Uzasadnienie
Decyzją Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej wydaną z upoważnienia Prezydenta z dnia 31 stycznia 2005 r. przyznano I. S. świadczenie z pomocy społecznej w formie zasiłku okresowego od dnia 1 stycznia 2005 r. do dnia 30 czerwca 2005 r. w kwocie 97,02 zł miesięcznie.
Organ ustalił, iż wnioskodawczyni jest osobą bezrobotną i samotnie gospodarującą, a jedynym jej dochodem jest dodatek mieszkaniowy w kwocie 137,59 zł. W związku z tym na podstawie art. 38 ust. 2 pkt 1 oraz 147 ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej przyznano wnioskodawczyni zasiłek okresowy w minimalnej wysokości wynikającej z przepisów tj. w wysokości 30 % różnicy między kryterium dochodowym, a uzyskiwanym dochodem. Przyznanie świadczenia w minimalnej wysokości organ uzasadnił ograniczonymi środkami finansowymi na udzielenie pomocy w tej formie.
W odwołaniu od powyższej decyzji I. S. nie zgodziła się z wysokością przyznanego świadczenia. W jej ocenie, z uwagi na znaczne wydatki związane z leczeniem, świadczenie powinno być ustalone w wysokości 461 zł miesięcznie tj. w wysokości wskazanego w ustawie kryterium dochodowego.
Decyzją z dnia 10 czerwca 2005 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu organ odwoławczy wskazał, iż pomoc społeczna jest instytucją mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężenie trudnych sytuacji życiowych, których nie są w stanie pokonać wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości (art. 2 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej). Pomoc ta może przybierać różne formy, w zależności od wniosku strony i okoliczności konkretnego przypadku. Jedną z form pomocy społecznej jest zasiłek okresowy, o którym mowa w art. 38 ust. 1 ustawy, który przysługuje w szczególności ze względu na długotrwałą chorobę, niepełnosprawność, bezrobocie m. in. osobie samotnie gospodarującej, której dochód jest niższy od kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej (461 zł). Minimalną wysokość zasiłku okresowego na rok 2005 określa przepis art. 147 ust. 2 ustawy, z którego wynika, że w przypadku osoby samotnie gospodarującej wysokość ta wynosi 30 % różnicy między kryterium dochodowym osoby samotnie gospodarującej a dochodem tej osoby.
Na dochód odwołującej składa się dodatek mieszkaniowy w wysokości 137,59 zł, zatem wysokość minimalna zasiłku okresowego w jej sytuacji wynosi 97,02 zł (461 – 137,59 x 30 %). Organ odwoławczy wskazał, iż sytuacja materialna wnioskodawczyni, będącej osobą bezrobotną i schorowaną, jest niewątpliwie bardzo trudna. Jednak należy zauważyć, że uzyskiwane z pomocy społecznej środki nie mogą być traktowane jako źródło dochodu wystarczające do zaspokojenia wszystkich potrzeb życiowych. Uprawnienia wynikające z przepisów ustawy o pomocy społecznej mają bowiem charakter subsydiarny, tj. uzupełniający własne środki i możliwości osób objętych systemem świadczeń z pomocy społecznej. Ośrodki pomocy społecznej przyznają świadczenia w ramach posiadanych środków finansowych. Trudna sytuacja na rynku pracy i ubożenie społeczeństwa, powodują nieustanne powiększanie się kręgu osób potrzebujących wsparcia. Organy pomocy społecznej na ogół trafnie oceniają do kogo i w jakim zakresie owo wsparcie kierować.
Niedostateczna wielkość posiadanych środków finansowych na zasiłki celowe, powoduje konieczność "dzielenia" ich w taki sposób, aby jak największa grupa osób i rodzin mogła uzyskać chociażby minimalne wsparcie. Kolegium wskazało także, że zaskarżona decyzja organu I instancji nie zamyka stronie możliwości otrzymania pomocy z opieki społecznej również w innej formie. W tym celu strona może złożyć wniosek o przyznanie pomocy, który zostanie rozpatrzony w odrębnym postępowaniu. Uznając więc, iż zaskarżona decyzja nie narusza prawa orzeczono o jej utrzymaniu w mocy.
W skardze wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku I. S. wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz decyzji organu I instancji w części dotyczącej przyznanego zasiłku okresowego za okres od 1 stycznia 2005 r. do końca lutego 2005 r. Skarżąca nie zgodziła się z wysokością przyznanego zasiłku. Wskazała na swoją trudną sytuację materialną i znaczne wydatki związane z leczeniem. W ocenie wnioskodawczyni w oparciu o przepisy ustawy o pomocy społecznej powinna otrzymać zasiłek w wysokości 461 zł tj. w wysokości ustalonego ustawą kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie z przyczyn wskazanych w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) stanowi, iż sąd administracyjny sprawuje, w zakresie swej właściwości, kontrolę pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej.
Oceniając zgodność z prawem wydanych w sprawie decyzji Sąd uznał, iż naruszają one prawo.
Bezspornym jest, iż skarżąca z uwagi na bezrobocie oraz niski dochód, nie przekraczający kwoty ustalonego kryterium dochodowego (461 zł miesięcznie), spełniała warunki określone w ustawie z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. Nr 64, poz. 593 z późn. zm.) do przyznania świadczenia w formie zasiłku okresowego (art. 8 ust. 1 pkt 1 i art. 38 ust. 1 pkt 1 w/w ustawy). Zgodnie z art. 147 ust. 2 pkt 1 tej ustawy minimalna wysokość tego świadczenia w 2005 roku wynosiła 30 % różnicy między kryterium dochodowym osoby samotnie gospodarującej a jej dochodem.
Z kolei zgodnie z art. 38 ust. 2 pkt 1 zasiłek okresowy mógł być ustalony do wysokości różnicy między kryterium dochodowym osoby samotnie gospodarującej a dochodem tej osoby, z tym że kwota zasiłku nie mogła być wyższa niż 418 zł miesięcznie. Z powyższego wynika, iż w przypadku wnioskodawczyni zasiłek okresowy mógł być przyznany w granicach od kwoty 97,02 zł (461 zł – 137,59 zł x 30 %) do kwoty 323,41 zł (461 zł – 137,59 zł). Przyznanie świadczenia w minimalnej wysokości organ I instancji uzasadnił ograniczonymi środkami finansowymi na udzielenie pomocy w tej formie, a organ odwoławczy koniecznością przyznawania świadczeń z pomocy społecznej coraz szerszej grupie osób potrzebującej wsparcia. Zdaniem Sądu okoliczność, iż organ I instancji dysponował ograniczonymi środkami finansowymi umożliwiającymi mu przyznanie świadczenia jedynie w minimalnej wysokości nie znajduje jednak potwierdzenia w materiale dowodowym sprawy.
Z akt sprawy nie wynika bowiem, iż organ nie miał możliwości przyznania skarżącej zasiłku okresowego w wysokości wyższej tj. do kwoty określonej w przepisie art. 38 ust. 2 pkt 1 ustawy. Istotnie, jak trafnie wskazał organ odwoławczy, pomoc społeczna ma na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości (art. 2 ust. 1 ustawy). Zgodnie zaś z art. 3 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej potrzeby osoby i rodziny korzystającej z pomocy powinny być uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej. Przepis ten wskazuje, iż organ pomocy społecznej przyznając świadczenia z pomocy społecznej kieruje się nie tylko potrzebami osób uprawnionych, ale również możliwościami finansowymi danego ośrodka. Organy pomocy społecznej działają bowiem w oparciu o środki finansowe, których wysokość jest ściśle określona i w tak wyznaczonych granicach realizują swoje ustawowe cele (por. wyrok NSA z 17.04.2002 r., II S.A./Gd 4332/01, Lex nr 77665).
Z powyższego wynika, iż wysokość przyznanego zasiłku w konkretnej sprawie uzależniona jest nie tylko od potrzeb osoby uprawnionej, ale również od możliwości finansowych organu pomocy społecznej. Okoliczność dotycząca ograniczonych możliwości płatniczych organu pozwalająca mu na przyznanie świadczenia jedynie w minimalnej wysokości powinna jednak jednoznacznie wynikać z ustaleń czynionych w wydawanej przez niego decyzji. W niniejszej sprawie organy prawidłowo ustaliły, iż skarżąca kwalifikuje się do otrzymania zasiłku okresowego. Nie wykazały natomiast w żaden sposób ograniczonych możliwości finansowych Ośrodka, które stanowiły podstawę przyznania zasiłku w minimalnej wysokości. Samo stwierdzenie ograniczonych możliwości finansowych jest niewystarczające, gdyż organ prowadzący postępowanie ma obowiązek zebrania i rozpatrzenia materiału dowodowego w takim stopniu, aby należycie ustalić stan faktyczny sprawy zgodnie z art. 7 i 77 kpa.
W niniejszej sprawie ustalenie organów obu instancji, iż Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej dysponował w dacie wydania decyzji ograniczonymi środkami finansowymi pozwalającymi mu na wypłatę świadczenia jedynie w minimalnej wysokości wynikającej z przepisu art. 147 ust. 2 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej, nie znalazło żadnego potwierdzenia w materiale dowodowym sprawy poza ogólnikowym stwierdzeniem o ograniczonych środkach finansowych na udzielenie pomocy w tej formie. Z akt sprawy nie wynika natomiast czy organ pomocy otrzymał jakieś środki (dotację budżetową) na pokrycie wydatków na zasiłki okresowe, w jakiej wysokości oraz w jaki sposób tj. według jakich zasad były one "dzielone". Przekonanie organu odwoławczego, iż ośrodki pomocy społecznej na ogół trafnie oceniają do kogo i w jakim zakresie należy kierować wsparcie finansowe jest dowolne i niewystarczające dla uzasadnienia przyznania skarżącej zasiłku w minimalnej wysokości.
Należy wskazać, iż uznaniowość decyzji nie oznacza jej dowolności. W każdym przypadku bowiem organ powinien szczegółowo uzasadnić i wykazać swoje stanowisko w przedmiocie ograniczonych możliwości finansowych nie pozwalających mu na wypłatę świadczenia w wyższej wysokości.
Powyższe nieprawidłowości wskazują, iż zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji wydano z naruszeniem przepisów art. 7 i art. 77 kpa. Ponieważ naruszenia te mają istotny wpływ na wynik sprawy, zatem na podstawie art. 145 § 1 pkt. 1 c w związku z art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270) Wojewódzki Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji.