zakresu czynności, które jest w stanie wykonać samodzielnie a w jakim wymaga stałej i długotrwałej opieki. Przy czym ocena charakteru sprawowanej rzeczywiście opieki nad osobą niepełnosprawną nie oznacza w żadnej mierze kwestionowania stanu jej zdrowia. Legitymowanie się przez osobę wymagającą opieki określonym w stosownych przepisach orzeczeniem o niepełnosprawności nie może wykluczać możliwości wywodzenia braku związku przyczynowego pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia lub niepodejmowaniem zatrudnienia a stopniem faktycznie sprawowanej opieki nad taką osobą (wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 16 kwietnia 2021 r., sygn. akt I OSK 2859/20 i z dnia 18 maja 2021 r., sygn. akt I OSK 275/21).

W świetle utrwalonego orzecznictwa opieka, o jakiej mowa w art. 17 ust. 1 ustawy, nie dotyczy tylko i wyłącznie niezdolnej do samodzielnej egzystencji osoby leżącej. Za niezdolne do samodzielnej egzystencji z mocy ustawy uznano także osoby cierpiące na schorzenia nieskutkujące brakiem możliwości poruszania się, a konieczność sprawowania nad nimi stałej lub długotrwałej opieki oceniać należy w świetle rodzaju schorzeń oraz sprawności psychofizycznej danej osoby (por. wyroki Wojewódzkich Sądów Administracyjnych: w Gdańsku z dnia 10 lutego 2022 r., sygn. akt III SA/Gd 996/21; w Lublinie z dnia 22 czerwca 2021 r., sygn. akt II SA/Lu 795/20). Zatem organy są nie tylko uprawnione, ale i zobowiązane do przeprowadzania takich analiz, a umocowanie to wynika z art. 17 ust. 1 ustawy.

Najistotniejszym jednak i najbardziej ważącym elementem podlegającym ocenie na gruncie ww. przepisu jest zakres czynności faktycznie realizowanych przez opiekuna w relacji do możliwości wykonywania pracy zarobkowej w rozumieniu art. 3 pkt 22 ustawy. Dla ustalenia przesłanki związku przyczynowo-skutkowego w każdym przypadku konieczne jest ustalenie czy rodzaj bądź ilość czynności z zakresu faktycznie sprawowanej opieki nad osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym, wykonywanych przez osobę ubiegającą się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, uniemożliwia tej osobie podjęcie i wykonywanie pracy zarobkowej.

W sprawie przeprowadzono dwa wywiady środowiskowe, w dniach 4 kwietnia 2022 r. i 28 października 2022 r., przy czym pierwszy z nich przeprowadzony został wyłącznie z M. R.., co jest niezgodne z § 7 ust. 3 rozporządzenia Ministra Rodziny I Polityki Społecznej z dnia 8 kwietnia 2021 r. w sprawie rodzinnego wywiadu środowiskowego (Dz.U. z 2021 r., poz. 893). Z przepisu tego wynika, że w przypadku przeprowadzania wywiadu w związku z okolicznościami, o których mowa w art. 107 ust. 1a pkt 1 i 2 ustawy o pomocy społecznej – tj. m.in. w przypadku ubiegania się o świadczenie pielęgnacyjne - wywiad przeprowadza się z osobą deklarującą sprawowanie faktycznej opieki nad osobą, na którą ubiega się lub pobiera świadczenie, w miejscu sprawowania tej opieki, w obecności osoby, nad którą jest sprawowana faktyczna opieka. Drugi wywiad środowiskowy z dnia 28 października 2022 r. przeprowadzony został zarówno z M. R. jak i jej ojcem Z. F., choć osobno, co jednak można uznać za dopuszczalne na podstawie wskazanego przepisu.

Informacje podane w trakcie wywiadu środowiskowego przez skarżącą i jej ojca różnią w pewnym zakresie – przykładowo, skarżąca podała, że u ojca przebywa co drugi dzień, w poniedziałek, środę i piątek w godzinach od 9.30 do 14.30, podczas gdy ojciec skarżącej podał, że przebywa ona u niego codziennie w różnych godzinach, a w dzień przeprowadzania wywiadu wyszła o 11.30. Mimo tych niespójności podzielić należy wniosek Kolegium, że z informacji zawartych w kwestionariuszu wywiadu środowiskowego nie wynika, aby świadczona przez skarżącą opieka była tak absorbująca, by wykluczała podjęcie przez nią zatrudnienia. Ojciec skarżącej bowiem mimo swoich schorzeń – jest po udarze, niedowidzi, choruje na cukrzycę i nadciśnienie – jest dość samodzielny w codziennym funkcjonowaniu. Sam spożywa posiłki, wykonuje czynności higieniczne, sam się ubiera, samodzielnie porusza się po domu i wychodzi do ogrodu.

Opieka sprawowana przez skarżącą polega na przygotowaniu i przyniesieniu obiadu, sprzątaniu, praniu, robieniu zakupów, załatwianiu recept i wykupowaniu ich, co dwa, trzy miesiące zawiezieniu ojca do lekarza i towarzyszeniu mu w wizycie lekarskiej. W opiekę nad ojcem angażuje się również mieszkający z nim syn D., który mimo własnej niepełnosprawności w stopniu umiarkowanym, wykonuje takie czynności jak podgrzanie przyniesionego obiadu, golenie, podanie ojcu leków, zmierzenie cukru.

W realiach rozpoznawanej sprawy zasadnie wywodzi Kolegium, że nie wystąpiły przesłanki uzasadniające ustalenie prawa do wnioskowanego przez stronę skarżącą świadczenia. Zebrany materiał dowodowy nie potwierdza, że zakres czynności podejmowanych przez skarżącą względem ojca wpisuje się w zakres stałej lub długotrwałej opieki, która spowodowała, że skarżąca zrezygnowała z zatrudnienia (nie podejmuje pracy). Przypomnieć bowiem trzeba, że ustawodawca nie wymaga aby możliwość zatrudnienia odnosiła się do pracy w pełnym jej wymiarze. W tym zakresie istnieje możliwość dostosowania warunków i czasu pracy do potrzeb własnych i rodziny. Definicja zawarta w art. 3 pkt 22 ustawy (obejmująca zatrudnienie i inną pracę zarobkową) jest szeroka - oznacza to wykonywanie pracy na podstawie stosunku pracy, stosunku służbowego, umowy o pracę nakładczą oraz wykonywanie pracy lub świadczenie usług na podstawie umowy agencyjnej, umowy zlecenia, umowy o dzieło albo w okresie członkostwa w rolniczej spółdzielni produkcyjnej, spółdzielni kółek rolniczych lub spółdzielni usług rolniczych, a także prowadzenie pozarolniczej działalności gospodarczej. Nawet przy przyjęciu, że skarżąca przebywa u ojca 5 dni w tygodniu przez 4-5 godzin, nadal ma ona możliwość podjęcia zatrudnienia.

W ocenie Sądu prawidłowe są wnioski organu administracji, wyprowadzane z zebranego materiału dowodowego, stwierdzające, że znaczna część z opisanych przez skarżącą czynności jakie wykonuje w związku z opieką nad ojcem w ramach tych pięciu godzin wpisuje się w normalne działania związane z prowadzeniem gospodarstwa domowego. Są one charakterystyczne dla większości osób, które są aktywne zawodowo, prowadzą gospodarstwo domowe i mają pod opieką osoby wymagające wsparcia, a nie legitymujące się orzeczeniem o niepełnosprawności. Pranie, sprzątanie, gotowanie, prasowanie, podawanie posiłków, ścielenie łóżka, robienie zakupów, opłacanie rachunków są czynnościami, które mogą być przy odpowiedniej organizacji wykonywane przed lub po pracy. Pozostałe zaś czynności opisane przez skarżącą – mierzenie poziomu cukru, podanie leków - nie absorbują jej w takim zakresie aby wykluczało to podjęcie zatrudnienia, zwłaszcza że są one świadczone również przez mieszkającego z ojcem brata. Pomoc świadczona ojcu dotyczy czynności, które zasadniczo podejmowane są rano lub wieczorem (przygotowanie posiłku, podanie leków) lub też nie są wykonywane codziennie (umawianie wizyt lekarskich).

Słusznie w tej sytuacji stwierdziło Kolegium, że skarżąca dysponuje czasem, który może przeznaczyć na wykonywanie pracy, a pomoc w zrobieniu zakupów czy przygotowaniu leków i posiłku może zostać mu udzielona przed lub po pracy. Skarżąca zresztą sama podała, że wykonuje dorywcze prace krawieckie, co tym bardziej potwierdza wysnute przez organ z materiału dowodowego wnioski.

Skarżąca nie zdołała podważyć argumentacją skargi poczynionych ustaleń, które oparte zostały na informacjach udzielonych przez nią i jej ojca pracownikowi socjalnemu sporządzającemu wywiad środowiskowy, stanowiący kluczowy dowód w zakresie stanu zdrowia podopiecznego i zakresu opieki sprawowanej przez wnioskodawcę świadczenia pielęgnacyjnego. W skardze skarżąca podnosi, że dzielenie się z bratem opieką nad ojcem miało charakter okresowy, co innego jednak wynikało z wywiadu środowiskowego, w związku z tym zarzut skargi uznać należy za niezasadny.

Należy zatem zgodzić się z oceną organów, że zakres koniecznej opieki wyznaczonej potrzebami osoby niepełnosprawnej nie wymaga od skarżącej całkowitej rezygnacji z zatrudnienia. Czynności jakie skarżąca wykonuje w ramach sprawowanej opieki nie są na tyle absorbujące, aby uniemożliwiały jej podjęcie jakiegokolwiek zatrudnienia. Należy zatem zaaprobować wyrażany w zaskarżonej decyzji pogląd, że skarżącej nie przysługiwało prawo do świadczenia pielęgnacyjnego określonego w art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy, bowiem sprawowana opieka, jej zakres i natężenie nie wyklucza rezygnacji czy niepodejmowania zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, która jak już wskazano nie musi być realizowana w pełnym wymiarze czasu pracy.

Raz jeszcze należy podkreślić, że świadczenie pielęgnacyjne nie może zostać przyznane w sytuacji, gdy czas poświęcany na czynności opiekuńcze nad niepełnosprawnym członkiem rodziny absorbuje jedynie część dnia, gdyż stan taki umożliwia podjęcie zatrudnienia. Nie zachodzi bowiem wówczas wymagana ustawą przesłanka przyznania świadczenia, jaką jest rezygnacja z pracy lub niepodejmowanie pracy z uwagi na konieczność sprawowania opieki. Opieka ubiegającego się o przyznanie świadczenia nad osobą niepełnosprawną musi w sposób oczywisty stanowić przeszkodę do wykonywania pracy zawodowej, a jej zakres wykluczać możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej, tak więc związek między rezygnacją z zatrudnienia (albo jego niepodejmowaniem) a sprawowaną opieką musi być rzeczywisty. W niniejszej sprawie organ odwoławczy prawidłowo ocenił, że zakres deklarowanych przez skarżącą czynności związanych ze sprawowaną, wymaganą i konieczną – z uwagi na niepełnosprawność ojca – opieką nie stanowi sam w sobie podstawy do powstrzymywania się od aktywności zawodowej przez skarżącą.

Zdaniem Sądu, zaskarżone rozstrzygnięcie zostało oparte na prawidłowej analizie zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, który pozwolił na wyczerpujące ustalenie istotnych okoliczności sprawy, to jest zakresu i rozmiaru sprawowanej przez skarżącą opieki nad matką. Ustalenia poczynione w tym zakresie znalazły odzwierciedlenie w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Mając to na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku - na podstawie art. 151 p.p.s.a. orzekł, jak w sentencji wyroku.

Powołane w treści niniejszego uzasadnienia orzeczenia sądów administracyjnych dostępne są w internetowej Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl).