Uzasadnienie
Wnioskiem złożonym na urzędowym formularzu PPF 13 lutego 2015 r. (data stempla pocztowego na kopercie) skarżąca zwróciła się o przyznanie jej prawa pomocy w zakresie całkowitym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego.
W świetle złożonego oświadczenia - wnioskodawczyni jest osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku. Jak napisała, "w zakresie żywności i opłat zamieszkania kredytuje rodzina do czasu uzyskania dochodu w naturze". Nie ma żadnych oszczędności, wedle oświadczenia, prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe, z mężem pozostaje w nieformalnej separacji. Jest współwłaścicielką mieszkania o powierzchni 62 m2 oraz współwłaścicielką nieruchomości gruntowych: działek w [...] w ½ i 1/3 części oraz czterech działek w połowie. Poza powyższymi składnikami majątku, nie posiada żadnych przedmiotów wartościowych, czy zasobów pieniężnych.
Podkreślenia wymaga, że jest to drugi tożsamy wniosek skarżącej o przyznanie jej prawa pomocy w zakresie całkowitym złożony w przedmiotowej sprawie. Poprzedni został rozpoznany negatywnie z uwagi na brak dokumentów obrazujących sytuację finansową skarżącej i jej męża.
Celem weryfikacji danych zawartych w obecnie złożonym wniosku o przyznane prawa pomocy, wnioskodawczyni została zobowiązana do przedłożenia – w terminie siedmiu dni – szeregu dokumentów, w tym w szczególności: do wykazania dochodów swojego małżonka poprzez wskazanie z jakiego tytułu one pochodzą oraz jaka jest ich wysokość w skali miesiąca, do przedłożenia wyciągów z kont bankowych swoich i męża z okresu ostatnich trzech miesięcy oraz przedłożenia dokumentów obrazujących wysokość ponoszonych w skali miesiąca kosztów utrzymania.
Stosowne wezwanie zostało wnioskodawczyni doręczone na podany przez nią adres do korespondencji w dniu 3 marca 2015 r. W piśmie z 9 marca 2015 r. wnioskodawczyni oświadczyła, że nie przedkłada dochodu męża ze względu na to, że skarga dotyczy wyłącznie jej własności, nie wchodzącej w skład majątku małżeńskiego. Małżonkowie nie prowadzą wspólnego gospodarstwa domowego i mąż dysponuje swoim dochodem według własnego uznania. Nie posiada ona kont bankowych, nie otrzymuje płatności bezpośrednich, nie posiada samochodu ani maszyn rolniczych, koszty zamieszkania w części skarżącej kredytuje jej mąż.
W świetle art. 246 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. 2012, poz. 270 – tekst jedn. ze zm., zwanej dalej p.p.s.a.), przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje:
- 1) w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania;
- 2) w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.
Przywołane przepisy regulujące instytucję tzw. prawa pomocy stanowią odstępstwo od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego zawartej w art. 199 ww. ustawy. Z powołanej regulacji normatywnej wynika, że to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z prawa pomocy, zaś rozstrzygnięcie w tej kwestii zależy od tego, co zostanie przez stronę wykazane.
W celu doprecyzowania i udokumentowania istotnych okoliczności dotyczących wysokości dochodów w rodzinie wnioskodawczyni i ich relacji do ciążących na jej rodzinie stałych kosztów utrzymania referendarz zwrócił się o nadesłanie dodatkowych dokumentów źródłowych i oświadczeń. Zważyć bowiem należy, że rozpatrując wniosek o przyznanie prawa pomocy referendarz opiera się na danych, oświadczeniach i dokumentach przedstawionych przez stronę. Stosownie bowiem do treści art. 252 § 1 p.p.s.a. wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o jej stanie majątkowym i dochodach, a jeżeli wniosek składa osoba fizyczna, ponadto dokładne dane o stanie rodzinnym.
Oświadczenie, o którym mowa w art. 252 § 1 ww. ustawy złożone przez wnioskodawczynię - jak wskazano powyżej - nie zawierało dostatecznych i wyczerpujących danych koniecznych do oceny jej rzeczywistej sytuacji majątkowej oraz możliwości płatniczych. W szczególności, wątpliwości nasuwało oświadczenie co do wysokości dochodów w rodzinie, wnioskodawczyni nie przedstawiła kosztów utrzymania rodziny, a jej oświadczenie co do faktu pozostawania w odrębnym gospodarstwie domowym z mężem, z którym zamieszkuje i który ją "kredytuje" nasuwa istotne wątpliwości. Stąd też, została zobowiązana do uzupełnienia oświadczenia, zawartego na formularzu PPF.
W zarządzeniu wydanym przez referendarza sądowego rozpatrującego złożony wniosek wskazano precyzyjnie jakie oświadczenia oraz jakie dokumenty źródłowe należy w tej materii przedstawić.
Warto podkreślić, że przepis art. 255 p.p.s.a., który miał w sprawie zastosowanie, nakłada na wnioskodawcę obowiązek współdziałania z sądem, czy referendarzem w zakresie gromadzenia dowodów źródłowych i wyjaśnienia wszystkich okoliczności w celu ustalenia jego rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych. Brak tej współpracy przez niedostarczenie dokumentów bądź nieskładnie wyczerpujących oświadczeń musi mieć z kolei wpływ na dokonywaną ocenę wniosku o przyznanie prawa pomocy (por. B. Dauter, Gromadzenie materiału dowodowego. Obowiązek współdziałania strony z sądem [w:] S. Babiarz, B. Dauter, M. Niezgódka – Medek, Koszty postępowania w sprawach administracyjnych i sądowoadministracyjnych, Warszawa 2007, s. 244).
Z uwagi na fakt, że na stosowne wezwanie referendarza wnioskodawczyni udzieliła jedynie selektywnych odpowiedzi w istocie niewyjaśniona została kwestia rzeczywistej wysokości dochodów generowanych przez członków gospodarstwa domowego, ich ewentualnych zasobów pieniężnych jak i kosztów utrzymania. Sytuacja majątkowa wnioskodawczyni nadal pozostaje niejasna zwłaszcza w kontekście braku dokumentów obrazujących sytuację finansową małżonka wnioskodawczyni i braku informacji o kosztach utrzymania i koniecznych wydatkach skarżącej i jej rodziny.
Pomimo wyraźnego wezwania wnioskodawczyni odmówiła przedstawienia dochodów męża i nadesłania wyciągów z jego kont bankowych, powołując się na fakt, że niniejsza sprawa dotyczy jej majątku odrębnego oraz pozostawanie w nieformalnej separacji. Powyższe okoliczność w żaden sposób nie skutkują brakiem obowiązku przedstawienia informacji oraz dokumentów dotyczących majątku i dochodów małżonka, gdyż na zwolnienie strony od kosztów sądowych wpływ ma nie tylko jej osobisty stan majątkowy, ale także sytuacja majątkowa drugiego małżonka, który z mocy prawa zobowiązany jest – właśnie z uwagi na związek małżeński - do pomocy, w tym także finansowej, na rzecz drugiego małżonka. Bez znaczenia w tym przypadku jest też, czy małżonkowie pozostają w rozdzielności majątkowej, na co zresztą nie powołuje się wnioskodawczyni w niniejszym stanie faktycznym. Małżonkowie mają bowiem względem siebie obowiązek pomocy, obejmujący swym zakresem także prowadzenie procesów sądowych i pokrywanie związanych z nimi kosztów, którego to obowiązku nie niweczy zniesienie między małżonkami wspólności ustawowej (por. postanowienie NSA z dnia 6 października 2004 r., sygn. akt GZ 71/04, ONSAiWSA 2005 r. nr 1 poz. 8).
Z istoty obowiązku wzajemnej pomocy małżonków wynika, że prawo pomocy nie może być przyznane jednemu z małżonków, jeżeli dochody drugiego małżonka pozwalają na pokrycie kosztów sądowych bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Wyjaśnić przy tym należy, że także okoliczność faktycznej separacji małżonków zgodnie z polskim prawem nie wywołuje żadnych skutków prawnych (na co też nie wskazuje wnioskodawczyni w swoim wniosku).
Mając na uwadze powyższe należało stwierdzić, że aktualne, rzeczywiste możliwości płatnicze wnioskodawczyni w kontekście braku informacji o dochodach jej męża i ich relacji do ciążących na wnioskodawczyni koniecznych wydatkach nadal pozostają niewyjaśnione, co z kolei prowadzi do wniosku, że nie wykazała ona, że spełnia ustawowe przesłanki przyznania jej prawa pomocy w zakresie całkowitym. Wnioskodawczyni celowo przedstawiła swoją sytuację majątkową i możliwości płatnicze selektywnie, powołując i dokumentując jedynie te okoliczności, które przemawiałyby za uznaniem, że znajduje się ona w trudnej sytuacji finansowej, nie pozwalającej jej na pokrycie kosztów sądowych, tj. powołując się na okoliczność bezrobocia.
W orzecznictwie sądowoadministracyjnym ugruntował się pogląd, w świetle którego uchylenie się przez wnioskodawcę od obowiązków nałożonych w trybie art. 255 p.p.s.a. stanowi przeszkodę wykluczającą uprawdopodobnienie wskazanych we wniosku okoliczności, a tym samym przyznania mu prawa pomocy w żądanym zakresie. Zważyć należy, że przy rozpoznawaniu wniosku o przyznanie prawa pomocy brak jest możliwości poszukiwania z urzędu faktów przemawiających na korzyść ubiegającego się o przyznanie prawa pomocy. Dokonywana jest jedynie ocena w świetle art. 246 § 1 p.p.s.a. tych okoliczności, które wskazała strona. Jedynym instrumentem służącym weryfikacji oświadczeń wnioskodawcy i tym samym umożliwiającym prawidłową ocenę jego kondycji finansowej, jest unormowanie zawarte w art. 255 p.p.s.a., zgodnie z którym odpowiednich informacji czy też dokumentów musi dostarczyć sam skarżący (por. postanowienie NSA z dnia 1 marca 2006 r., sygn. akt II OZ 235/06, Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych; postanowienie NSA z dnia 24 marca 2005 r., sygn. akt OZ 128/05, niepubl.).Tym samym bierność wnioskodawców w powyższym zakresie należy postrzegać jako niewykazanie przesłanek, o których mowa w art. 246 § 1 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
W konsekwencji, na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 ww. ustawy orzeczono jak w sentencji postanowienia, odmawiając przyznania prawa pomocy w żądanym przez wnioskodawczynię zakresie.