Uzasadnienie
Skarżący J. S., wnioskiem z dnia 5 lutego 20915 roku, złożonym na urzędowym formularzu PPF, wniósł o przyznanie prawa pomocy poprzez ustanowienie zawodowego pełnomocnika – radcy prawnego. Uzasadniając wniosek wskazał na okoliczności mające stanowić o niezasadności podjętych przez organ decyzji pozbawiających go uprawnień kombatanckich. Oświadczył, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe wraz z synem, synową i wnukiem. Posiada mieszkanie o powierzchni 64 m2, a także oszczędności w kwocie 23.800 zł, które przeznaczył na koszty zorganizowania swego pogrzebu. Wyjaśnił, że żyje na własny rachunek, podobnie jak syn z synową i wnukiem. Ponosi wydatki 400 zł miesięcznie na leki i wyżywienie. Wskazał ponadto na ciężki stan zdrowia zarówno swój jak i swego syna.
Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku – postanowieniem z dnia 12 lutego 2015 roku - odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy poprzez ustanowienie radcy prawnego.
W sprzeciwie od powyższego postanowienia skarżący podniósł, że nie jest w stanie obrać radcy prawnego z wyboru z uwagi na stan zdrowia. Wyjaśnił, że nie byłby w stanie osobiście stawić się na rozprawę, a ponadto nie ma możliwości, aby prawnik odwiedził go w mieszkaniu. Ponosi wydatki na leki w wysokości 400-500 zł miesięcznie, częściowo pokrywa opłaty za mieszkanie, prezenty dla wnuka a także opłaca osobę zajmująca się grobem swej żony. Łącznie wydatki te wynoszą około 1000 zł miesięcznie. W swojej sprawie prowadził rozmowy telefoniczne i korespondencję, za co poniósł koszty w wysokości 800 zł, a ponadto poniósł koszty sądowe w kwocie 200 zł.
Rozpoznając niniejszą sprawę Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje
W razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym (art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi; Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.).
Prawo pomocy, zdefiniowane w art. 239 pkt 4 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, jako prawo do pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym w zakresie określonym w prawomocnym postanowieniu o przyznaniu tego prawa, stanowi uprawnienie strony do zwolnienia od kosztów sądowych (tj. opłat - wpisu i opłaty kancelaryjnej oraz zwrotu wydatków - art. 211 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi) oraz ustanowienia dla niej profesjonalnego pełnomocnika (art. 244 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi), o które może ubiegać się strona, która nie posiada dostatecznych środków umożliwiających jej prowadzenie sprawy przed sądem administracyjnym (art. 246 § 1 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi).
Ustanowienie radcy prawnego, o co ubiegał się w niniejszej sprawie wnioskodawca, stanowi przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym (art. 245 § 3 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi).
Przyznanie prawa pomocy oznacza, że ciężar kosztów postępowania w zakresie objętym prawem pomocy poniesie, zamiast strony, budżet państwa, czyli faktycznie inni obywatele. Skutki przyznania prawa pomocy, polegającego na ustanowieniu zawodowego pełnomocnika, znajdą bowiem odzwierciedlenie po stronie wydatkowej budżetu, ze względu na możliwe zwiększenie wydatków ze względu na konieczność pokrycia za stronę kosztów wynagrodzenia przyznanego jej z urzędu zawodowego pełnomocnika. Dlatego w postępowaniu o przyznanie prawa pomocy dochodzi do konieczności dokonywania wyboru pomiędzy zapewnieniem prawa do sądu podmiotowi niemającemu dostatecznych środków, a odstąpieniem od zasady powszechności i równości w ponoszeniu ciężarów i świadczeń publicznych (art. 84 Konstytucji RP), czego wyrazem na gruncie postępowania sądowoadministracyjnego jest regulacja zawarta w art. 199 i art. 214 § 1 ustawy
- - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Zwolnienie - jako odstępstwo od tego obowiązku - należy traktować w sposób wyjątkowy (zob. na temat prawa pomocy H. Knysiak - Molczyk, Prawo pomocy w ustawie z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, PS 2003, nr 11-12, s. 72-93; P. Dobosz, Procedury administracyjne, model sądownictwa administracyjnego a "prawo pomocy" (w:) J. Stelmasiak, J. Niczyporuk, S. Fundowicz (red.), Polski model sądownictwa administracyjnego, Lublin 2003, zob. także postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z dnia 7 września 2006 roku, sygn. akt II SA/Ol 588/06, Baza Orzeczeń LEX nr 191863; postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 28 grudnia 2004 roku, sygn. akt FZ 507/04, Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych, http://orzeczenia.nsa.gov.pl).
Ustanowienie zawodowego pełnomocnika z urzędu, jak już wskazano powyżej, stanowi instytucję wyjątkową i dlatego może być stosowane jedynie wtedy, gdy strona istotnie nie posiada żadnych możliwości finansowych zapłaty tej należności, przy czym jej sytuacja finansowa jest tego rodzaju, że zapłata kosztów związanych z postępowaniem sądowym spowodowałaby utratę płynności finansowej i mogła przyczynić się do uszczerbku utrzymania koniecznego dla wnioskodawcy i jego rodziny. Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej uzależnione jest w pierwszej kolejności od sytuacji majątkowej i możliwości płatniczych wnioskodawcy i osób pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym.
Skoro przepisy dotyczące prawa pomocy stanowią odstępstwo od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego zawartej w art. 199 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, który stanowi, że to strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, to rzeczą wnioskodawcy, jako zainteresowanego, jest wykazanie, iż jego sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia wyjątkowe traktowanie, o którym mowa w przytoczonych przepisach. Tym samym, to na nim spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z prawa pomocy, zaś rozstrzygnięcie sądu w tej kwestii zależy od tego, co zostanie przez stronę wykazane. Przepisy dotyczące przyznania prawa pomocy wymuszają na wnioskodawcy zawarcie we wniosku niezbędnych do oceny jego sytuacji majątkowej i rodzinnej danych. Powyższe wprost wynika z treści art. 246 § 1 pkt 2 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, który stanowi, że przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.
Wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy odpowiadał wymogom formalnym, zaś oświadczenia w nim zawarte były wystarczające do oceny jego rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego. Brak było zatem podstaw do przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego w trybie art. 255 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, polegającego na wezwaniu strony do złożenia dodatkowych oświadczeń lub dokumentów źródłowych dotyczących jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Sąd rozpoznaje wniosek o przyznanie prawa pomocy na podstawie treści wniosku oraz przedstawionych przez wnioskodawcę dodatkowych oświadczeń i dokumentów źródłowych, o ile wnioskodawca był wzywany do ich złożenia i wezwanie wykonał.
W tym miejscu przypomnieć należy, że wnioskodawca domagał się przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez przyznanie zawodowego pełnomocnika. Wnioskodawca nie wykazał jednak, że nie jest w stanie ponieść kosztów udzielonej mu pomocy prawnej przez pełnomocnika objętego z wyboru bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie.
Zdaniem Sądu, treść wniosku uzasadnia rozstrzygnięcie o odmowie przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Skarżący co prawda nie wykazał wysokości osiąganych dochodów, a wysokość ponoszonych stałych wydatków przedstawił w sposób nieprecyzyjny (brak w treści wniosku informacji dotyczących kosztów zajmowanego mieszkania, w tym kosztów dostarczanych mediów), zaś uzasadnienie wniosku ograniczył w zasadzie do wskazania na zły stan zdrowia, to natomiast nie stanowi przesłanki przyznania prawa pomocy, jednak podana we wniosku niesporna okoliczność posiadania przez skarżącego oszczędności pieniężnych w wysokości 23.800 zł nie pozwalała na uwzględnienie jego wniosku.
Jak to już bowiem wyżej wskazano prawo pomocy stanowi instytucję szczególną, zarezerwowaną wyłącznie dla podmiotów znajdujących się w bardzo trudnej sytuacji finansowej, uniemożliwiającej pokrycie kosztów prowadzonego postępowania. Przyznanie prawa pomocy uzależnione jest bowiem od wykazania zupełnego braku środków, z których mogłyby zostać pokryte koszty postępowania sądowoadministracyjnego, jak również koszty udzielonej pomocy prawnej. Oznacza to, że sytuacja materialna wnioskodawcy musi być skrajnie ciężka, wykluczająca możliwość wygospodarowania środków na pokrycie tych kosztów (por. postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku z dnia 25 lutego 2008 r., sygn. akt II SA/Bk 2/08, nie publikowane). Okoliczności wskazujące na tego typu sytuację wnioskodawcy powinny zaś wynikać bezpośrednio z treści wniosku lub informacji udzielonych przez wnioskodawcę w ramach prowadzonego przez Sąd postępowania wyjaśniającego.
Tymczasem wnioskodawca nie wykazał okoliczności przemawiających za przyznaniem mu prawa pomocy. Przede wszystkim stwierdzić bowiem należało, że wnioskodawca nie złożył istotnych oświadczeń (jak chociażby dotyczących wysokości osiąganych dochodów, wydatków ponoszonych z tytułu stałych opłat związanych z utrzymaniem lokalu mieszkalnego czy zakupu leków), na podstawie których możliwa byłoby ocena jego stanu majątkowego w ramach rozpoznania wniosku o przyznanie prawa pomocy. Natomiast okoliczność, że skarżący zamierza zadysponować posiadane oszczędności na koszty swego pogrzebu nie mogła prowadzić do uwzględnienia wniosku. Przeznaczenie oszczędności na inny cel niż pokrycie kosztów zainicjowanego postępowania sądowoadministracyjnego stanowi bowiem wybór skarżącego i nie może stanowić podstawy do zwolnienia go od obowiązku ponoszenia kosztów postępowania. Skarżący - inicjując postępowanie przed sądem administracyjnym - powinien przy tym zarezerwować środki na koszty z nim związane, również z wykorzystaniem posiadanych oszczędności.
Z tych też przyczyn Sąd, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji postanowienia.