Uzasadnienie
Zaskarżonym w niniejszej sprawie postanowieniem, wydanym na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.), referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku odmówił K. S. przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym przez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego.
Jak wynika z akt sprawy postanowienie to wydane zostało w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych:
Wnioskiem złożonym 16 grudnia 2016 r. na formularzu PPF K. S. zwrócił się o przyznanie prawa pomocy w całości poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego.
Wniosek ten został złożony przez skarżącego po wezwaniu go przez Sąd, zgodnie z zarządzeniem Przewodniczącej Wydziału II z dnia 25 listopada 2016 r., do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w kwocie 500 zł za.
W załączonym do wniosku oświadczeniu skarżący wskazał, że od sześciu miesięcy nie posiada zatrudnienia ani żadnego źródła dochodu. Spółka, w której posiada udziały o wartości 12500 zł, zaprzestała działalności. Z żoną posiada od 1999 r. rozdzielność majątkową, nie prowadzi z nią wspólnego gospodarstwa domowego, jedynie wspólnie zamieszkuje i nieodpłatnie jej w zamian pomaga. W rubryce zobowiązania wnioskodawca wpisał kredyt w wysokości 60 tys. zł oraz pożyczkę 16 tys. zł.
Rozpoznając złożony wniosek, referendarz sądowy WSA uznał, że zawarte w nim oświadczenie wnioskodawcy jest niewystarczające do dokonania oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych wnioskodawcy i zarządzeniem z dnia 22 grudnia 2016 r., wydanym na podstawie art. 255 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, wezwał skarżącego do przedłożenia, w terminie 14 dni od dnia doręczenia wezwania, dodatkowych oświadczeń i dokumentów źródłowych dotyczących jego stanu majątkowego, dochodów oraz stanu rodzinnego.
W odpowiedzi na powyższe, skarżący w piśmie z 26 stycznia 2017 r. poinformował, że nadal pozostaje w związku małżeńskim, jednak nadużyciem i przekroczeniem uprawień jest żądanie ujawniania jakichkolwiek dokumentów dotyczących stanu majątkowego jego małżonki w świetle faktu, że posiadają rozdzielność majątkową. Poinformował, że nie posiada zatrudnienia, nie ma żadnych środków, zaś w sprawie o sygn. akt II SA/Gd 96/16 zostało mu przyznanie prawo pomocy w zakresie całkowitym. W tej sytuacji, nadużyciem jest żądanie ponownego udowadniania tego, co zostało już osądzone i udowodnione.
W konsekwencji, zaskarżonym w niniejszej sprawie postanowieniem z dnia 6 lutego 2017 r. referendarz sądowy odmówił przyznania prawa pomocy, wskazując w uzasadnieniu, że skarżący nie zastosował się do wezwania i poza wyżej przytoczonymi oświadczeniami, nie nadesłał żadnych dokumentów, nie złożył żadnych wyjaśnień i oświadczeń. W oparciu o udzielone informacje nie można uznać, że wnioskodawca spełnia przesłanki przyznania mu prawa pomocy. W szczególności nie została wyjaśniona również kwestia wysokości dochodów wnioskodawcy i jego małżonki, stanu majątkowego jego żony, ponoszonych przez niego wydatków i źródła jego utrzymania.
Referendarz wskazał, że z art. 246 § 1 pkt 1 w związku z art. 245 § 2 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi wynika, że przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie jakichkolwiek kosztów postępowania. Okoliczność, że skarżący uzyskał prawo pomocy w innej ze spraw, toczących się przed tutejszym Sądem, nie zwalnia go z obowiązku przedłożenia aktualnych i zupełnych informacji na temat jego sytuacji osobistej, majątkowej i dochodowej.
Referendarz, powołując się na orzecznictwo Naczelnego Sądu Administracyjnego, stwierdził, że małżonkowie zobowiązani są do wzajemnej pomocy, do wzajemnego udzielania sobie wsparcia finansowego, niezależnie od tego w jakim ustroju majątkowym pozostają, a pomoc ta obejmuje również swym zakresem prowadzenie procesów sądowych i pokrywania związanych z tym kosztów, którego to obowiązku nie niweczy zniesienie między małżonkami wspólności ustawowej. W takiej bowiem sytuacji na wnioskującym o przyznanie tego prawa spoczywa ciężar wykazania, że nawet z pomocą żony, nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych.
W dniu 24 lutego 2017 r. skarżący wniósł sprzeciw od postanowienia referendarza sądowego z dnia 6 lutego 2017 r.
Rozpoznając złożony sprzeciw, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje
Zgodnie z treścią art. 245 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.) wskazuje, że prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym (§ 1). Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 2). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 3). Art. 246 § 1 tej ustawy wyjaśnia natomiast, że przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje: 1) w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania;
- 2) w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.
Przytoczone wyżej przepisy stanowią odstępstwo od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego zawartej w art. 199 ustawy. Zatem rzeczą strony wnioskującej, jako zainteresowanej, jest wykazanie, że jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia wyjątkowe traktowanie, o którym mowa w przytoczonych przepisach. Tym samym na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do skorzystania z tego prawa, zaś rozstrzygnięcie Sądu w tej kwestii zależy od tego, co zostanie przez stronę wykazane.
Z oświadczenia skarżącego wynika jedynie, że od sześciu miesięcy nie posiada zatrudnienia ani żadnego źródła dochodu, jako że spółka, w której posiada udziały o wartości 12500 zł, zaprzestała działalności. Skarżący od 1999 r. pozostaje w rozdzielności majątkowej z żoną, z którą nie prowadzi wspólnego gospodarstwa domowego, jedynie wspólnie zamieszkuje i nieodpłatnie jej w zamian pomaga. Skarżący wskazał także, że ma kredyt w wysokości 60 000 zł oraz pożyczkę 16 000 zł.
Skarżący, w ocenie Sądu, nie wykazał okoliczności uzasadniających przyznanie mu prawa pomocy w zakresie całkowitym przez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego, bowiem nie złożył precyzyjnych oświadczeń i dokumentów obrazujących jego sytuację majątkową i osobistą. Twierdzenia skarżącego o całkowitym braku środków na poniesienie kosztów nie zostały poparte dokumentami. Stąd też złożone oświadczenie należało uznać za niewystarczające do przyznania skarżącemu prawa pomocy ani w zakresie całkowitym - poprzez zwolnienie go od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego, ani nawet częściowym.
Skarżący bowiem, mimo wezwania referendarza, nie przedłożył żadnych dokumentów, które pozwoliłyby rozwiać nasuwające się wątpliwości co do stanu majątkowego skarżącego i ciążących na nim wydatków. Wnioskodawca nie wyjaśnił wszystkich istotnych wątpliwości dotyczących jego stanu osobistego, majątkowego i rzeczywistych możliwości finansowych, a także ponoszonych kosztów utrzymania. W tych okolicznościach należało stwierdzić, że charakterystyka sytuacji finansowej, jaka wynika ze znajdujących się w aktach sprawy oświadczeń jest niewyczerpująca. Brak dokumentów i oświadczeń wyjaśniających wskazane kwestie uprawnia do wniosku o tym, że strona nie przedstawiła swojej sytuacji wszechstronnie. Stąd też złożone oświadczenie należało uznać za niewyczerpujące, niepozwalające na dokonanie rzetelnej oceny sytuacji skarżącego, co w konsekwencji uniemożliwiło przyznanie prawa pomocy w żądanym zakresie.
Stan ten nie uległ zmianie do chwili orzekania przez Sąd. Nie jest więc możliwe dokonanie oceny, czy skarżący rzeczywiście nie jest w stanie podnieść jakichkolwiek kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.
Należy przy tym wyjaśnić, że przepis art. 255 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi stanowi, że jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego.
Prawidłowe jest przy tym stanowisko referendarza, że przepisy prawa rodzinnego nakładają na małżonków i członków najbliższej rodziny obowiązki w zakresie udzielania pomocy i wsparcia finansowego członków rodziny. Stosownie do art. 27 Kodeksu rodzinny i opiekuńczego, małżonkowie są obowiązani, każdy według swych sił oraz swych możliwości zarobkowych i majątkowych przyczyniać się do zaspokajania potrzeb rodziny, którą przez swój związek założyli. Zgodnie z art. 23 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego małżonkowie są zobowiązani do wzajemnej pomocy oraz do współdziałania dla dobra rodziny, niezależnie od tego w jakim ustroju majątkowym pozostają i niezależnie od tego czy prowadzą czy też nie wspólne gospodarstwo domowe. Z obowiązku tego nie zwalnia drugiego małżonka nawet istnienie rozdzielności majątkowej. Rozdzielność majątkowa małżeńska w świetle przepisów prawa rodzinnego odnosi się, jak sama nazwa wskazuje, do majątków małżonków, natomiast nie do ich wzajemnych obowiązków.
Rozdzielność majątkowa ustanowiona w drodze umowy może dotyczyć kwestii zobowiązań każdego z małżonków wobec osób trzecich, a także kwestii samodzielnego dysponowania i zarządzania swoimi majątkami. Zatem samo tylko powołanie się we wniosku o przyznanie prawa pomocy na rozdzielność majątkową, nie jest wystarczające dla uwzględnienia wniosku.
Podsumowując, stwierdzić należy, że z uwagi na omówione powyżej okoliczności oraz brak wskazania i udokumentowania w sprzeciwie nowych okoliczności mogących świadczyć o tym, iż sytuacja majątkowa skarżącego spełnia przesłanki zwolnienia go od ponoszenia kosztów postępowania, brak jest podstaw do przyjęcia, że skarżący nie jest w stanie ponieść całkowitych kosztów postępowania. W niniejszej sprawie skarżący, przedstawił swoją sytuację finansową w sposób niekompletny, kwestionując zasadność skierowanego do niego wezwania do nadesłania dokumentów i dodatkowych oświadczeń, co powoduje, że jego oświadczenie jest niewystarczające do wydania pozytywnego dla strony rozstrzygnięcia.
Wskazać przy tym należy, że Sąd nie jest zobowiązany do prowadzenia dochodzeń w sytuacji, gdy dokładne dane umożliwiające pełną ocenę stanu majątkowego oraz możliwości płatniczych osoby wnioskującej o przyznanie prawa pomocy nie są znane, gdyż uchyla się ona od złożenia stosownych dokumentów i oświadczeń w tym przedmiocie. Również okoliczność, że w innej sprawie przyznano prawo pomocy, nie może uzasadniać przyznania takiego prawa w niniejszej sprawie.
Z przyczyn wskazanych powyżej, na podstawie art. 246 § 1 w zw. z art. 260 § 1 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzeczono jak w postanowieniu