Uzasadnienie
Zaskarżoną decyzją z dnia 16 czerwca 2023 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Gdańsku (dalej "SKO"), działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U. z 2023 r. poz. 775, dalej "K.p.a.") oraz art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz.U. z 2023 r. poz. 390, dalej "u.ś.r."), po rozpatrzeniu odwołania K. L. (dalej "Skarżąca") od decyzji Wójta Gminy Sierakowice (dalej "Wójt Gminy") z dnia 21 października 2021 r. o odmowie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku ze sprawowaniem opieki nad matką R. E., utrzymało w mocy decyzję organu I instancji.
Rozstrzygnięcie zapadło na tle następującego stanu faktycznego sprawy:
Pismem z dnia 13 września 2021 r. Skarżąca złożyła wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia w związku z opieką nad niepełnosprawną matką. We wniosku stwierdziła, że w przypadku przyznania jej tego świadczenia wnosi o uchylenie decyzji dotyczącej przyznania jej specjalnego zasiłku opiekuńczego. Bowiem wcześniej - w dniu 20 sierpnia 2021 r. - Wójt Gminy wydał decyzję o przyznaniu stronie prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego w związku z rezygnacją lub niepodejmowaniem zatrudnienia w celu sprawowania stałej opieki nad matką.
Decyzją z dnia 21 października 2021 r. Wójt Gminy omówił przyznania Skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego. W uzasadnieniu wskazał, iż w sprawie nie spełniono przesłanki zawartej w art. 17 ust. 1b u.ś.r., do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, ponieważ niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała po 18 roku życia. Niezależnie od indywidualnych rozstrzygnięć sądów administracyjnych, przepisy u.ś.r. nie zostały zmienione w zakresie ustalenia prawa do ww. świadczenia względem daty powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki. Organ uznał, iż analiza materiału dowodowego nie pozwoliła na ustalenie, że pomiędzy niepodejmowaniem lub rezygnacją z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, a rzeczywistym zakresem podejmowanych czynności związanych ze sprawowaną nad matką opieką zaistniał związek przyczynowo-skutkowy. W związku z powyższym w sprawie nie doszło także do wypełnienia przesłanki określonej w art. 17 ust. 1 u.ś.r.
W wyniku rozpatrzenia wniesionego przez Skarżącą odwołania, decyzją z dnia 16 maja 2022 r. SKO utrzymało w mocy decyzję organu I instancji.
W uzasadnieniu organ odwoławczy wskazał na ugruntowane stanowiska sądów administracyjnych wskazujące na konieczność stosowania art. 17 ust. 1b u.ś.r. z pominięciem kryterium momentu powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki w związku z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 24 października 2014 r., sygn. akt K 38/13. Wobec powyższego SKO uznało, że organ I instancji błędnie przyjął, że istnieje negatywna przesłanka do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, określona w art. 17 ust. 1b u.ś.r.
Analizując przesłanki wynikające z art. 17 ust. 1 u.ś.r. organ odwoławczy wskazał, że matka Skarżącej nie jest osobą leżącą, może poruszać się przy pomocy sprzętów ortopedycznych (laski ortopedycznej), nie wymaga pomocy przy załatwianiu potrzeb fizjologicznych, samodzielnie spożywa przygotowane przez córkę posiłki i leki, radzi sobie z poranną i wieczorną toaletą, wymaga wsparcia przy myciu i ubieraniu. Zdaniem SKO, Skarżąca nie musi wykonywać przy matce takich czynności pielęgnacyjnych, które absorbują ją w ciągu całego dnia, co pozwala na podjęcie pracy. Przygotowanie posiłków, przygotowanie i dozowanie leków, pomoc przy ubieraniu, nie są czynnościami wykluczającymi podjęcie przez stronę zatrudnienia. Czynności składające się na zakres opieki nad matką w większości są wykonywane w pewnych odstępach czasu, nie zajmują stale czasu stronie. Przy właściwej organizacji dnia np. wcześniejszym przygotowaniu posiłków i leków, pomocy w ubraniu, strona może podjąć zatrudnienie, chociażby w niepełnym wymiarze czasu pracy.
Organ podkreślił przy tym, że opieka, o której mowa w przepisie art. 17 ust. 1 u.ś.r., związana musi być wyłącznie z osobą chorego, a nie polegać na prowadzeniu gospodarstwa domowego, to znaczy sprzątaniu, gotowaniu, bowiem prowadzenie gospodarstwa domowego nie wyklucza podjęcia zatrudnienia. Opis wykonywanych czynności nie wskazuje, aby istniała konieczność całkowitego niepodejmowania zatrudnienia przez stronę. Fakt, że w treści orzeczenia o niepełnosprawności wskazano, że matka Skarżącej wymaga stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby nie przesądza automatycznie, że zakres sprawowanej opieki lub pomocy wyklucza możliwość podjęcia zatrudnienia.
W wyniku rozpatrzenia wniesionej przez Skarżącą skargi, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku wyrokiem z dnia 8 lutego 2023 r. sygn. akt II SA/Gd 575/22 uchylił zaskarżoną decyzję SKO z dnia 16 maja 2022 r.
W uzasadnieniu Sąd wskazał, że w sprawie sporny jest zakres opieki sprawowanej przez Skarżącą nad matką, który w ocenie SKO nie wyklucza możliwości podjęcia przez nią zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, bowiem zdaniem organu matka Skarżącej nie wymaga stałej dyspozycyjności z jej strony. Sąd uznał tę ocenę organu odwoławczego co najmniej za przedwczesną, ponieważ nie uwzględnia ona złożonych w toku postępowania odwoławczego i nie kwestionowanych przez SKO wyjaśnień Skarżącej, z których wynika, że stan zdrowia jej matki w toku postępowania odwoławczego mógł ulec znacznemu pogorszeniu.
Przywołując okoliczności faktyczne wynikające ze zgromadzonego w aktach sprawy materiału dowodowego, w tym orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności, wywiadu środowiskowego z dnia 29 września 2021 r. oraz pisma Skarżącej z dnia 10 maja 2022 r., Sąd stwierdził, że ze złożonych przed organem II instancji wyjaśnień Skarżącej wynika, że stan zdrowia jej matki mógł ulec pogorszeniu, a co za tym idzie, zakres czynności opiekuńczych mógł ulec zmianie, czego jednak SKO nie zbadało. W zaskarżonej decyzji SKO stwierdziło bowiem, że matka Skarżącej nie wymaga pomocy w załatwianiu potrzeb fizjologicznych oraz radzi sobie z poranną i wieczorną toaletą, czynności opiekuńcze nie są absorbujące i są wykonywane przez Skarżącą w znacznych odstępach czasu. Dokonując tych ustaleń organ odwoławczy nie odniósł się w żaden sposób do wyjaśnień Skarżącej, które tym ustaleniom przeczą.
Sąd przywołał okoliczność przyznania Skarżącej przez Wójta Gminy specjalnego zasiłku opiekuńczego na okres od 1 listopada 2021 r. do 31 października 2022 r. z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku ze sprawowaniem opieki nad matką, a także treść oświadczenia Skarżącej, że z dniem przyznania jej żądanego w tej sprawie świadczenia rezygnuje z prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego przyznanego ww. decyzją. Sąd wskazał, że w przypadku stwierdzenia przez organ zbiegu wskazanych świadczeń i spełnienia przez Skarżącą pozostałych przesłanek przyznania wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego, należy umożliwić Skarżącej dokonanie wyboru jednego z ww. świadczeń.
W ocenie Sądu, organ odwoławczy nie przeanalizował złożonego w toku postępowania odwoławczego oświadczenia Skarżącej, które mogło mieć istotny wpływ na dokonaną przez niego ocenę zakresu koniecznych czynności opiekuńczych. Tym samym, SKO wydało zaskarżoną decyzję z naruszeniem przepisów postępowania, w tym art. 7 i art. 77 § 1 K.p.a., które mogło mieć wpływ na wynik sprawy.
W wyniku ponownego rozpatrzenia sprawy, SKO decyzją z dnia 16 czerwca 2023 r. utrzymało w mocy decyzję organu I instancji.
W uzasadnieniu organ odwoławczy wskazał, że jak wynika z akt sprawy matka Skarżącej legitymuje się orzeczeniem Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w Kartuzach z dnia 22 lipca 2021 r. stwierdzającym konieczność stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji, orzeczenie wydano do dnia 31 lipca 2026 r., znaczny stopień niepełnosprawności istnieje od 16 czerwca 2020 r. Matka Skarżącej jest rozwiedziona. Z przeprowadzonego w dniu 29 września 2021 r. wywiadu środowiskowego wynika, iż matka Skarżącej mieszka w tym samym budynku, co jej córka (Skarżąca) wraz z rodziną. Matka Skarżącej wskazała, że w codziennym funkcjonowaniu wymaga opieki osób drugich, taką opiekę zapewnia jej córka, podała następujące schorzenia: hiperlipidemia, choroby zwyrodnieniowe kręgosłupa (po operacji), zaburzenia depresyjne, duszności, choroba wieńcowa (była hospitalizowana).
Podała, że wstaje ok. godz. 9.00, wymaga pomocy przy ubieraniu i ścieleniu łóżka, ok. godz. 10.00 córka podaje śniadanie, które matka Skarżącej samodzielnie spożywa. Skarżąca sprząta po śniadaniu, robi porządki w mieszkaniu matki, pierze i prasuje, przygotowuje obiad, następnie sprząta po obiedzie i robi zakupy, przygotowuje kolację, ścieli łóżko, pomaga matce umyć się i przebrać do spania. Ponadto wskazano, że córka chodzi na spacery z matką, która porusza się przy pomocy kija ortopedycznego, umawia wizyty lekarskie, wykupuje lekarstwa i przygotowuje je, załatwia sprawy urzędowe. Matka Skarżącej nie jest osobą stale leżącą, podczas wywiadu ustalono, że jest w stanie samodzielnie spożyć posiłek, zażyć przygotowane przez córkę lekarstwa, jest w stanie poradzić sobie z poranną i wieczorną toaletą, wymaga wsparcia przy myciu. W wywiadzie wskazano, że córka wspiera matkę w takich czynnościach jak: przygotowanie posiłku, przygotowanie lekarstw, realizacja recept, sprzątanie po posiłku, sprzątanie mieszkania, pranie, prasownie, zakupy, ścielenie łóżka, umawianie wizyt lekarskich, załatwianie spraw urzędowych.
Z pisma ZUS z dnia 16 grudnia 2021r. wynika, że matka Skarżącej od kwietnia 2021 r. nie ma prawa do dodatku pielęgnacyjnego z ZUS. Od czerwca 2020 r. Skarżąca jest uprawniona do specjalnego zasiłku opiekuńczego w związku z rezygnacją pracy w gospodarstwie rolnym na rzecz sprawowania opieki nad matką. Skarżąca ma przyznane prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego od 1 lipca 2021 r. do 31 października 2022 r. Skarżąca była aktywna zawodowo w okresie 3.09.1990r. - 31.08.1993r. (zatrudnienie w ramach przygotowania zawodowego) oraz w okresie 1.10.2009r. - 16.03.2012r.
Skarżąca wskazała, że zakończyła zatrudnienie w 2019 r., matka Skarżącej przeprowadziła się do swojej córki ze względu na pogarszający się stan zdrowia. Opisując choroby, wskazano na zwyrodnienie kręgosłupa i oczekiwanie na kolejną operację, wszczepioną endoprotezę biodra, ból, depresję, niskie ciśnienie, zachwianie równowagi. Skarżąca wykonuje: czynności higieniczne, smarownie maściami przeciwbólowymi, prowadzenie kilka razy dziennie do toalety, pomoc przy wykonywaniu ćwiczeń fizycznych, przygotowywanie posiłków, podawanie leków, przewracanie na inny bok, pomoc przy wstaniu z łóżka, fotela oraz czynności związane z prowadzeniem gospodarstwa domowego. Skarżąca wskazała, że nie jest w stanie podjąć zatrudnienia ze względu na konieczność sprawowania opieki nad matką, byłaby skłonna podjąć jakiekolwiek zatrudnienie, gdyby nie konieczność sprawowania opieki.
Mając na uwadze wyrok WSA, którym SKO jest związane, w celu wyjaśnienia wskazanych w piśmie z dnia 10 maja 2022 r. okoliczności, SKO zleciło organowi I instancji przeprowadzenie wywiadu środowiskowego ze Skarżącą, który pozwoliłby zweryfikować podniesione w tym piśmie okoliczności związane z funkcjonowaniem jej matki i zakresem opieki nad matką. Organ zauważył, że wywiad środowiskowy z dnia 29 września 2021r. przeprowadzony był z matką Skarżącej.
W dniu 29 maja 2023 r. organ przeprowadził wywiad środowiskowy ze Skarżącą w obecności jej matki. Odnośnie zakresu sprawowanej opieki nad matką ustalono, że Skarżąca wykonuje następujące czynności opiekuńcze wobec matki: przygotowuje posiłki (3 x dziennie), przygotowuje lekarstwa (3x dziennie), mierzy ciśnienie, pomaga w ubieraniu i przebieraniu, pomaga w myciu, w porannej i wieczornej toalecie. Wskazano, że czynności polegające na pomocy w porannej toalecie, przygotowaniu i pomocy w ubraniu, przygotowaniu śniadania przygotowaniu i podaniu lekarstw trwają ok. 2 godzin. Ok. godz. 10.00 Skarżąca sprząta, matka w tym czasie odpoczywa, potem mierzenie ciśnienia, czynności te trwają ok. 1,5 godz. Ok. godz. 12.00 następuje przygotowanie i podanie obiadu i lekarstw, po obiedzi następuje wyjście na spacer, matka przy pomocy kija ortopedycznego jest w stanie wyjść na spacer, wymaga też asekuracji, gdyż niekiedy ma zawroty głowy (ok. godz. 12.00.-16.00).
Po spacerze ok. godz. 16.00 matka Skarżącej odpoczywa, w tym czasie córka sprząta po obiedzie, pierze, prasuje, sprząta w mieszkaniu matki, co trwa ok. 2 godz. Ok. godz. 18 następuje przygotowanie i podanie posiłku i leków, co trwa ok. 1,5 godz. Następnie pomoc w wieczornej toalecie, kąpiel, ścielenie łóżka oraz przebranie do spania, co trwa ok. 2 godz. Ok. godz. 21 matka Skarżącej kładzie się do spania. Skarżąca podała, że matka cierpi na bezsenność, w razie potrzeby musi być do dyspozycji matki również w późnych godzinach. W okresie grzewczym dzień rozpoczyna od zrobienia ognia w piecu. Skarżąca oświadczyła, że po operacjach kręgosłupa sprawność matki jest ograniczona, nie radzi sobie z czynnościami dnia codziennego i na co dzień wymaga wsparcia. Matka porusza się przy pomocy kuli ortopedycznej, coraz częściej wymaga asekuracji w dotarciu do toalety (nie jest pampersowana). Korzysta z kuli ortopedycznej i ma ortezę lędźwiowo-krzyżową.
Z wywiadu wynika, że matka Skarżącej jest w stanie samodzielnie zjeść posiłek, wziąć lekarstwa, porusza się po mieszkaniu przy pomocy kuli ortopedycznej (w zależności od aktualnego stanu zdrowia), nie jest osobą stale leżącą. Zdarzają się sytuacje, że gdy znajduje się długo w jednej pozycji to samodzielnie ma problem ze zmianą pozycji i potrzebna jest wtedy pomoc w zmianie pozycji. Skarżąca poinformowała, że matka przyjmuje leki 3 raz dziennie, są to leki przeciwbólowe, przy znacznym bólu leki te przyjmowane są częściej. Matka Skarżącej nie korzysta z rehabilitacji, nie korzysta z pielęgniarki środowiskowej, wizyty lekarskie odbywają się w ośrodku zdrowia. W pozostałej części wywiadu środowiskowego opisano schorzenia matki Skarżącej (po dwóch operacjach kręgosłupa, oczekuje na trzecią, miała operację biodra, oczekuje na drugi zabieg, ma zaburzenia depresyjne, zaburzenia nastroju i snu, osteoporozę, hiperlipemię). Do wywiadu środowiskowego załączono dokumentację medyczną, której ustalenia SKO szczegółowo przywołało.
SKO stwierdziło, że materiał dowodowy nie potwierdza, aby istniał związek pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia przez Skarżącą (nie podejmowaniem przez nią pracy), a koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką. W szczególności materiał dowodowy nie potwierdza okoliczności podanych w piśmie z dnia 10 maja 2022 r. dotyczących konieczności prowadzenia matki Skarżącej do toalety, pomocy przy wstaniu z łóżka, czy fotela lub przewracania na inny bok. Z dokumentacji medycznej wynika, że badania przeprowadzone przez lekarzy wskazują, że matka Skarżącej poruszała się i schylała dynamicznie bez ograniczeń bólowych, porusza się sprawnie, pionizacja z krzesła dynamiczna. Materiał dowodowy oparty na dokumentacji medycznej nie potwierdza zatem, że matka Skarżącej wymaga ciągłej, codziennej asekuracji przy poruszaniu się i przy wstaniu z łóżka czy fotela.
Ze zgromadzonego materiału dowodowego wynika, że matka Skarżącej nie jest osobą leżącą, może poruszać się przy pomocy kuli ortopedycznej, nie wymaga pomocy przy załatwianiu potrzeb fizjologicznych, samodzielnie spożywa przygotowane przez córkę posiłki, samodzielnie może wziąć lekarstwa. Opieka pielęgnacyjna Skarżącej nad matką sprowadza się do pomocy w porannej i wieczornej toalecie, pomocy przy ubieraniu, przygotowaniu leków, mierzeniu ciśnienia, przygotowaniu posiłków, czasami asekuruje matkę w przypadku zawrotów głowy, czasami pomaga w zmianie pozycji.
Z dokumentacji medycznej wynika, że leki dawkowane są 1 lub 2 razy dziennie, z oświadczenia strony wynika, że leki przeciwbólowe w zależności od potrzeb są podawane kilka razy dziennie. Organ stwierdził, że niepełnosprawność matki Skarżącej nie wyklucza przyjęcia przez nią samodzielnie leków przeciwbólowych, jeżeli zaistnieje taka konieczność.
SKO stwierdziło, że Skarżąca nie musi wykonywać przy matce takich czynności pielęgnacyjnych, które absorbują ją w ciągu całego dnia, co pozwala na podjęcie pracy. Przygotowanie posiłków, dozowanie leków, pomoc przy ubieraniu, mierzenie ciśnienia nie są czynnościami wykluczającymi podjęcie przez stronę zatrudnienia. Czynności składające się na zakres opieki nad matką w większości są wykonywane w pewnych odstępach czasu, nie zajmują stale czasu stronie, matka nie wymaga stale asekuracji. Dokumentacja medyczna nie potwierdza konieczności asekuracji, wręcz przeciwnie, badania wykazały samodzielne poruszanie się matki Skarżącej, która także negowała zawroty głowy z zaburzeniami równowagi. Organ stwierdził, że nawet jeżeli zdarzają się zawroty głowy (jak twierdzi strona), to nie występują stale, ale raz na jakiś czas. Nie jest to okoliczność, która wyklucza podjęcie zatrudnienia przez Skarżącą.
Z kolei konieczność pomocy w zmianie pozycji występuje tylko w przypadku zbyt długiego znajdowania się w jednej pozycji. Organ zauważył, że matka Skarżącej jest osobą z pełnym kontaktem logicznym, na czas nieobecności córki wystarczy zmieniać pozycję, w celu uniknięcia ewentualnych ograniczeń ruchowych.
Przy właściwej organizacji dnia np. wcześniejszym przygotowaniu posiłków i leków, pomocy w ubraniu, strona – zdaniem organu – może podjąć zatrudnienie, chociażby w niepełnym wymiarze czasu pracy. Większość czynności wykonywanych przez Skarżącą to przede wszystkim przygotowywania posiłków, sprzątanie, pranie, robienia zakupów, umawianie wizyt lekarskich (towarzyszeniu podczas tych wizyt), realizacji i przygotowaniu leków, czasami pomocy w asekuracji, mierzenie ciśnienia. Skarżąca nie sprawuje zatem stałej, ciągłej opieki nad matką, takiej, która wymuszałaby niepodejmowanie pracy zarobkowej, nadto nie wykonuje przy matce czynności pielęgnacyjnych ściśle związanych z jej osobą, wymagających ciągłej obecności i pomocy w podstawowych czynnościach życiowych. Organ podkreślił, że opieka, o której mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r., związana musi być wyłącznie z osobą chorego, a nie polegać na prowadzeniu gospodarstwa domowego, to znaczy sprzątaniu, gotowaniu, bowiem prowadzenie gospodarstwa domowego nie wyklucza podjęcia zatrudnienia. Opis wykonywanych czynności nie wskazuje, aby istniała konieczność całkowitego niepodejmowania zatrudnienia przez stronę.
Mając na uwadze materiał dowodowy SKO stwierdziło, że rozmiar i zakres opieki nie wymusza na stronie niepodejmowania zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej.
Ponadto, SKO wskazało, że fakt przyznania Skarżącej przez organ I instancji specjalnego zasiłku opiekuńczego nie może być okolicznością przemawiającą za przyznaniem prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Każde z tych postępowań wymaga zgromadzenia właściwego materiału dowodowego i samodzielnej oceny przez organ tego materiału. SKO zauważyło, że z decyzji organu I instancji w sprawie przyznania specjalnego zasiłku opiekuńczego nie wynika, aby organ dokonał oceny zakresu opieki sprawowanej przez Skarżącą nad matką, ograniczył się jedynie do stwierdzenia, że sprawuje ona opiekę nad matką. Fakt, że strona miała przyznane prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego nie może zatem w żaden sposób wpływać na przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.
Również fakt, że w treści orzeczenia o niepełnosprawności wskazano, że matka Skarżącej wymaga stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby nie przesądza automatycznie, że zakres sprawowanej opieki lub pomocy wyklucza możliwość podjęcia zatrudnienia.
W ocenie SKO na podstawie zgromadzonego materiału dowodowego, nie można uznać istnienia związku przyczynowo - skutkowego pomiędzy niepodejmowaniem przez Skarżącą zatrudnienia, a sprawowaniem przez nią opieki nad matką.
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku, Skarżąca, reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika, wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji organu I instancji oraz orzeczenie co do istoty sprawy poprzez przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, ewentualnie przekazanie sprawy organowi I instancji do ponownego rozpoznania, a także zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego. W skardze zarzucono naruszenie przepisów prawa materialnego poprzez błędną wykładnię art. 17 ust. 1 u.ś.r. poprzez przyjęcie, że niepodejmowanie pracy zarobkowej przez Skarżącą w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, nie wypełnia przesłanki niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowani opieki nad osobą legitymizującą się orzeczeniem o niepełnosprawności ze wskazaniami: konieczność stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osobie w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji.
W uzasadnieniu skargi podniesiono, że podstawowym wymogiem uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego jest sprawowanie stałej, ciągłej opieki wykluczającej podjęcie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, która nie musi być opieką całodobową. Istotą opieki, o której mowa wart. 17 ust. 1 u.ś.r. jest nie tylko jej stałość i ciągłość, ale także zapewnienie zaspokojenia normalnych, codziennych potrzeb osoby, nad która jest sprawowana; zapewnienie jej egzystencji, której bez pomocy osób trzecich nie jest w stanie sobie sama zapewnić. Nie sposób przyjąć, że skoro pomoc (opieka) świadczona przez Skarżącą matce nie jest wykonywana przez całą dobę (a jedynie we wskazanych godzinach), to tym samym nie można mówić o opiece "stałej i długoterminowej" w rozumieniu art. 17 ust. 1 u.ś.r.
W odpowiedzi na skargę SKO wniosło o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje
Sąd administracyjny w granicach swojej właściwości bada zgodność zaskarżonych decyzji z prawem.
Zgodnie z art. art. 153 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2023 r., poz. 1634 ze zm.) - dalej jako "p.p.s.a.", ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 8 lutego 2023 r. sygn. akt II SA/Gd 575/22, wiążą w sprawie organy, których działanie było przedmiotem zaskarżenia, a także sądy, chyba że przepisy prawa uległy zmianie.
W rozpoznawanej sprawie Sąd w uzasadnieniu wyżej wskazanego wyroku jednoznacznie stwierdził, że obowiązujący przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. nie stanowi podstawy do przyjęcia, że opieka musi być rozumiana jako całodobowa. Sąd podzielił pogląd, że istotne jest ustawiczne, codzienne sprawowanie opieki, pozostawanie opiekuna do dyspozycji podopiecznego, co oznacza zarówno udzielanie pomocy oraz wykazywanie ciągłej gotowości niesienia pomocy. Sąd stwierdził, że sprawowanie opieki nie wymaga wykonywania obowiązków opiekuna bez przerwy, nie wyklucza również uznania, że opieka jest sprawowana mimo podejmowania przez podopiecznego aktywności adekwatnej do jego stanu zdrowia.
Ponownie rozpoznając sprawę organ nie uwzględnił stanowiska prawnego Sądu, uzasadniając odmowę przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego ustaleniem, że nie musi wykonywać w ramach opieki czynności pielęgnacyjnych absorbujących ją w ciągu całego dnia pracy.
W ocenie Sądu ocena zebranego w sprawie materiału dowodowego nie jest prawidłowa. Powołane dane z dokumentacji medycznej z 2022 r. nie są aktualne w kontekście twierdzeń pełnomocnika skarżącej zawartych piśmie z 10 maja 2022 r. oraz ustaleń zawartych w dokumentach medycznych z 16 marca 2023 r. i 12 kwietnia 2023 r.. Należy zaznaczyć, że pominięte zostało zaświadczenie lekarskie z dnia 31 maja 2023 r. potwierdzające wymaganie opieki. Ustalenia faktyczne w rozpoznawanej sprawie nie spełniły wymogu art. 77 § 1 k.p.a., zgodnie z którym na organie administracji publicznej spoczywa obowiązek zebrania oraz rozpatrzenia w sposób wyczerpujący całego materiału dowodowego w sprawie, a następnie, zgodnie z art. 80 k.p.a. dokonania oceny, na podstawie całego zebranego materiału dowodowego, czy okoliczność została udowodniona.
Ponownie rozpoznając sprawę organ nie uwzględnił wskazań Sądu w zakresie koniecznej analizy materiału dowodowego. Obowiązujące przepisy prawa wymagają odniesienia się do wszystkich istotnych dowodów. Organ dokonał oceny złożonego przez skarżącą materiału oraz treści wywiadu przeprowadzonego w dniu 29 maja 2023 r. w sposób wybiórczy. Organ podkreślił, że podopieczna nie jest osobą leżącą. Oświadczenie w części dotyczącej konieczności pomocy w zmianie pozycji ciała oraz konieczności asekuracji w związku ze zdarzającymi się zawrotami głowy podopiecznej organ uznaje za nieistotne z uwagi na przyjęty, niezgodnie z ustaleniem Sądu zawartym w uzasadnieniu wyroku z dnia 8 lutego 2023 r., pogląd o warunkach wykonywania stałej, ciągłej opieki polegającej na czynnościach pielęgnacyjnych wobec podopiecznej, podczas gdy Sąd wskazał że przesłanką przyznania świadczenia pielęgnacyjnego jest związek przyczynowy pomiędzy utratą możliwości podjęcia zatrudnienia w związku z pozostawianiem opiekuna do dyspozycji podopiecznego wymagającego opieki.
Zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem art. 153 p.p.s.a. Należy zaznaczyć, że organ nie odniósł się do stanu zdrowia matki skarżącej, która jest osobą po dwóch operacjach kręgosłupa, ze wskazaniami konieczności poddania się kolejnej operacji. Z treści zaświadczenia lekarskiego z dnia 31 maja 2023 r. wynika, ze podopieczna cierpi na zaburzenia depresyjne i duszności na tle psychogennym.
Ponownie rozpoznając sprawę organ podejmie czynności w celu ustalenia zakresu koniecznej opieki uzasadniającej brak możliwości podjęcia przez skarżącą pracy i dokona oceny zgodnej poglądem prawnym wyrażonym w wydanym w sprawie wyroku WSA w Gdańsku z dnia 8 lutego 2023 r.
Mając powyższe na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku - na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a., uchylił zaskarżoną decyzję.
O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 p.p.s.a. oraz § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz.U. z 2015 r. poz. 1800), zasądzając od Kolegium na rzecz skarżącej kwotę 480 zł, na którą składa się wynagrodzenie pełnomocnika.