Uzasadnienie
K. C. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku skargę na decyzję Szefa Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych (dalej jako Szef Urzędu) z dnia 10 września 2019 r. o odmowie przyznania uprawnień kombatanckich
Zaskarżona decyzja wydana została w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych:
K. C. wniósł do Szefa Urzędu o przyznanie uprawnień kombatanckich, przedkładając wraz z wnioskiem dokumenty w postaci: rekomendacji Stowarzyszenia, kserokopii protokołu przesłuchania świadka, kserokopii karty meldunkowej, pisma z Archiwum Państwowego. We wniosku skarżący podał, że w październiku 1939 r. został wysiedlony z G. przez okupanta niemieckiego do S. i K., co skutkowało utratą jego godności i zdrowia. Wnioskodawca dalej wskazał, że warunki w jakich przebywał były niezwykle trudne.
Pismem z dnia 8 lipca 2019 r. Szef Urzędu poinformował skarżącego o okolicznościach, za które zgodnie z ustawą z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (Dz. U. z 2020 r., poz. 517), dalej jako ustawa o kombatantach, można uzyskać uprawnienia kombatanckie i uprawnienia osoby represjonowanej. Tym samym pismem wnioskodawca został wezwany do wskazania podstawy prawnej, na podstawie której oczekuje przyznania mu uprawnień kombatanckich.
Pismem z dnia 22 lipca 2019 r., w odpowiedzi na wezwanie Szefa Urzędu wnioskodawca wskazał, że obecnie obowiązująca ustawa o kombatantach wybiórczo traktuje osoby represjonowane i nie gwarantuje przestrzegania prawa wobec wszystkich obywateli. Ponadto zwrócił uwagę na nieprzestrzeganie Konwencji Haskiej i Konwencji Organizacji Narodów Zjednoczonych.
Decyzją z dnia 10 września 2019 r., wydaną na podstawie art. 1 – 4 ustawy o kombatantach, Szef Urzędu odmówił przyznania skarżącemu uprawnień kombatanckich.
W decyzji wskazano, że strona nie przedstawiła żadnych okoliczności stanowiących represję ani dowodów działalności kombatanckiej w rozumieniu art. 1 – 4 ustawy o kombatantach. Szef Urzędu zaznaczył, że o przyznaniu uprawnień kombatanckich orzeka się na podstawie udokumentowanego wniosku zainteresowanej osoby. W ocenie organu administracyjnego zgromadzony materiał dowodowy nie dawał podstaw do przyznania stronie wnioskowanych uprawnień.
W skardze do sądu administracyjnego skarżący zwrócił uwagę na orzeczenie Międzynarodowego Trybunału Wojskowego w Norymberdze z 1946 r., w którym do zbrodni ludobójstwa zaliczono wysiedlenia ludności na terytorium Polski w latach 1939 – 1945. Ponadto skarżący wskazał, że Instytut Pamięci Narodowej Oddziałowa Komisja Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu uznała wysiedlenia Polaków z G. przez Niemców w 1939 r. za zbrodnię przeciwko ludzkości. Skarżący podał, że [..] wysiedlani w 1939 r. byli transportowani w wagonach kolejowych przeznaczonych do przewozu zwierząt, nie mieli żywności ani opieki medycznej.
Ponadto zostali oni pozbawieni całego majątku. Skarżący podniósł, że wysiedlona ludność osiedlana była w obozach przejściowych, zmuszana była do pracy niewolniczej w majątkach niemieckich, niemieckich zakładach przemysłowych na terenie Generalnej Guberni bądź zmuszana do prac przymusowych na terenie III Rzeszy. W ocenie skarżącego wysiedlona ludność z G. w 1939 r. jest obecnie dyskryminowana z uwagi na brak możliwości przyznania im uprawnień kombatanckich. Z treści skargi wynika, że skarżący domaga się uchylenia zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje
Skarga jest bezzasadna i jako taka podlega oddaleniu.
Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 roku – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. 2019, poz. 2167 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem. W myśl art. 3 § 1 w zw. z § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. 2019, poz. 2325 ze zm.), dalej jako p.p.s.a., kontrola sprawowana przez sądy administracyjne obejmuje m. in. orzekanie w sprawach ze skarg na decyzje administracyjne.
Wskazane powyżej kryterium legalności umożliwia sądowi administracyjnemu wyeliminowanie z obrotu prawnego decyzji administracyjnej nieodpowiadającej prawu. Zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) – c) p.p.s.a. sąd administracyjny uchyla w całości lub w części decyzję administracyjną, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, jak też naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, a także inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Stosownie zaś do art. 134 p.p.s.a. sąd administracyjny nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną, a co za tym idzie, ocenia sprawę w całokształcie okoliczności faktycznych i prawnych.
Należy mieć jednak na względzie, że zarzut naruszenia przepisów postępowania może okazać się skuteczny jedynie wówczas, gdy stwierdzone uchybienie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a tym samym zachodzi hipotetyczna możliwość odmiennego wyniku rozpatrywanej sprawy.
Dokonując kontroli zaskarżonej decyzji w tak zakreślonych granicach sąd w niniejszym składzie nie stwierdził, aby była ona obarczona wadą skutkującą koniecznością wyeliminowania jej z obrotu prawnego. Decyzja Szefa Urzędu jest prawidłowa, została wydana w prawidłowo przeprowadzonym postępowaniu, przy właściwym zastosowaniu przepisów prawa materialnego, stosownie do ustalonych okoliczności sprawy wynikających z zebranego materiału dowodowego.
Podstawą prawną władczych działań organu administracji publicznej jest przywołana wyżej ustawa o kombatantach. Skarżący zwrócił się do Szefa Urzędu z wnioskiem o przyznanie uprawnień kombatanckich w związku z wysiedleniem jego wraz z rodziną z G., tj. miejsca zamieszkania przed okupacją niemiecką oraz pobytem w S., a następnie w K. Rozpoznając tak sformułowany wniosek i oceniając dowody przedstawione na jego poparcie Szef Urzędu uznał, że brak jest podstaw do przyznanie skarżącemu wnioskowanych uprawnień. W ocenie Sądu ocena dokonana przez organ administracyjny jest prawidłowa.
Celem uchwalenia ustawy, na podstawie której skarżący domaga przyznania się uprawnień w niniejszej sprawie, jest uznanie szczególnych zasług wszystkich obywateli Polski, którzy walczyli o niepodległość i suwerenność Ojczyzny, poświęcają własne życie i zdrowie na polach walki – w formacjach Wojska Polskiego, armii sojuszniczych, a także w strukturach podziemnych organizacji niepodległościowych i w działalności cywilnej – z narażeniem na represje. W preambule ustawy o kombatantach ustawodawca uznał, że kombatantom oraz ofiarom represji należny jest głęboki szacunek wszystkich rodaków oraz szczególna troska i opieka ze strony instytucji państwowych, samorządów terytorialnych i organizacji społecznych. Intencją ustawodawcy było zatem przyznanie szczególnej opieki tym poszkodowanym obywatelom podczas ostatniej wojny, którzy doznali represji ze względów narodowościowych, politycznych, religijnych i rasowych. Cel ten ma zostać zrealizowany poprzez udzielenie pomocy ze strony Państwa w postaci przyznania przewidzianych wskazaną ustawą uprawnień kombatanckich tym wszystkim, którzy doznali represji.
Należy mieć jednakże na uwadze treść art. 21 ust. 1 ustawy o kombatantach, zgodnie z którym uprawnienia określone w ustawie przysługują osobie, która uzyskała decyzję potwierdzającą działalność wymienioną w art. 1 ust. 2 i w art. 2 albo fakty, o których mowa w art. 4, posiada obywatelstwo polskie lub posiadała je w okresie działalności kombatanckiej bądź w okresie podlegania represjom, z zastrzeżeniem ust. 2.
Z powyższego przepisu wynika, że ustawodawca zdecydował się na wprowadzenie zamkniętego katalogu działalności, którą można uznać za kombatancką lub równorzędną tej działalności oraz zamknięty katalog represji, za doznanie których przysługują uprawnienia kombatanckie. Z tego względu uprawnienia kombatanckie nie przysługują każdemu obywatelowi, który doznał w trakcie wojny krzyw, lecz wyłącznie tym, których działalność miała szczególne znaczenie dla kraju bądź tym, wobec których represje miały charakter szczególnie okrutny.
W niniejszej sprawie istotne znaczenie ma art. 4 ustawy o kombatantach, który zawiera katalog represji wojennych i okresu powojennego, których doznanie uprawnia wnioskującego do ubiegania się o przyznanie uprawnień kombatanckich. Okoliczności podnoszone przez skarżącego we wniosku, to jest wysiedlenie z miejsca zamieszkania, należy bowiem rozpatrywać w kontekście represji, a nie działalności kombatanckiej. Zgodnie z art. 4 ustawy o kombatantach represjami w rozumieniu ustawy są okresu przebywania:
- 1) z przyczyn politycznych, narodowościowych, religijnych i rasowych:
- a) w hitlerowskich więzieniach, obozach koncentracyjnych i ośrodkach zagłady,
- b) w innych miejscach odosobnienia, w których warunki pobytu nie różniły się od warunków w obozach koncentracyjnych, a osoby tam osadzane pozostawały w dyspozycji hitlerowskich władz bezpieczeństwa,
- c) w innych miejscach odosobnienia, w których pobyt dzieci do lat 14 miał charakter eksterminacyjny, a osoby tam osadzane pozostawały w dyspozycji hitlerowskich władz bezpieczeństwa;
- 2) z przyczyn narodowościowych i rasowych w gettach;
- 3) z przyczyn politycznych, religijnych i narodowościowych:
- a) w więzieniach oraz poprawczych obozach pracy i poprawczych koloniach pracy podległych Głównemu Zarządowi Obozów i Kolonii Poprawczych NKWD, a od marca 1946 roku MWD ZSRR,
- b) na przymusowych zesłaniach i deportacji w ZSRR;
- 4) w więzieniach lub innych miejscach odosobnienia na terytorium Polski na mocy skazania w latach 1944 – 1956, na podstawie przepisów wydanych przez władze polskie, przez sądy powszechne, wojskowe i specjalne albo w latach 1944 – 1956 bez wyroku – za działalności polityczną bądź religijną, związaną z walką o suwerenności i niepodległość.
W myśl art. 2 ustawy o kombatantach przepisy tej ustawy stosuje się także do osób, które jako dzieci zostały odebrane rodzicom w celu poddania eksterminacji lub w celu przymusowego wynarodowienia.
Na podstawie delegacji ustawowej zawartej w art. 8 ust. 1 ustawy o kombatantach Minister Pracy i Polityki Społecznej po zasięgnięciu opinii Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej – Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu w rozporządzeniu z dnia 6 listopada 2014 r. (Dz. U. z 2014 r., poz. 1564) określił miejsca odosobnienia, w których były osadzane osoby narodowości polskiej lub obywatele polscy innych narodowości.
Zatem w okolicznościach niniejszej sprawy należy uznać trafność oceny co do braku prawnej możliwości przyznania skarżącemu uprawnień kombatanckich (osoby represjonowanej) na podstawie ustawy o kombatantach. Na działalność kombatancką skarżący nie powołuje się w ogóle, zresztą wysiedlony został, jak wynika z akt sprawy, jako bardzo małe dziecko. Z kolei przepis art. 4 powołanej ustawy w sposób jednoznaczny wskazuje, jakie działanie okresu wojennego i powojennego należy uznać za represje, zaś powyżej wskazane rozporządzenie określa miejsca, w których przymusowe przebywanie można uznać za takie represje. Przyjąć zatem trzeba, że wysiedlenie lub pobyt w innym miejscu nie będącym miejscem odosobnienia, innym niż wskazane w art. 4 ust. 1 pkt 1 ustawy o kombatantach nie stanowi represji uzasadniającej przyznanie uprawnień kombatanckich.
Z akt niniejszej sprawy wynika bezspornie, że skarżący wraz z matką został wysiedlony z G. w październiku 1939 r., początkowo do S., a następnie zamieszkał w K., u rodziny. Miejsca, w których przebywał skarżący wraz z matką nie były miejscami odosobnienia w rozumieniu ustawy o kombatantach, ani zostały zamieszczone w rozporządzeniu z dnia 6 listopada 2014 r. Nie sposób zatem przyjąć, że wysiedlenie skarżącego z G. w 1939 r. miało charakter represji, których doznanie uzasadnienia przyznanie uprawnień kombatanckich (osoby represjonowanej) na podstawie ustawy o kombatantach. Zważyć należy, że określenie, czy konkretne miejsce, w którym w okresie wojny i okresie powojennym przebywała osoba ubiegająca się o przyznanie uprawnień kombatanckich zalicza się do miejsc określonych w art. 4 ust. 1 pkt 1 ustawy o kombatantach nie zostało pozostawione swobodzie organu orzekającego. Organ administracyjny związany jest w tym zakresie treścią rozporządzenia wydanego na podstawie delegacji ustawowej zawartej w art. 8 ust. 1 powołanej ustawy.
Organ administracji publicznej nie może zatem dokonywać swobodnych ustaleń, czy wskazane przez wnioskodawcę miejsce można uznać za miejsce odosobnienia w rozumieniu art. 4 ust. 1 pkt 1 ustawy o kombatantach. Prawodawca zdecydował się wprowadzić enumeratywny katalog miejsc, które spełniają warunki z art. 4 ust. 1 pkt 1 ustawy o kombatantach.
W konsekwencji uznać należy, że zgromadzony w postępowaniu prowadzonym przed Szefem Urzędu materiał dowodowy, w istocie niesporny, nie daje jakichkolwiek podstaw do stwierdzenia, że skarżący doznał represji w rozumieniu art. 4 ustawy o kombatantach.
Odnosząc się natomiast do zarzutów skargi i oczekiwań skarżącego względem rozstrzygnięcia niniejszej sprawy przez sąd wojewódzki trzeba zaznaczyć, że nie mogą podlegać negacji krzywdy i ciężkie przeżycia, jakich skarżący doznał w związku z wysiedleniem z miejsca zamieszkania w październiku 1939 r., ale przede wszystkim w związku z tym, że były one skutkiem wojny. Jednakże represje, jakich doznał skarżący pozostają poza ustawowym katalogiem represji, których doznanie uzasadnia przyznanie stosownych uprawnień na podstawie ustawy o kombatantach. Zważyć należy, że zarówno organy administracji publicznej, jak i sądy działają na podstawie przepisów prawa i w jego granicach. Przepisy ustawy o kombatantach nie dają podstaw do uznania, że krzywdy, których skarżący doznał w okresie wojny, a więc wysiedlenie i przebywanie poza miejscem zamieszkania, z pewnością w trudnych, wywołanych wojną warunkach, uzasadniają przyznanie mu uprawnień kombatanckich.
Sąd w tym miejscu pragnie zaznaczyć, że rozszerzenie uprawnień kombatanckich na osoby niewymienione w ustawie o kombatantach oraz osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego pozostaje wyłącznie w gestii ustawodawcy. Przepis art. 4 ustawy o kombatantach ma charakter szczególny, a więc nie podlega wykładni rozszerzającej. Skoro przepis ten zawiera wyraźne ograniczenie czasowe, podmiotowe oraz przedmiotowe, gdyż nie obejmuje zakresem działania ustawy części osób represjonowanych, jak i części działań, które niewątpliwie miały charakter represyjny, to konsekwencją takiej woli ustawodawcy jest brak przesłanek uzasadniających sięganie po wykładnie funkcjonalną, w wyniku której zakresem działania ustawy zostałby objęty szerszy krąg osób (por.: wyrok NSA z dnia 24 kwietnia 2018 r., sygn akt II OSK 2588/17, LEX nr 2506464).
Z przedstawionych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku na podstawie art. 151 p.p.s.a. oddalił skargę.