Uzasadnienie
Wnioskiem z dnia 27 grudnia 2016 r. M. D. zwróciła się do Sądu o przyznanie jej prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Wniosek ten został złożony przez skarżącą w reakcji na wystosowane przez Sąd wezwanie jej do uiszczenia wpisu sądowego od wniesionej w niniejszej sprawie skargi w wysokości 200 zł.
Ze złożonego wniosku wynika, że wnioskująca prowadzi czteroosobowe gospodarstwo domowe wraz z mężem i dwójką dzieci. Rodzina utrzymuje się z dochodów uzyskiwanych z umów o pracę zarówno przez wnioskującą (1950 zł) jak i jej męża (2650 zł). Wnioskująca posiada dom o powierzchni około 150 m2, działki gruntu pod domem o powierzchni 973 m2 oraz udziału [..] w zabudowanym gospodarstwie rolnym o powierzchni 6,38 ha (budynek mieszkalny, chlewnia, stodoła, garaż, budynek gospodarczy, drewutnia, szopa), co do którego toczy się postępowanie o dział spadku. Wnioskująca nie posiada żadnego innego majątku, ani oszczędności a miesięcznie na niezbędne koszty utrzymania siebie i rodziny wydaje około 1600 zł (ubezpieczenie – 150 zł, OC – 80 zł, energia elektryczna – 150 zł, gaz – 121,50, podatek od nieruchomości – 32 zł, woda – 33,50 zł, wywóz śmieci – 43 zł, ścieki – 100 zł, internet – 55 zł, bilety dojazdu na uczelnię – 150 zł, paliwo – 400 zł, przegląd pojazdów – 15 zł, ogrzewanie – 230 zł).
Referendarz sądowy, zarządzeniem z dnia 4 stycznia 2017 r., wydanym na podstawie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.), wezwał skarżącą do przedłożenia dodatkowych dokumentów źródłowych dotyczących jej stanu majątkowego, dochodów i stanu rodzinnego.
Na wezwanie referendarza wnioskująca przedłożyła: wyciągi z osobistego konta bankowego za okres od 21 czerwca 2016 r. do 20 stycznia 2017 r. ze wskazaniem, że na ten rachunek wpływają obie pensje małżonków; oświadczenie, że posiada dwa samochody osobowe Ford Escort z 1996 r. i Ford Fiesta z 1998 r., których wartość nie przekracza 1000 zł.; oświadczenie, że mąż nie posiada żadnego konta bankowego.
Z przedłożonych wyciągów wynika, że na rachunek bankowy wnioskującej, w przedstawionym okresie rozliczeniowym, co miesiąc wpływały dwa wynagrodzenia: w lipcu 2016 r. – w wysokości 2 021,49 zł i 2 853,96 zł; w sierpniu 2016 r. – w wysokości – 2 341,82 zł i 2 853,96 zł; we wrześniu 2016 r. – 2 423,52 zł i 2 853,96 zł; w październiku 2016 r. – 1 913,00 zł i 2 853,96 zł; w listopadzie 2016 r. – 1 770,78 zł i 3 611,90 zł; w grudniu 2016 r. – 3315,35 zł i 2 234,98 zł; w styczniu 2017 r. – 2 207,66 zł i 3 135,58 zł.
Postanowieniem z dnia 17 lutego 2017 r., wydanym na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 258 § 2 pkt 7 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.), referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku odmówił przyznania M. D. prawa pomocy w zakresie częściowym przez zwolnienie od kosztów sądowych, wskazując, że osiągane przez wnioskującą i jej męża dochody w wysokości łącznej ok. 5300 zł wykluczają możliwość uznania jej za osobę ubogą, czy pozbawioną środków do życia, wymagającą pomocy ze strony państwa.
Od postanowienia referendarza sądowego M. D. wniosła sprzeciw, podnosząc, że wypłaty premii rocznej i innych dodatków zaburzyły obraz rzeczywistych dochodów, jakie uzyskuje ona wraz z małżonkiem a udział w nieruchomości rolnej nie przynosi jej żadnego dochodu a wręcz przeciwnie generuje poważne koszty. Podkreśliła przy tym, że z osiąganych dochodów utrzymują się cztery osoby dorosłe a po długotrwałym okresie, gdzie jedynie ona utrzymywała rodzinę, mają zaległości, które istotnie wpływają na swobodę dysponowania środkami finansowymi. Wskazała, że ponosi ona wydatki także na naprawę pojazdów i utrzymania w należytym stanie technicznym budynku mieszkalnego. Zauważyła ponadto, że oprócz zobowiązania do uiszczenia wpisu w niniejszej sprawie w wysokości 200 zł posiada także zobowiązania do uiszczenia wpisu w innych sprawach toczących się na skutek wniesionych przez nią skarg.
Rozpoznając wniesiony sprzeciw Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zawyżył, co następuje:
Złożony przez M. D. wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych - nie zasługuje na pozytywne rozpoznanie.
Art. 246 § 1 pkt 2 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.) wskazuje, że przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.
Wskazać przy tym należy, że przyznanie prawa pomocy, jako instytucja o charakterze wyjątkowym, może mieć zastosowanie tylko wobec osób, które znajdują się w bardzo trudnej sytuacji materialnej, w szczególności - osób rzeczywiście ubogich, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione są środków do życia, bądź środki te są bardzo ograniczone i zaspokajają tylko podstawowe potrzeby życiowe.
Dlatego też, jak podkreśla się w orzecznictwie sądów administracyjnych, przy ocenie sytuacji wnioskodawcy, z punktu widzenia przepisu art. 246 § 1 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, uwzględnia się nie tylko bieżące dochody i wydatki jego i rodziny, ale również stan majątkowy. Posiadanie majątku, w tym nieruchomości, rzutuje bowiem na ocenę potencjalnych możliwości płatniczych skarżącego np. jego zdolność kredytową czy możliwość zaciągania pożyczek (zob. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 28 grudnia 2004 r., sygn. akt FZ 507/04, nie publ.).
Co więcej, w orzecznictwie ustalono również, że strona postępowania przed sądem administracyjnym powinna partycypować w kosztach tego postępowania, jeżeli posiada stały miesięczny dochód (zob. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 15 lutego 2005 r., sygn. akt FZ 711/04, Legalis). Przepis art. 246 § 1 ustawy, co do zasady, nie ma więc zastosowania do osób osiągających dochody z własnej pracy i posiadających jakikolwiek majątek, nawet jeśli koszty sądowe stanowią poważną kwotę w miesięcznym budżecie rodziny (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 18 stycznia 2005 r., sygn. akt OZ 1099/04, niepubl.).
Mając powyższe na uwadze Sąd uznał, że skarżąca jest w stanie ponieść koszty postępowania w niniejszej sprawie, które na obecnym etapie wynoszą 200 zł, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i dla rodziny. Skarżąca wraz z mężem uzyskują co miesiąc dochód z tytułu wynagrodzenia za pracę, który w łącznej kwocie wynosi średnio ponad 5 000 zł. Skarżąca posiada także majątek w postaci nieruchomości budynkowej i udziału w gospodarstwie rolnym oraz dwóch samochodów. Natomiast, miesięcznie na niezbędne koszty utrzymania siebie i rodziny skarżąca wydaje, jak sama wskazała, kwotę około 1600 zł.
Z kolei, wielość spraw inicjowanych przez skarżącą nie może stanowić podstawy przyznania jej prawa pomocy (zob. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 28 maja 2013 r., sygn. akt II OZ 395/13, Legalis) a wydatki skarżącej, które nie są konieczne do jej utrzymania, nie mają pierwszeństwa przed obowiązkiem ponoszenia ustawowych kosztów sądowych (zob. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 24 września 2008 r., sygn. akt I OZ 706/08, Legalis).
Z uwagi na powyższe, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 260 ustawy – Prawo o postepowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji.