Uzasadnienie
Kierownik Miejsko - Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej, działający z upoważnienia Burmistrza Miasta i Gminy, decyzją z dnia 15 maja 2006 r. Nr [...], wskazując jako podstawę prawną art. 17 ust. 1 i ust. 5 pkt 20 lit. b, art. 20 ust. 3 i art. 58 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. Nr 228, poz. 2255, z późn. zm.), odmówił J. L., stanowiącemu wraz z żoną L. L. rodzinę zastępczą dla małoletniej A. L., prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością opieki nad dzieckiem legitymującym się orzeczeniem o niepełnosprawności. Organ pierwszej instancji uzasadnił odmowę faktem, iż małoletnia A. została umieszczona w rodzinie zastępczej sprawowanej przez wnioskodawcę i jego żonę. Ustalono również, że J. L. do dnia 30 kwietnia 2004 r. otrzymywał zasiłek stały na podstawie przepisów uchylonej ustawy o pomocy społecznej.
Ponadto w poprzednim okresie zasiłkowym - od dnia 1 maja 2004 r. do dnia 31 sierpnia 2005 r. -otrzymywał świadczenie pielęgnacyjne w związku z opieką nad małoletnią A. na podstawie przepisu przejściowego - art. 58 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych.
Rozpatrując odwołanie J. L. Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia 27 października 2006 r., podjętą na podstawie art. 17 ust. 5 pkt 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2006 r. Nr 139, poz. 992, ze zm.) utrzymało w mocy decyzję organu pomocy społecznej pierwszej instancji. SKO podzieliło stanowisko zajęte przez ten organ, że wnioskodawcy nie przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, bez względu na to, czy w poprzednim okresie świadczenie takie było pobierane, skoro małoletnia A. L. umieszczona została w rodzinie zastępczej.
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku J. L. wskazał, że od 1998 r. na podstawie postanowienia sądu rejonowego, wraz z małżonką, stanowią rodzinę zastępczą dla trojga małoletnich dzieci, w tym dziecka niepełnosprawnego. Od dnia 1 lipca 2000 r. do dnia 31 sierpnia 2005 r. z tytułu opieki nad niepełnosprawnym dzieckiem otrzymywał zasiłek stały, nazwany później świadczeniem pielęgnacyjnym. Pozbawienie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego opiekuna niepełnosprawnego dziecka narusza w ocenie skarżącego art. 23 § 2 Konwencji o prawach dziecka. Ustawa o świadczeniach rodzinnych dawała możliwość uzyskania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego tym opiekunom, którzy do dnia 1 września 2005 r. ukończyli 50 rok życia, lecz warunku tego skarżący nie spełnia. Powyższe okoliczności oraz fakt, że rodzice naturalni otrzymują świadczenie, a zastępczy są pozbawieni tego prawa, jest sprzeczne jego zdaniem z Konstytucją RP oraz Konwencją o prawach dziecka.
Z niespornych okoliczności sprawy wynika również, że skarżący J. L. wraz z żoną L. są rodziną zastępczą spokrewnioną. Troje małoletnich dzieci, w tym niepełnosprawna od urodzenia na skutek dziecięcego porażenia mózgowego A., zostały umieszczone w rodzinie zastępczej na podstawie postanowień Sądu Rejonowego Wydziału Rodzinnego. Małżonkowie L. są dziadkami małoletnich umieszczonych w rodzinie zastępczej. Matce dzieci ograniczono władzę rodzicielską.
Przy rozpatrywaniu przedmiotowej skargi Sąd orzekający w sprawie powziął wątpliwość co do zgodności przepisów stanowiących podstawę rozstrzygnięć przez oba organy z Konstytucją RP, w związku z czym postanowieniem z dnia 21 marca 2007 r. sygn. akt II SA/Gd 729/06 na podstawie art. 3 ustawy z dnia 1 sierpnia 1997 r. o Trybunale Konstytucyjnym (Dz. U. Nr 102, poz. 643, ze zm.) oraz art. 193 Konstytucji Rzeczpospolitej Polskiej przedstawił Trybunałowi Konstytucyjnemu następujące pytanie prawne: czy art. 17 ust. 1 i ust. 5 pkt 2 lit. b ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2006 r., Nr 139, poz. 992, z późn. zm.) w zakresie, w jakim uniemożliwia przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, od którego odprowadza się składkę na ubezpieczenie społeczne osobie, która rezygnuje z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością opieki, o jakiej mowa w art. 17 ust. 1 tej ustawy nad innym niż jej dziecko, niepełnosprawnym, niepełnoletnim członkiem rodziny, dla którego stanowi rodzinę zastępczą spokrewnioną i wobec którego osobę te obciążą obowiązek alimentacyjny, jest zgodny z art. 18, art. 32 ust. 1, art. 71 ust. 1 Konstytucji RP oraz art. 20 i art. 23 Konwencji o prawach dziecka przyjętej przez Zgromadzenie Ogólne Narodów Zjednoczonych z dnia 20 listopada 1989 r. (Dz. U. z 1991 r., Nr 120, poz. 526, ze zm.), oraz art. 58 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. Nr 228, poz. 2255, ze zm.) jest zgodny z art. 2 i art. 18 Konstytucji RP.
Jednocześnie Sąd zawiesił niniejsze postępowanie, na mocy art. 124 § 1 pkt 5 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270, ze zm.), do czasu udzielenia przez Trybunał Konstytucyjny odpowiedzi na przedstawione pytanie.
Wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 22 lipca 2008 r., sygn. akt P 41/07, opubl. w Dzienniku Ustaw Nr 138, poz. 875, orzeczono, iż art. 17 ust. 1 i ust. 5 pkt 2 lit. b ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2006 r. Nr 139, poz. 992 i Nr 222, poz. 1630, z 2007 r. Nr 64, poz. 427, Nr 105, poz. 720, Nr 109, poz. 747, Nr 192, poz. 1378 i Nr 200, poz. 1446 oraz z 2008 r. Nr 70, poz. 416) w zakresie, w jakim uniemożliwia przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego osobie, która rezygnuje z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością opieki, o jakiej mowa w art. 17 ust. 1 tej ustawy, nad innym niż jej dziecko, niepełnosprawnym, niepełnoletnim członkiem rodziny, dla którego stanowi rodzinę zastępczą spokrewnioną i wobec którego osobę tę obciąża obowiązek alimentacyjny, jest niezgodny z art. 18, art. 32 ust. 1 i art. 71 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej oraz nie jest niezgodny z art. 20 i art. 23 Konwencji o prawach dziecka, przyjętej przez Zgromadzenie Ogólne Narodów Zjednoczonych dnia 20 listopada 1989 r. (Dz. U. z 1991 r. Nr 120, poz. 526 oraz z 2000 r. Nr 2, poz. 11).
W punkcie drugim wyroku TK orzeczono, że art. 58 ust. 1 ustawy powołanej w punkcie 1 w zakresie, w jakim nie przyznaje prawa do świadczenia pielęgnacyjnego po dniu 31 sierpnia 2005 r. osobie ustanowionej rodziną zastępczą spokrewnioną i otrzymującą do dnia wejścia w życie ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. powołanej w punkcie 1 zasiłek stały, jest niezgodny z art. 2 i art. 18 Konstytucji.
Postanowieniem z dnia 24 września 2008 r. Sąd podjął postępowanie i na mocy art. 119 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270, ze zm.) skierował sprawę do rozpoznania w postępowaniu uproszczonym.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje.
Skarga jako zasadna podlegała uwzględnieniu, lecz z przyczyn innych niż w niej podniesione.
Oceniając zaskarżoną decyzję pod kątem jej legalności, stosownie do treści art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269), Sąd uznał, że narusza ona prawo. Przy rozpoznaniu skargi Sąd miał również na względzie treść art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, według którego sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.
Podkreślić należy, iż niekwestionowane przez strony a zarazem ocenione przez Sąd jako prawidłowe były przytoczone wyżej ustalenia co do sytuacji skarżącego J. L., stanowiącego wraz z małżonką L. rodzinę zastępczą spokrewnioną dla trojga małoletnich dzieci, w tym dziecka niepełnosprawnego A. L.. Od dnia 1 lipca 2000 r. do dnia 31 sierpnia 2005 r. z tytułu opieki nad niepełnosprawnym dzieckiem skarżący otrzymywał zasiłek stały, nazwany później przez ustawodawcę świadczeniem pielęgnacyjnym.
Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. 2006r. Nr 139, poz. 992 ze zm.) w art. 17 ust. 1 w brzmieniu obowiązującym z daty podjęcia zaskarżonej decyzji stanowi co następuje: świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością opieki nad dzieckiem przysługuje matce lub ojcu dziecka albo opiekunowi faktycznemu dziecka, jeżeli nie podejmuje lub rezygnuje z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad dzieckiem legitymującym się orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji, albo orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.
Zgodnie zaś z ust. 5 pkt 2 lit. b wymienionego wyżej przepisu, świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba wymagająca opieki została umieszczona w rodzinie zastępczej albo w związku z koniecznością kształcenia, rewalidacji lub rehabilitacji, w placówce zapewniającej całodobową opiekę przez co najmniej 5 dni w tygodniu z wyjątkiem zakładów opieki zdrowotnej. Omawiany przepis art. 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych w ust. 1 i 5 został zmieniony przez art. 27 pkt 13 ustawy z dnia 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej (Dz. U. z 2005r. Nr 86 poz. 732), z mocą obowiązującą od dnia 1 września 2005 r. Nowela nie zawierała przepisów przejściowych.
Natomiast art. 58 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych stanowi, że osoba otrzymująca zasiłek stały na podstawie przepisów o pomocy społecznej do dnia wejścia w życie ustawy w związku z pielęgnacją dziecka legitymującego się orzeczeniem o niepełnosprawności lub stopniu niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami, o których mowa w art. 6b ust. 3 pkt 7 i 8 ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (Dz. U. Nr 123, poz. 776, z późn. zm.), nabywa prawo do świadczenia pielęgnacyjnego, o którym mowa w art. 17, do dnia 31 sierpnia 2005 r., jeżeli spełnia warunki określone w dotychczasowych przepisach.
Na skutek przytoczonego wyżej wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 22 lipca 2008 r., sygn. akt P 41/07 odpadły materialnoprawne podstawy odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego skarżącego, oparte na art. 17 ust. 1 i ust. 5 pkt 2 lit. b oraz art. 58 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych.
Wobec orzeczenia przez Trybunał Konstytucyjny o niezgodności wskazanych przepisów z Konstytucją RP, zaistniała w niniejszej sprawie przesłanka do wznowienia postępowania administracyjnego. Stosownie do treści z art. 190 ust. 4 Konstytucji RP, orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego o niezgodności z Konstytucją, umową międzynarodową lub ustawą aktu normatywnego, na podstawie którego zostało wydane prawomocne orzeczenie sądowe, ostateczna decyzja administracyjna lub rozstrzygnięcie w innych sprawach stanowi podstawę do wznowienia postępowania, uchylenia decyzji lub innego rozstrzygnięcia na zasadach i w trybie określonych w przepisach właściwych dla danego postępowania.
Z kolei przepis art. 145a § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego stanowi, że można żądać wznowienia postępowania również w przypadku, gdy Trybunał Konstytucyjny orzekł o niezgodności aktu normatywnego z Konstytucją, umową międzynarodową lub z ustawą, na podstawie którego została wydana decyzja. Ponieważ stosownie do art. 145 § 1 pkt 1 lit. b ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270, ze zm.) decyzja lub postanowienie podlega uchyleniu, gdy sąd stwierdzi naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania, przyjąć należy, że sąd administracyjny uchyla zaskarżoną decyzję, jeżeli stwierdzi występowanie w sprawie przesłanki wznowienia postępowania administracyjnego wynikającej z orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego w sprawie niekonstytucyjności podstawy prawnej decyzji (vide: wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 2 września 1999r., sygn. akt IV SA 1360/97 oraz z dnia 25 października 1999r., sygn. akt II SA 1294/99).
Przyjmuje się także, że podstawa wznowienia określona w art. 145a kpa jest podstawą uchylenia decyzji administracyjnej przez sąd administracyjny także wtedy, gdy wyrok Trybunału zapadł po podjęciu zaskarżonej decyzji (por. J. Zimmermann w glosie do wyroku NSA z dnia 6 stycznia 1999r., sygn. akt III SA 4728/97, publ. w OSP z 2000 r., nr 1, poz. 16). Zdaniem Sądu orzekającego w niniejszej sprawie przytoczone stanowisko zachowuje aktualność w obowiązującym stanie prawnym.
Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny na podstawie art.145 § 1 pkt 1 lit. b i art. 135 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji.
Uwzględnienie skargi powoduje, że sprawa świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością opieki nad dzieckiem legitymującym się orzeczeniem o niepełnosprawności, małoletnią A. L. będzie ponownie rozpatrzona. Organ administracji ponownie rozpatrując tą sprawę uwzględni zmianę stanu prawnego, wynikającą z przytoczonego wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 22 lipca 2008 r., sygn. akt P 41/07, który wszedł w życie z dniem 31 lipca 2008 r. (Dz. U. Nr 138, poz. 875). Organ, na tle okoliczności niniejszej sprawy i dokonując stosownych ustaleń, oceni skutki stwierdzenia niekonstytucyjności norm wyrażonych w przepisach art. 17 ust. 1 i ust. 5 lit. b oraz art. 58 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, konfrontując je z innymi przesłankami nabycia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.
Wobec tego, że zaskarżona decyzja oraz poprzedzająca ją decyzja organu pierwszej instancji były wydane z naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania, na mocy art. 119 pkt 1 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi sprawę rozpoznano w trybie uproszczonym, stosownie do treści art. 120 tej ustawy, na posiedzeniu niejawnym w składzie jednego sędziego.
Na podstawie art. 152 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Wojewódzki Sąd Administracyjny orzekł, że uchylone decyzje nie mogą być wykonane.