Uzasadnienie
B. K. złożyła do Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad teściową – H. K. Do wniosku załączono orzeczenie Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w C. z dnia 3 września 2008 r. zaliczające H. K. do osób o znacznym stopniu niepełnosprawności na stałe.
Działający z upoważnienia Wójta Gminy P. – Kierownik Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w P., decyzją z dnia 22 kwietnia 2011 r. Nr [...], odmówił przyznania B. K. świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, wnioskowanego na H. K. oraz odmówił jej przyznania składki na ubezpieczenie społeczne z tego tytułu. Decyzja organu I instancji wydana została na podstawie art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j.: Dz.U. z 2006 r. Nr 139 poz. 992 ze zm.) a także na podstawie art. art. 6 ust. 2a, art. 18 ust. 5a ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U. z 2007 r. Nr 11, poz. 74 ze zm.). Uzasadniając podjętą decyzję organ I instancji wyjaśnił, iż wnioskująca B. K. nie jest osobą zobowiązaną obowiązkiem alimentacyjnym względem osoby, nad którą chce sprawować opiekę, tj. nad teściową, a zatem nie spełnia warunków, o których mowa w art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych.
Od decyzji organu I instancji odwołanie złożyła B. K., podnosząc, iż tylko ona może zapewnić i rzeczywiście zapewnia swojej teściowej całodobową opiekę i nie podejmuje w związku z tym zatrudnienia. D. G. – córka H. K. sama choruje i jest na rencie. Synowie H. K. również nie są w stanie zapewnić jej opieki. J. K. jest inwalidą i sam potrzebuje opieki a A. K. pracuje i ma na utrzymaniu 4 – osobową rodzinę.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze, decyzją z dnia 27 maja 2011 r. Nr [...], utrzymało decyzję organu I instancji w mocy. Organ odwoławczy wskazał, iż B.K. nie spełnia warunków, o jakich mowa w art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Wprawdzie wnioskująca istotnie nie podejmuje pracy ze względu na konieczność opieki nad swą teściową legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, która niewątpliwie takiej stałej opieki wymaga, ale z mocy prawa nie jest ona zobowiązana wobec teściowej do alimentacji. Świadczy o tym jednoznacznie zapis art. 128 kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, który stanowi, że obowiązek dostarczania środków utrzymania, a w miarę potrzeby także środków wychowania (obowiązek alimentacyjny) obciąża krewnych w linii prostej oraz rodzeństwo. Nie dotyczy on stosunku powinowactwa. Między B. K. i jej teściową nie istnieje związek pokrewieństwa a jedynie powinowactwo, a zatem nie ma między nimi obowiązku alimentacyjnego.
Brak prawnego obowiązku alimentacji wyklucza możliwość przyznania świadczenia pielęgnacyjnego synowej z tytułu opieki nad teściową także w sytuacji, gdy synowa faktycznie opiekę nad swą teściową wykonuje.
Na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego wniosła B. K., podnosząc, iż decyzja ta jest dla niej krzywdząca i dyskryminująca. Ponadto skarżąca powołała argumenty zawarte w odwołaniu od decyzji organu I instancji.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz.1269 ze zm.), sąd administracyjny sprawuje, w zakresie swojej właściwości, kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej. W postępowaniu sądowym badana jest legalność aktu administracyjnego, czyli jego zgodność z przepisami prawa materialnego i procesowego.
Materialnoprawną podstawą działania organów w niniejszej sprawie były przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t. j. Dz. U. z 2006 r. nr 139, poz. 992 ze zm.) – dalej zwanej ustawą, normujące uprawnienie do świadczenia pielęgnacyjnego oraz związane z nimi przepisy ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz.U. z 2009 r. nr 205 poz. 1585 ze zm.) regulujące kwestię składek na ubezpieczenie społeczne opłacanych od kwoty przyznanego świadczenia pielęgnacyjnego.
Zgodnie z art. 17 ust.1 ustawy, świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:
- 1) matce albo ojcu,
- 2) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny,
- 3) opiekunowi faktycznemu dziecka jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji, albo osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.
Obowiązek alimentacyjny, o którym jest mowa w art. 17 ust. 1 pkt 2 ustawy uregulowany jest art. 128 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. Nr 9, poz. 59 ze zm.). Obowiązek ten, polega na dostarczaniu środków utrzymania, a w miarę potrzeby także środków wychowania i ciąży na krewnych w linii prostej oraz rodzeństwie. Zgodnie z art. 617 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, krewnymi w linii prostej są osoby, z których jedna pochodzi od drugiej, zaś stopień pokrewieństwa określa się według liczby urodzeń, wskutek których powstało pokrewieństwo (§ 2). Wśród krewnych w linii prostej rozróżnia się linię wstępną (rodzice, dziadkowie, pradziadkowie, itd.) oraz linię zstępną (dzieci, wnuki, prawnuki, itd.).
W niniejszej sprawie bezspornym jest, że skarżąca jest synową H. K., a zatem nie należy do kręgu osób, na których ciąży obowiązek alimentacyjny, gdyż nie jest krewną H. K.. Zgodnie z treścią art. 618 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, z małżeństwa wynika powinowactwo między małżonkiem a krewnym drugiego małżonka. Stosunek łączący żonę syna z jego matką jest stosunkiem powinowactwa, a nie pokrewieństwa.
Organy orzekające w sprawie dokonały prawidłowej wykładni art. 17 ust. 1 ustawy i zasadnie uznały, że skarżąca nie jest osobą uprawnioną do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia w związku z opieką nad teściową. Przesłanką konieczną warunkującą przyznanie tego świadczenia jest istnienie obowiązku alimentacyjnego po stronie osoby ubiegającej się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Niespełnienie tej przesłanki wyklucza zatem możliwość przyznania świadczenia. (vide: wyroki Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 20 lipca 2011 r. sygn. II SA/Gd 396/11, Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 13 października 2010 r. sygn. II SA/Sz 653/10, Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu z dnia 3 sierpnia 2010 r. sygn. II SA/Op 345/10, Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy z dnia 3 sierpnia 2010 r. dostępne na stronie internetowej https://cbois.nsa.gov.pl)
Brak jest zatem podstaw do stwierdzenia, że do wydania zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji doszło z naruszeniem przepisów prawa materialnego czy też z naruszeniem przepisów procedury administracyjnej.
Podkreślić należy, iż organy orzekające o przyznaniu świadczenia pielęgnacyjnego, nie posiadają w tym zakresie swobody w ramach uznania administracyjnego. O przyznaniu świadczenia decyduje spełnienie ustawowych przesłanek, a brak spełnienia przesłanek obliguje organ do wydania decyzji odmownej. Posiadanie przez teściową skarżącej wymaganego orzeczenia o stopniu niepełnosprawności, jak i brak możliwości sprawowania opieki przez krewnych nie mogły, w świetle obowiązujących przepisów prawa, skutkować przyznaniem skarżącej wnioskowanego świadczenia. Ostatnia nowelizacja przepisów ustawy, odnosząca się do świadczenia pielęgnacyjnego utrzymała zasadę, że do świadczenia tego uprawnieni są krewni osoby wymagającej opieki z najbliższego kręgu, natomiast dalsi krewni tylko w warunkach określonych w ustawie. Ustawodawca nie przyznał natomiast prawa do świadczenia pielęgnacyjnego powinowatym.
Z powyższych względów, argumenty podnoszone przez skarżącą w skardze, niewątpliwie istotne z punktu widzenia sytuacji życiowej i materialnej rodziny, nie mogły zostać przez Sąd uwzględnione.
Biorąc pod uwagę powyższe Sąd na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. nr 153, poz. 1270 ze zm.), oddalił skargę jako niezasadną.
Na marginesie wskazać należy, iż skarżąca może złożyć wniosek o przyznanie jej innego świadczenia przewidzianego w art. 42 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2009 r. Nr 175, poz. 1362 ze zm.), który to przepis dotyczy opłacania przez ośrodek pomocy społecznej składki na ubezpieczenia społeczne (emerytalne i rentowe) od kwoty kryterium dochodowego na osobę w rodzinie, za osobę rezygnującą z zatrudnienia w związku z koniecznością sprawowania bezpośredniej, osobistej opieki nad długotrwale lub ciężko chorym członkiem rodziny oraz wspólnie niezamieszkującymi matką, ojcem lub rodzeństwem, bowiem w rozumieniu tego przepisu, przez ojca i matkę uznaje się również ojca i matkę współmałżonka.