Uzasadnienie
M. K. (dalej: "strona", "wnioskodawczyni", "skarżąca") wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku (dalej: "organ odwoławczy", "organ II instancji", "Kolegium") z 10 maja 2022 r., którą utrzymano w mocy decyzję Kierownika Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w L. (dalej: "organ I instancji") wydaną dnia 22 grudnia 2021 r. z upoważnienia Wójta Gminy L. o przyznaniu jej świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej na J. K. Zaskarżona decyzja została wydana w następującym stanie faktycznym i prawnym:
Pismem z dnia 11 maja 2021 r. strona reprezentowana przez pełnomocnika wniosła do organu I instancji wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z rezygnacją z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad niepełnosprawnym mężem. Organ I instancji po przeprowadzeniu postępowania w dniu 14 czerwca 2021 r. wydał decyzję orzekającą o odmowie przyznania wnioskodawczyni prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad mężem. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Gdańsku rozpoznając odwołanie na mocy decyzji nr SKO Gd/3927/21 z dnia 16 listopada 2021 r. orzekło o uchyleniu zaskarżonej decyzji oraz przekazaniu sprawy do ponownego rozpoznania przez organ I instancji.
Wobec powyższego po ponownym przeprowadzeniu postępowania w tym zakresie organ I instancji w dniu 22 grudnia 2021 r. ponownie odmówił przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego. W uzasadnieniu po przytoczeniu przepisów, dotychczasowego przebiegu sprawy oraz czynności przedsięwziętych przed wydaniem niniejszej decyzji, wskazano, że świadczenie pielęgnacyjne, o którym mowa w art. 17 ust. 1 ustawy nie jest przyznawane za samą opiekę nad niepełnosprawnym, gdyż wynika ona z prawnego i moralnego obowiązku, lecz za faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania tej opieki lub za rezygnację z zatrudnienia w celu jej sprawowania. Nie może ono być traktowane jako zastępcze źródło dochodu. Świadczenie to bowiem ma być rekompensatą za rezygnację z pracy z uwagi na konieczność opieki nad bliską osobą, która jej wymaga (wyrok NSA z dnia 2.02.2017 r. sygn. Akt I OSK 2729/16).
Warunkiem jest, aby związek przyczynowy w odniesieniu do tego samego niepełnosprawnego i jego opiekuna trwał w momencie składania wniosku. Omawiając zakres czynności jakie strona wykonuje w związku ze sprawowaną opieką nad niepełnosprawnym mężem organ uznał, że są one związane z prowadzeniem gospodarstwa domowego wobec czego sprawuje je ona zarówno dla męża jak i dla siebie. Organ podkreślił, że tego typu czynności wykonywane są również przez osoby pracujące, wobec czego rezygnacja z zatrudnienia przez wnioskodawczynię nie ma związku z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym mężem.
Na skutek wniesionego przez stronę odwołania organ II instancji w dniu 10 maja 2022 r. wydał decyzję o utrzymaniu w mocy zaskarżonej decyzji. Swoje stanowisko Kolegium umotywowało tym, że w sprawie nie została spełniona podstawowa przesłanka przyznania świadczenia pielęgnacyjnego określona w art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych z dnia 28 listopada 2003 r. (Dz. U. z 2022 r., poz. 615), dalej: "u.ś.r.", albowiem z zebranego materiału dowodowego wynika, iż nie istnieje związek przyczynowo-skutkowy pomiędzy nie podejmowaniem przez wnioskodawczynię zatrudnienia, a sprawowaniem opieki nad niepełnosprawnym mężem. Zakres sprawowanej przez skarżącą opieki nad mężem nie uniemożliwia jej podjęcia zatrudnienia. Istotne jest, aby zaniechanie podjęcia lub rezygnacja z pracy zarobkowej wymuszała konieczność sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, wymagającą stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby.
Świadczenie pielęgnacyjne ma w ten sposób zrekompensować utratę uzyskiwanego lub potencjalnego dochodu osobie, która podejmuje się opieki nad osobą niepełnosprawną i tym samym na czas tej opieki dobrowolnie pozbawia się możliwości zarobkowania (zob. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z dnia 31 stycznia 2012 r. sygn. akt II SA/Ol 1032/11, LEX nr 1109020). Rozmiar tej opieki musi być na tyle duży, aby całkowicie uniemożliwiał on podjęcie lub wykonywanie pracy zarobkowej. Kolegium przytoczyło zakres obowiązków wykonywanych przez stronę w ramach sprawowanej opieki nad mężem, wskazując jednocześnie, że w jego ocenie są to zwykle czynności związane z prowadzeniem gospodarstwa domowego, które nie kolidują z podjęciem zatrudnienia, podobnie jak zakupy czy wizyty u lekarza. Osoby pracujące również prowadzą własne gospodarstwa domowe, chodzą na zakupy, spacery, do lekarza, załatwiają sprawy urzędowe.
Taki zakres opieki, który polega na pracach w gospodarstwie domowym, towarzyszeniu w wizytach lekarskich, robieniu zakupów czy załatwianiu spraw urzędowych nie wymusza zatem na osobie sprawującej opiekę rezygnacji z podjęcia zatrudnienia. Reasumując w ocenie Kolegium z zebranego w sprawie materiału dowodowego jednoznacznie wynika, iż stan męża skarżącej oraz czasowy i przedmiotowy zakres sprawowanej nad nim opieki nie wyklucza podejmowania przez wnioskodawczynię zatrudnienia, chociażby w niepełnym wymiarze czasu, tak jak skarżąca pracowała w okresie od sierpnia 2020r. do marca 2021 r. Należy podkreślić, iż większość czynności opiekuńczych wykonywanych przez skarżącą polega na pomocy mężowi, który w dużej mierze jest samodzielny. Część z tych czynności może być wykonywana w godzinach porannych przed pracą lub wieczornych. Normalną rzeczą jest pomoc chorującemu członkowi najbliższej rodziny.
Pomoc taka byłaby zapewne przez stronę świadczona mężowi z racji jego chorób, nawet w sytuacji, gdyby nie legitymował się on orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Sama okoliczność wykonywania wyżej wskazanych czynności wynika z ogólnego obowiązku alimentacyjnego wobec męża i najbliższych członków rodziny, jaki płynie z przepisów Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego.
W dniu 18 lipca 2022 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku wpłynęła skarga strony reprezentowanej przez pełnomocnika na powyższą decyzję organu odwoławczego, której zarzucono naruszenie prawa materialnego mającego istotny wpływ na wydanie przedmiotowej decyzji tj. art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. poprzez uznanie, że stan zdrowia osoby niepełnosprawnej oraz zakres sprawowanej nad nią opieki nie wymaga rezygnacji z zatrudnienia przez skarżącą. W związku z powyższym wniesiono o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji Kierownika Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w L. z dnia 22 grudnia 2021 r. o nr GOPS/28/SP/OD/2021. W uzasadnieniu podniesiono, iż organ formułując wskazane w decyzji tezy nie wziął w ogóle pod uwagę ustaleń wywiadu środowiskowego, w trakcie którego pracownik socjalny w żaden sposób nie zakwestionował samego faktu sprawowania opieki jak i zakresu czynności opiekuńczych deklarowanych przez samą skarżącą w złożonym oświadczeniu.
Organ dokonał nadto pobieżnej oceny oświadczenia wnioskodawczyni odnoszącego się do zakresu i harmonogramu sprawowanej opieki. Zdaniem strony wskazane dokumenty w wystarczający sposób potwierdzają, że jej mąż potrzebuje w opisanym w tych dokumentach zakresie codziennej, stałej opieki. Co nadto istotne, okoliczność, że mąż skarżącej nie jest w stanie samodzielnie funkcjonować bez stałej lub długotrwałej opieki drugiej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji, została potwierdzona przez wyspecjalizowany w tym zakresie organ zaliczający osobę niepełnosprawną do grupy osób ze znacznym stopniem niepełnosprawności.
Jednocześnie należy wskazać, że świadczenie pielęgnacyjne ma zrekompensować utratę uzyskiwanego dotychczas, czy też potencjonalnego dochodu. Zatem osoba ubiegająca się o przyznanie tego świadczenia albo, będąc zdolną do podjęcia pracy zarobkowej, rezygnuje z podjęcia takiej pracy, albo rezygnuje z faktycznie wykonywanej pracy zarobkowej. Niepodejmowanie lub rezygnacja z pracy zarobkowej ma jednak służyć opiece nad osobą niepełnosprawną. Istotą tego świadczenia jest pomoc osobom zdolnym do pracy, ale rezygnującym z niej po to, aby opiekować się niepełnosprawnym członkiem rodziny. Rezygnacja z zatrudnienia obejmuje również jej niepodejmowanie. Wykładni zawartej w przepisie art. 17 ust 1 pkt 4, a spornej w tej sprawie przesłanki wyrażonej sformułowaniem "nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności" należy - w ocenie skarżącej -dokonywać przez pryzmat zasad i wartości wyrażonych w Konstytucji RP, z uwzględnieniem celu tych unormowań (tak wyrok WSA w Łodzi z dnia 24 stycznia 2018 r., II SA/Łd 1008/17).
Wykładnia przepisów art. 17 ust. 1 pkt 4 i 1 a u.ś.r. w oderwaniu od całej regulacji tej ustawy i wartości przyjętych w Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej stanowić może w konsekwencji naruszenie prawa materialnego mogące mieć wpływ na treść decyzji (tak wyrok NSA z dnia 12 maja 2017 r., I OSK 328/16). Celem tej regulacji jest natomiast udzielenie przez państwo pomocy osobie, która podejmuje się sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną i na czas tej opieki dobrowolnie pozbawia się możliwości zarobkowania.
W odpowiedzi na skargę Kolegium podtrzymało swoje stanowisko wyrażone w decyzji z dnia 10 maja 2022 r. w związku z czym wniesiono o oddalenie skargi.
Wojewódzki Sąd Administracyjny, zważył co następuje
Dokonując kontroli zaskarżonego rozstrzygnięcia Sąd stwierdził, że złożona skarga zasługuje na uwzględnienie.
Stosownie do treści art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2021 r. poz. 137) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem (legalności), jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sądy administracyjne, kierując się kryterium legalności, dokonują oceny zgodności treści zaskarżonego aktu z normami prawnymi - proceduralnymi i materialnymi - przy czym ocena ta jest dokonywana według stanu prawnego obowiązującego w dniu wydania zaskarżonego aktu i na podstawie ustalonego przez organy stanu faktycznego. Sądowa kontrola legalności zaskarżonych rozstrzygnięć administracyjnych sprawowana jest przy tym w granicach sprawy, a sąd - jak stanowi art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j.
Dz.U. z 2022 r., poz. 329), zwanej dalej p.p.s.a., nie jest związany zarzutami, wnioskami skargi, czy też powołaną podstawą prawną, z wyjątkiem skarg na pisemną interpretację przepisów prawa podatkowego wydaną w indywidualnej sprawie, opinię zabezpieczającą i odmowę wydania opinii zabezpieczającej.
Istotą sporu w rozpoznawanej sprawie jest zasadność odmowy przyznania skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad niepełnosprawnym w znacznym stopniu mężem.
Zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r.- świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności – jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.
Poza sporem na gruncie niniejszej sprawy jest to, że mąż skarżącej jest osobą niepełnosprawną a sama skarżąca może być zaliczona do kręgu podmiotów określonych w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. Sąd podziela dokonaną przez organ odwoławczy wykładnię art. 17 ust. 1b u.ś.r. skutkującą pominięciem tego przepisu w związku z utratą przez niego domniemania konstytucyjności w zakresie wskazanym w wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13. Kwestię tą na obecnym etapie postępowania uznać należy za bezsporną i rozstrzygniętą w sposób wiążący również przy ponownym rozpatrywaniu sprawy w związku z uchyleniem wydanej w sprawie decyzji.
W rozpoznawanej sprawie sporny natomiast jest zakres opieki sprawowanej przez skarżącą nad mężem, który w ocenie organów obu instancji nie wyklucza możliwości podjęcia przez nią zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Mąż skarżącej jest bowiem, w ocenie organów osobą, która nie wymaga całodobowej dyspozycyjności. Zdaniem Sądu, ocena dokonana przez organy obu instancji dotycząca sprawowanej przez skarżącą opieki i braku związku przyczynowo – skutkowego pomiędzy niepodejmowaniem przez skarżącą zatrudnienia a zakresem niezbędnej opieki i pomocy mężowi jest nieprawidłowa.
Z akt sprawy wynika, że wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego został złożony przez skarżącą z uwagi na niepełnosprawność męża potwierdzoną stosownym orzeczeniem, w którym wskazano na jej znaczny stopnień, a okoliczność ta została uznana za niepodważalną. Ustawodawca na potrzeby przepisów u.ś.r. stworzył wykaz definicji ustawowych, który w art. 3 pkt 21 u.ś.r. wskazuje wprost, iż znaczny stopień niepełnosprawności oznacza:
- a) niepełnosprawność w stopniu znacznym w rozumieniu przepisów o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych,
- b) całkowitą niezdolność do pracy i samodzielnej egzystencji orzeczoną na podstawie przepisów o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych,
- c) stałą albo długotrwałą niezdolność do pracy w gospodarstwie rolnym i do samodzielnej egzystencji albo trwałą lub okresową całkowitą niezdolność do pracy w gospodarstwie rolnym i do samodzielnej egzystencji, orzeczoną na podstawie przepisów o ubezpieczeniu społecznym rolników w celu uzyskania świadczeń określonych w tych przepisach,
- d) posiadanie orzeczenia o zaliczeniu do I grupy inwalidów,
- e) niezdolność do samodzielnej egzystencji orzeczoną na podstawie przepisów o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych lub przepisów o ubezpieczeniu społecznym rolników.
Przywołany wyżej przepis odsyła do definicji określonych w ustawie z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (t.j. Dz. U z 2021 r. poz. 573), zwanej dalej ustawą o rehabilitacji. W art. 4 ust. 1 ustawy o rehabilitacji określono, iż do znacznego stopnia niepełnosprawności zalicza się osobę z naruszoną sprawnością organizmu, niezdolną do pracy albo zdolną do pracy jedynie w warunkach pracy chronionej i wymagającą, w celu pełnienia ról społecznych, stałej lub długotrwałej opieki i pomocy innych osób w związku z niezdolnością do samodzielnej egzystencji.
Jednocześnie wydane na podstawie art. 6c ust. 9 ustawy o rehabilitacji rozporządzenie Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 15 lipca 2003 r. w sprawie orzekania o niepełnosprawności i stopniu niepełnosprawności (t.j. Dz.U. 2018 r., poz. 2027) w § 29 ust. 1 określa standardy w zakresie kwalifikowania do znacznego stopnia niepełnosprawności, które zawierają kryteria określające skutki naruszenia sprawności organizmu powodujące:
- 1) niezdolność do pracy - co oznacza całkowitą niezdolność do wykonywania pracy zarobkowej z powodu fizycznego, psychicznego lub umysłowego naruszenia sprawności organizmu;
- 2) konieczność sprawowania opieki - co oznacza całkowitą zależność osoby od otoczenia, polegającą na pielęgnacji w zakresie higieny osobistej i karmienia lub w wykonywaniu czynności samoobsługowych, prowadzeniu gospodarstwa domowego oraz ułatwiania kontaktów ze środowiskiem;
- 3) konieczność udzielania pomocy, w tym również w pełnieniu ról społecznych - co oznacza zależność osoby od otoczenia, polegającą na udzieleniu wsparcia w czynnościach samoobsługowych, w prowadzeniu gospodarstwa domowego, współdziałania w procesie leczenia, rehabilitacji, edukacji oraz w pełnieniu ról społecznych właściwych dla każdego człowieka, zależnych od wieku, płci, czynników społecznych i kulturowych.
W ust. 2 § 29 powołanego wyżej rozporządzenia prawodawca jednocześnie wskazał, że przez długotrwałą opiekę i pomoc w pełnieniu ról społecznych rozumie się konieczność jej sprawowania przez okres powyżej 12 miesięcy w zakresie, o którym mowa w ust. 1 pkt 2 i 3. Przy dokonywaniu ustaleń orzeczniczych uwzględniono więc m.in. sprawność psychofizyczną organizmu w zakresie zdolności do samodzielnego zaspakajania podstawowych potrzeb życiowych, konieczność stałej lub długotrwałej opieki i pomocy innej osoby w zaspakajaniu podstawowych potrzeb życiowych.
Należy więc uznać, że z przepisu art. 17 ust. 1 u.ś.r., w przypadku osoby wymagającej opieki, legitymującej się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, nie można wyprowadzić imperatywu sprawowania opieki w odpowiednim zakresie jako przesłanki warunkującej przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, negując wymagania dotyczące sposobu i intensywności opieki nad niepełnosprawną osobą, określone w orzeczeniu o niepełnosprawności właściwego organu (tak wyrok WSA w Gdańsku z 24 marca 2022 r., III SA/Gd 1045/21, dostępny https://orzeczenia.nsa.gov.pl). Zarówno organy, jak i Sąd, nie są uprawnieni w niniejszym postępowaniu do kwestionowania orzeczenia o niepełnosprawności a to jego treść w zasadniczy sposób określa potrzeby opiekuńcze osoby niepełnosprawnej. Przy czym, należy zaznaczyć, że samo posiadanie orzeczenia nie przesądza, że każdy, zajmujący się osobą legitymującą się takim orzeczeniem, sprawuje opiekę, która uprawnia do przyjęcia związku przyczynowego pomiędzy rezygnacją z pracy a sprawowaniem opieki nad bliską osobą niepełnosprawną. Istnienie tego związku podlega bowiem ocenie w każdej indywidulanej sprawie.
Opieka nad chorym bliskim musi spełniać przede wszystkim cechę stałości lub długotrwałości. Niniejsze wyklucza zatem sprawowanie czynności opiekuńczych sporadycznie, nie oznacza to jednak stricte opieki całodobowej (por. wyrok NSA z 2 lutego 2017 r., I OSK 2201/15, dostępny https://orzeczenia.nsa.gov.pl). Równie istotnym czynnikiem wpływającym na zasadność przyznania świadczenia pielęgnacyjnego jest ustalenie, że sprawowanie opieki przez wnioskodawcę w sposób rzeczywisty uniemożliwia podjęcie lub dalsze wykonywanie pracy zarobkowej, gdyż wskazane świadczenie nie jest wynagrodzeniem za opiekę nad niepełnosprawnym lecz swoistą rekompensatą za brak możliwości w związku z tym podjęcia i kontynuowania działalności zarobkowej (por. wyrok NSA z 13 maja 2015 r., I OSK 2820/13, dostępny https://orzeczenia.nsa.gov.pl).
Z trzech przeprowadzonych w toku postępowania w dniach 31 maja 2021 r., 3 grudnia 2021 r. oraz 13 grudnia 2021 r. wywiadów środowiskowych wynika, że u męża skarżącej w maju 2020 r. rozpoznano ANCA – zapalenie naczyń z zajęciem nerek i płuc, stan po EBUS. Poza tym mężczyzna cierpi również na przewlekłą chorobę nerek, nadciśnienie tętnicze, stłuszczenie wątroby, kamicę żółciową, Helicobacter pylori, rozedmę płuc. Podczas kolejnego wywiadu dodano adnotację, iż stan zdrowia męża wnioskodawczyni znacznie się pogorszył. Podczas badania tomografii komputerowej przeprowadzonego 10 listopada 2021 r. wykryto dwa guzy na płucach.
Ponadto znacznie pogorszył mu się wzrok. Według zaleceń w związku ze stanem zdrowia osoby wymagającej opieki konieczny jest bezwysiłkowy tryb życia, ciągła kontrola masy ciała, ciśnienia, nawilżanie skóry, dieta bogata w witaminę D. Mąż strony został również skierowany do leczenia w związku ze zdiagnozowaniem wspomnianych guzów na płucach. Do czynności opiekuńczych sprawowanych przez skarżącą należy natomiast m.in.:
- 1. pomoc w czynnościach higienicznych – w tym codzienna kąpiel w pozycji siedzącej, moczenie nóg 2 razy dziennie, pomoc w prowadzeniu do toalety i podmywaniu, smarowanie oliwką całego ciała po każdej kąpieli, obcinanie paznokci, strzyżenie,
- 2. codzienna pomoc w przygotowywaniu ubrań oraz ubieraniu,
- 3. mierzenie ciśnienia 2 razy dziennie,
- 4. codzienne przygotowywanie posiłków,
- 5. sprzątanie, pranie, prasowanie, zakupy,
- 6. udział w wizytach lekarskich i wykupowanie recept,
- 7. załatwianie spraw urzędowych,
- 8. czynności sezonowe – przygotowanie i noszenie opału, palenie w piecu, odśnieżanie, czynności ogrodnicze,
- 9. codzienne wyjście na spacery,
- 10. masowanie 2 razy dziennie, oklepywanie 1 raz dziennie,
- 11. czuwanie podczas snu.
Pracownik socjalny przeprowadzający przedmiotowe wywiady środowiskowe nadmienił, że wszystkich czynności skarżąca dokonuje samodzielnie, bez niczyjej pomocy. Podkreślono również, że choroba jest nieuleczalna, a wraz z jej postępowaniem, co ma miejsce w niniejszej sprawie, zwiększa się zakres obowiązków skarżącej. Wskazano też, że mąż strony może sam zostać w domu na 1-2 godziny, lecz kobieta jest wówczas pod telefonem. W ramach wszystkich przeprowadzonych wywiadów pracownik socjalny doszedł do wniosku, że opieka pełniona przez skarżącą jest całodobowa.
W ocenie Sądu warto również nadmienić, że w dniu 13 grudnia 2021 r. wnioskodawczyni złożyła oświadczenie, w którym wskazała, że kiedy była w pracy w godzinach między 16-20 to opiekę nad niepełnosprawnym ojcem sprawowała ich córka – K. K. Z akt sprawy wynika natomiast, że córka skarżącej obecnie pracuje zawodowo i prowadzi osobne gospodarstwo domowe.
Nie może też budzić wątpliwości, że zakres opieki wyznaczony jest niepełnosprawnością osoby, która tej opieki wymaga, a także jej potrzebami, wynikającymi z posiadanych przez nią konkretnych schorzeń i ułomności. Podkreślić należy, że czynności opiekuńcze wymagają większej intensyfikacji i systematyczności w przypadku, gdy ich podmiotem jest osoba niepełnosprawna w stopniu znacznym, cierpiąca na wiele przewlekłych schorzeń wymagających specjalistycznego leczenia i odpowiedniej pielęgnacji. Nadto, pielęgnacja w sensie medycznym i higienicznym nie wyczerpuje pojęcia opieki. Wyręczanie osoby bliskiej od jej normalnych, codziennych obowiązków rodzinnych i życiowych, którym nie może sprostać z uwagi na swą niepełnosprawność, stanowi przejaw opieki nad nią. Ograniczenie form opieki nad osobą niepełnosprawną do czynności pielęgnacyjnych sensu stricto z pominięciem innych, szerzej rozumianych czynności opiekuńczych prowadziłoby do zdeformowania znaczenia pojęcia opieki, a co za tym idzie naruszałoby istotę świadczenia pielęgnacyjnego.
Istotą tą jest bowiem udzielenie wsparcia osobom, które poświęcając się w pełnym wymiarze opiece nad najbliższą osobą niepełnosprawną nie mogą pracować zarobkowo, by zaspokoić potrzeby życiowe swoje i swojej rodziny (por. wyrok WSA w Gdańsku z 10 czerwca 2021 r., III SA/Gd 319/21, dostępny https://orzeczenia.nsa.gov.pl).
Skonfrontowanie potwierdzonego w orzeczeniu znacznego stopnia niepełnosprawności męża skarżącej, wymagającego stałej lub długotrwałej opieki innej osoby w związku ze stwierdzoną znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji ze wskazanymi czynnościami opiekuńczymi świadczonymi mężowi całodobowo przez skarżącą, nie pozostawia, w ocenie Sądu, wątpliwości, że zakres tej opieki i pomocy uniemożliwia skarżącej podjęcie zatrudnienia. Przy tym, organ nie przedstawił żadnych przekonywujących argumentów przemawiających za możliwością pogodzenia niezbędnej opieki nad mężem z określonym zajęciem zarobkowym. Wszystkie wskazane czynności są konieczne, aby zapewnić osobie ograniczonej w możliwościach samodzielnej egzystencji właściwe warunki życia i zadbać o jej dobrostan adekwatnie do pogarszającego się stanu zdrowia i znacznego stopnia niepełnosprawności. Z zakresu tych czynności nie można wykluczyć zwykłych czynności życia codziennego, takich jak sprzątanie, gotowanie, robienie zakupów, którym osoba o znacznym stopniu niepełnosprawności nie może sprostać ze względu na swoje ograniczenia zdrowotne.
Warto zwrócić uwagę, że przy wielu schorzeniach o znacznym stopniu zaawansowania osoba sprawująca opiekę przez większość czasu zobligowana jest do czuwania nad chorym, by móc nieść mu niezbędną i niezwłoczną pomoc w razie nagłej potrzeby. Z tego względu skarżąca, mimo tego, że jej mąż jest samodzielny przy wykonywaniu niektórych czynności, nie jest w stanie zostawić go w domu samego na dłużej niż 1-2 godziny, co w ocenie Sądu uniemożliwia podjęcie zatrudnienia nawet w niepełnym wymiarze godzin.
Reasumując Sąd doszedł do wniosku, że opieka sprawowana przez skarżącą jest codzienna i ciągła, a materiał dowodowy nie potwierdza stanowiska organu odwoławczego, że ogranicza się do wykonywania przede wszystkim czynności życia codziennego, które mogłyby być przez nią podejmowane po godzinach pracy. Ponadto, zakres opieki uniemożliwia skarżącej skuteczne zatrudnienie w jakimkolwiek wymiarze z uwagi na potrzeby męża związane z jego stopniem niepełnosprawności i stanem zdrowia, który nie rokuje poprawy w przyszłości. Orzekające w sprawie organy dokonały wadliwej oceny materiału dowodowego w świetle nieprawidłowo interpretowanych przepisów art. 17 ust. 1 u.ś.r. wydając decyzje naruszające w konsekwencji zarówno przepisy prawa materialnego, jak i przepisy postępowania administracyjnego. Uchybienie organów polega przede wszystkim na niewłaściwej ocenie związku przyczynowo – skutkowego pomiędzy zatrudnieniem a opieką stanowioną przez skarżącą. W ocenie Sądu, postępowanie wyjaśniające pozwoliło na zgromadzenie materiałów, których analiza umożliwia dokonanie właściwego rozstrzygnięcia merytorycznego przez organ.
Mając powyższe na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku, na podstawie art. 145 § 1 ust. 1 pkt 1 lit. a i c p.p.s.a., uchylił zaskarżoną decyzję uznając to za wystarczające do ponownego, właściwego załatwienia sprawy. Kolegium posiada bowiem kompetencje merytoryczno-reformacyjne umożliwiające wydanie prawidłowego rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie, zgodnego z wiążącą oceną prawną i wskazaniami co do dalszego postępowania wyrażonymi w niniejszym wyroku.
O kosztach postępowania Sąd orzekł w pkt 2 wyroku, na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 p.p.s.a. oraz § 14 ust. 1 pkt 1 w zw. z § 2 pkt 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokatów (t.j. Dz.U. z 2015 r., poz. 1800), zasądzając od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku na rzecz skarżącego kwotę 480 zł, stanowiącą w istocie wynagrodzenie pełnomocnika.
Sąd orzekał w niniejszej sprawie na posiedzeniu niejawnym w postępowaniu uproszczonym, zgodnie z treścią art.119 pkt 2 p.p.s.a., wobec zgłoszenia wniosku o rozpoznanie sprawy w tym trybie przez skarżącą oraz brak sprzeciwu organu.