Uzasadnienie
Stan faktyczny sprawy przedstawia się następująco:
Wnioskiem z 13 marca 2022 r. J. Ś. (dalej: "Wnioskodawca", "Strona", "Skarżący") wystąpił do Burmistrza Miastka (dalej: "Burmistrz", "organ pierwszej instancji") o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad niepełnosprawnym synem P. Ś. Decyzją z 16 maja 2022 r. Burmistrz, na podstawie art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2022 r., poz. 615) - dalej: "u.ś.r.", odmówił Stronie wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego.
W uzasadnieniu organ pierwszej instancji podał, że P. Ś. legitymuje się orzeczeniem Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w Słupsku z 22 października 2004 r., którym został zaliczony do znacznego stopnia niepełnosprawności od 21 października 2004 r.
Odwołując się do ustaleń przeprowadzonego w dniu 5 kwietnia 2022 r. wywiadu środowiskowego Burmistrz wskazał, że Wnioskodawca jest osobą w wieku aktywności zawodowej, nie podejmuje zatrudnienia z uwagi na sprawowanie opieki nad osobą niepełnosprawną, jednak zakres i częstotliwość czynności wykonywanych przez Stronę na rzecz syna ogranicza się jedynie do przygotowywania obiadu, gdyż kanapki P. Ś. jest w stanie zrobić sobie sam, oraz do zaopatrzenia w artykuły spożywcze i przemysłowe (średnio 3-4 dni w tygodniu), jak również w przynoszenie opału do mieszkania. Czynności związane z utrzymaniem higieny osobistej, spożywanie posiłków, leków - pomimo amputacji kończyn górnych i noszeniu protez – P.Ś. wykonuje samodzielnie. Jest on osobą aktywną fizycznie, trenuje boks w ramach swoich zainteresowań, ma w domu niezbędne wyposażenie. Przeprowadzający wywiad środowiskowy pracownik socjalny ocenił tym samym, że ze względu na znikome zaangażowanie się w opiekę nad synem nie ma podstaw do przyznania Wnioskodawcy świadczenia pielęgnacyjnego.
Zdaniem Burmistrza czynności, jakie wykonuje Strona na rzecz swojego syna są doraźne, a wręcz znikome i nie wymagają rezygnacji lub niepodejmowania przez niego zatrudnienia bądź innej pracy zarobkowej.
Odwołując się do orzecznictwa sądów administracyjnych organ pierwszej instancji zaznaczył, że świadczenie pielęgnacyjne nie jest przyznawane za samą opiekę nad dzieckiem, która wynika z prawnego i moralnego obowiązku rodziców względem dzieci, lecz za faktyczny brak możliwości podjęcia jakiejkolwiek pracy z powodu konieczności osobistego sprawowania tej opieki. Nie może być ono traktowane jako zastępcze źródło dochodu, w sytuacji braku propozycji odpowiedniej pracy. Opieka nie może być również fikcyjna i stanowić rozwiązania problemu ze znalezieniem zatrudnienia zgodnego z oczekiwaniami osoby zarejestrowanej jako poszukująca pracy.
Odnosząc powyższe uwagi do stanu faktycznego rozpoznawanej sprawy Burmistrz podniósł, że zakres oraz ramy czasowe sprawowanej przez Wnioskodawcę opieki oraz pomocy świadczonej synowi w codziennych czynnościach nie są wystarczające do uznania, że Strona nie podejmuje zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania nad synem opieki uprawniającej do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego. W ocenie organu pierwszej instancji zebrany w sprawie materiał dowodowy pozwala wysunąć uzasadniony wniosek, że zakres niezbędnej dla niepełnosprawnego członka rodziny opieki nie pozbawia Wnioskodawcy możliwości podjęcia zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Burmistrz zaznaczył, że nie kwestionuje zakresu pomocy, jakiej wymaga na co dzień P. Ś., jednak nie ma konieczności rezygnacji bądź niepodejmowania przez Stronę zatrudnienia w celu zapewnienia synowi tej pomocy i zaspokojenia jego potrzeb bytowych. Ponadto większość czynności, które Wnioskodawca wykonuje należy do zakresu zwykłych spraw związanych z prowadzeniem gospodarstwa domowego.
Podsumowując organ pierwszej instancji stanął na stanowisku, że brak jest możliwości przyznania Stronie świadczenia pielęgnacyjnego, bowiem niespełniona została przesłanka zawarta w art. 17 ust. 1 u.ś.r., tj. pomoc Wnioskodawcy jest doraźna i nie wymaga rezygnacji z zatrudnienia bądź innej pracy zarobkowej.
W wyniku wniesionego od powyższej decyzji odwołania Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Słupsku (dalej: "Kolegium", "organ odwoławczy") decyzją z 29 czerwca 2022 r. utrzymało ją w mocy.
W uzasadnieniu organ odwoławczy przedstawił dotychczasowy przebieg postępowania, przytoczył treść przepisów art. 17 ust. 1, 1a, 1b i 5 u.ś.r. wskazując następnie, że P.Ś. ma 33 lata, jest kawalerem, posiada orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności wydane na stałe, wymaga stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną zdolnością do samodzielnej egzystencji. P. Ś. ma amputowane kończyny górne, korzysta z protez. Mieszka wraz z ojcem J. Ś. Odwołując się do wywiadu środowiskowego Kolegium podniosło, że P. Ś. samodzielnie wykonuje wszystkie czynności związane z utrzymaniem higieny, spożywaniem posiłków, przyjmowaniem leków. Sam przygotowuje sobie kanapki. Jest przy tym osobą aktywną fizycznie - mimo braku kończyn górnych trenuje boks, ma w domu niezbędne do tego wyposażenie.
Natomiast J. Ś., który wystąpił z wnioskiem o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, ma 62 lata, nie pracuje, utrzymuje się z renty rodzinnej wypłacanej przez ZUS. Wnioskodawca przygotowuje synowi obiady, zmywa naczynia, kilka razy w tygodniu robi zakupy, przygotowuje opał, pali w piecu, opłaca rachunki, robi pranie, prasuje, przygotowuje synowi ubrania, załatwia sprawy urzędowe, realizuje recepty, przygotowuje pościel, sprząta w domu.
Odwołując się do judykatury organ odwoławczy zwrócił uwagę, że zaprzestanie bądź niepodejmowanie aktywności zawodowej przez opiekuna musi być spowodowane potrzebą wykonywania opieki, które należy rozumieć jako wystąpienie związku przyczynowego pomiędzy rezygnacją bądź niepodejmowaniem zatrudnienia a sprawowaniem opieki. O istnieniu tego związku przesądza to, jaki jest rzeczywisty zakres tej opieki i jednocześnie jakie są potrzeby osoby niepełnosprawnej, wynikające z posiadanych przez nią konkretnych schorzeń. O braku związku przyczynowego pomiędzy niepodejmowaniem pracy a koniecznością sprawowania opieki nad bliską osobą niepełnosprawną nie może w szczególności przesądzać słaba aktywność zawodowa wnioskodawcy. Odnosząc te uwagi do realiów rozpoznawanej sprawy Kolegium oceniło, że sprawowanie przez Wnioskodawcę opieki nad synem jest znikome, nie wykluczające przy tym podjęcia przez Stronę zatrudnienia.
W ocenie organu odwoławczego gotowania obiadów, przygotowywania ubrań, czy realizowania recept nie można określić jako sprawowania stałej i długotrwałej opieki nad osobą niepełnosprawną, jest to raczej codzienna pomoc. Podkreślono, że skoro Wnioskodawca mieszka wraz z synem, to jeśli sprząta w domu, robi zakupy, pierze, zmywa, prasuje, gotuje obiad, pali w piecu, opłaca rachunki, to czyni to nie tylko dla niepełnosprawnego syna, ale również dla siebie. Sam bowiem bezpośrednio korzysta z namacalnych efektów tych czynności. Zaakcentowano, że czynności takie jak opłacanie rachunków, pranie, prasowanie, sprzątanie domu, robienie zakupów, nie są wykonywane codziennie.
Z kolei przygotowywanie obiadów, zmywanie po nich, czy przygotowywanie posłania, nie zajmuje więcej niż kilkadziesiąt minut dziennie. Co więcej, obiad można ugotować dzień wcześniej i ograniczyć się do jego podgrzania w kolejnym dniu.
Podsumowując organ odwoławczy stwierdził, że deklarowane przez Wnioskodawcę czynności nie wymagają od niego rezygnacji z zatrudnienia, ani niepodejmowania pracy zarobkowej. Wszystkie one, z racji pomocniczego charakteru i absorbowania małej ilości czasu, mogą być wykonywane przez osobę pracującą. Tym samym nie ma związku przyczynowego między niepodejmowaniem przez Stronę zatrudnienia (rezygnacją z pracy) a sprawowaniem opieki nad synem. Brak jest zatem podstaw do przyznania wnioskowanego świadczenia.
W skardze na decyzję organu odwoławczego J. Ś., reprezentowany przez pełnomocnika będącego adwokatem, zarzucił jej naruszenie prawa materialnego poprzez błędną wykładnię art. 17 ust. 1 u.ś.r. i przyjęcie, że niepodejmowanie pracy zarobkowej przez Skarżącego w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną nie wypełnia przesłanki niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności ze wskazaniami: konieczność stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osobie w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji.
Stawiając powyższy zarzut wniesiono o uchylenie zarówno zaskarżonej, jak i poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji i orzeczenie co do istoty sprawy poprzez przyznanie Skarżącemu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, ewentualnie przekazanie sprawy organowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania oraz zasądzenie na rzecz Skarżącego kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Wniesiono również o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym.
W uzasadnieniu skargi podniesiono, że podstawowym wymogiem uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego jest sprawowanie stałej, ciągłej opieki wykluczającej podjęcie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, która nie musi być opieką całodobową. Odwołując się do orzecznictwa sądów administracyjnych wskazano, że warunku "stałej" opieki nie można rozumieć jako wykonywania opieki nieustannie i przez 24 godziny na dobę, lecz ma to być opieka stała w sensie trwałości, zaś długotrwała w sensie rozciągłości w czasie, jako opieka nad niepełnosprawną osobą, której zakres wyznaczony jest niepełnosprawnością osoby wymagającej opieki, a więc koniecznością wykonywania czynności warunkujących egzystowanie tej osoby w warunkach godności człowieka. Istotą opieki, o której mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r., jest więc nie tylko jej stałość i ciągłość, ale także zapewnienie zaspokojenia normalnych, codziennych potrzeb osoby, nad którą jest sprawowana; zapewnienie jej egzystencji, której bez pomocy osób trzecich nie jest w stanie sobie sama zapewnić.
W ocenie strony skarżącej nie sposób przyjąć, że skoro pomoc (opieka) świadczona przez Skarżącego synowi nie jest wykonywana przez całą dobę (a jedynie we wskazanych godzinach), to tym samym nie można mówić o opiece "stałej i długoterminowej" w rozumieniu art. 17 ust. 1 u.ś.r. Zaznaczono, że w sprawowaniu opieki, o której mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r., chodzi przede wszystkim o pomoc w zapewnieniu zaspokojenia normalnych, podstawowych i codziennych potrzeb egzystencjalnych osobie niepełnosprawnej, których ta - z uwagi na stopień niepełnosprawności (schorowania) - nie jest w stanie sobie sama zapewnić.
Kolegium w odpowiedzi na skargę, wnosząc o jej oddalenie i skierowanie sprawy do rozpatrzenia w trybie uproszczonym, podtrzymało dotychczasowe stanowisko w sprawie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku ustalił i zważył, co następuje
Na wstępie rozważań należy wskazać, że zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2022 r., poz. 2492) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem.
Z kolei przepis art. 3 § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r., poz. 259) - dalej: "P.p.s.a.", stanowi, że kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne.
W wyniku takiej kontroli decyzja może zostać uchylona w razie stwierdzenia, że naruszono przepisy prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy lub doszło do takiego naruszenia przepisów prawa procesowego, które mogłoby w istotny sposób wpłynąć na wynik sprawy, ewentualnie w razie wystąpienia okoliczności mogących być podstawą wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a, b i c P.p.s.a.).
Z przepisu art. 134 § 1 P.p.s.a. wynika z kolei, że sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Tym samym, sąd ma prawo i obowiązek dokonania oceny zgodności z prawem zaskarżonego aktu administracyjnego, nawet wówczas, gdy dany zarzut nie został w skardze podniesiony.
Należy również wskazać, że w myśl art. 119 pkt 2 P.p.s.a. sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażąda przeprowadzenia rozprawy.
Aktem poddanym sądowej kontroli w niniejszej sprawie jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Słupsku z 29 czerwca 2022 r. utrzymująca w mocy decyzję Burmistrza Miastka z 16 maja 2022 r. odmawiającą J. Ś. świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad niepełnosprawnym synem P. Ś. Materialnoprawną podstawą wydanych w sprawie decyzji są przepisy u.ś.r., która w art. 17 szczegółowo określa przesłanki, od spełnienia których uzależnione jest pozytywne rozpatrzenie wniosku opiekuna osoby niepełnosprawnej o przyznanie świadczenia mającego w określonym stopniu rekompensować brak możliwości świadczenia pracy w związku z opieką, jaką sprawuje nad osobą niepełnosprawną. Wskazane przez ustawę przesłanki muszą być spełnione kumulatywnie.
Zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:
- 1) matce lub ojcu,
- 2) opiekunowi faktycznemu dziecka,
- 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,
- 4) innym osobom na których zgodnie z przepisami ustawy Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności
- - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.
W myśl art. 17 ust. 1a u.ś.r. osobom, o których mowa w ust. 1 pkt 4, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy spełnione są łącznie następujące warunki:
- 1) rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;
- 2) nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;
- 3) nie ma osób, o których mowa w ust. 1 pkt 2 i 3, lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.
Z przytoczonych wyżej regulacji wynika, że świadczenie pielęgnacyjne w związku z rezygnacją z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje wtedy, gdy osoba uprawniona rezygnuje lub nie podejmuje zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania stałej lub długotrwałej opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Podstawowym zatem wymogiem uzyskania omawianego świadczenia jest sprawowanie stałej, ciągłej opieki wykluczającej podjęcie zatrudnienia lub powodującej konieczność zrezygnowania z pracy.
Należy zwrócić uwagę, że u.ś.r. nie zawiera definicji "sprawowania opieki", zaś z treści art. 17 ust. 1 tej ustawy wynika, że aby można było mówić o opiece - w rozumieniu tego przepisu - musi ona być stała lub długotrwała. Zdaniem Sądu użyte w tej regulacji określenia "stała" lub "długotrwała" wskazują na to, że nie może to być opieka świadczona niecodziennie, a nawet jeżeli codziennie, to tylko przez część doby, zatem sporadycznie.
Należy również wskazać, że świadczenie pielęgnacyjne nie jest przyznawane za samą opiekę nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, czy też za gotowość do świadczenia czynności opiekuńczych, lecz za faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania tej opieki lub za rezygnację z zatrudnienia w celu jej sprawowania. Przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. należy zatem stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej (zob. wyrok NSA z 17 października 2020 r. sygn. akt I OSK 1148/20, wszystkie przywołane w niniejszym uzasadnieniu orzeczenia sądów administracyjnych są dostępne na stronie internetowej: orzeczenia.nsa.gov.pl). Ustawodawca wymaga, aby brak podejmowania zatrudnienia lub rezygnacja z zatrudnienia przez osoby wymienione w art. 17 ust. 1 u.ś.r. pozostawały w bezpośrednim związku przyczynowym z koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną.
Aby można było mówić o spełnieniu przesłanek określonych w art. 17 ust. 1 u.ś.r. opieka taka musi w sposób oczywisty stanowić przeszkodę do wykonywania pracy zawodowej. Zatem związek między rezygnacją z zatrudnienia (albo jego niepodejmowaniem) a sprawowaną opieką musi być bezpośredni i ścisły (zob. wyrok NSA z 12 lutego 2020 r. sygn. akt I OSK 516/19). W każdym postępowaniu właściwy organ musi zatem dokonać oceny, czy w okolicznościach konkretnej sprawy istotnie osoba sprawująca opiekę nie ma możliwości podjęcia zatrudnienia lub zmuszona jest z niego zrezygnować (zob. wyrok NSA z 13 maja 2015 r. sygn. akt I OSK 2820/13).
W niniejszej sprawie organy odmówiły przyznania Skarżącemu wnioskowanego świadczenia uznając, że w sprawie nie zachodzi związek przyczynowy pomiędzy niepodejmowaniem przez niego zatrudnienia a opieką sprawowaną nad niepełnosprawnym synem z uwagi na rozmiar i zakres czynności sprawowanych w ramach tej opieki (niespełnienie przesłanki z art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r.).
Oceniając stanowisko orzekających w sprawie organów w pierwszej kolejności należy wskazać, że w sprawie bezsporna jest okoliczność posiadania przez P. Ś. orzeczenia o niepełnosprawności wydanego 22 października 2004 r. przez Powiatowy Zespół ds. Orzekania o Niepełnosprawności w Słupsku. Orzeczenie to zostało wydane na podstawie przepisów ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (Dz. U. z 2023 r., poz. 100 ze zm.) - dalej: "ustawa o rehabilitacji", z którego to orzeczenia wynika wyraźnie, że właściwy organ stwierdził konieczność zapewnienia synowi Skarżącego stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji (pkt 7). W orzeczeniu tym potwierdzono również konieczność korzystania z systemu środowiskowego wsparcia w samodzielnej egzystencji (pkt 6).
Zgodnie z art. 4 ust. 1 ustawy o rehabilitacji do znacznego stopnia niepełnosprawności zalicza się osobę z naruszoną sprawnością organizmu, niezdolną do pracy albo zdolną do pracy jedynie w warunkach pracy chronionej i wymagającą, w celu pełnienia ról społecznych, stałej lub długotrwałej opieki i pomocy innych osób w związku z niezdolnością do samodzielnej egzystencji.
Zarówno organy administracji publicznej, jak i sądy administracyjne nie są uprawnione w postępowaniu dotyczącym przyznania świadczenia pielęgnacyjnego do kwestionowania wskazanego powyżej orzeczenia. Treść orzeczenia o niepełnosprawności była zatem dla orzekających w sprawie organów wiążąca. Rolą tych organów było natomiast ustalenie, czy osoba wnioskująca o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego znajduje się w kręgu podmiotów legitymowanych do jego przyznania i czy faktycznie sprawuje nad niepełnosprawnym opiekę w zakresie określonym w orzeczeniu o niepełnosprawności.
Należy powtórzyć, że istotą świadczenia pielęgnacyjnego jest zapewnienie odpowiednich świadczeń dla członków rodzin osób niepełnosprawnych, którzy poświęcając się dla najbliższych rezygnują z zatrudnienia, aby stale się nimi opiekować. Celem uregulowania z art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. jest udzielenie pomocy państwa osobie, która podejmuje się sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną i tym samym na czas tej opieki dobrowolnie pozbawia się potencjalnego dochodu. Świadczenie pielęgnacyjne jest zatem niejako surogatem wynagrodzenia za pracę, które jest uzyskiwane przez uprawnionego nie od pracodawcy z tytułu świadczenia pracy, a na podstawie decyzji administracyjnej, w związku z koniecznością rezygnacji przez wnioskującego z zatrudnienia z powodu opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. Celem ustawodawcy było zapewnienie osobie rezygnującej z zatrudnienia lub go niepodejmującej ekwiwalentu zatrudnienia, którego nie może podjąć lub kontynuować ze względu na sprawowanie opieki nad niepełnosprawną osobą (zob. wyrok WSA w Gdańsku z 4 marca 2021 r. sygn. akt III SA/Gd 1141/20).
Zdaniem Sądu stan faktyczny sprawy ustalony przez organy m.in. na podstawie wywiadu środowiskowego z 5 kwietnia 2022 r. nie budzi wątpliwości. Zebrane informacje dotyczące zarówno stanu zdrowia P. Ś., jak i zakresu sprawowanej przez Skarżącego nad synem opieki są wyczerpujące i zostały prawidłowo ocenione przez orzekające w sprawie organy.
Z wywiadu środowiskowego wynika, że J. Ś. (ur. w 1960 r.) jest osobą w wieku aktywności zawodowej, ale nie podejmuje zatrudnienia z uwagi na sprawowanie opieki nad niepełnosprawnym synem P. (ur. w 1988 r.). Opisując zakres i częstotliwość czynności wykonywanych przez Skarżącego podczas opieki nad synem pracownik socjalny wskazał, że gotuje on obiady (kanapki przygotowuje samodzielnie syn), robi zakupy (średnio 3-4 razy w tygodniu) i zaopatruje w opał. Natomiast czynności związane z utrzymaniem higieny, spożywaniem posiłków, przyjmowanie leków P.Ś. wykonuje samodzielnie. Syn Skarżącego jest aktywny fizycznie - pomimo amputacji kończyn górnych i noszenia protez trenuje boks w ramach swoich zainteresowań (w domu ma do tego niezbędne wyposażenie). Przeprowadzający wywiad środowiskowy pracownik socjalny ocenił, że ze względu na znikome zaangażowanie w opiekę nad synem nie ma podstaw do przyznania Stronie świadczenia pielęgnacyjnego.
Biorąc pod uwagę powyższe ustalenia Sąd podziela stanowisko orzekających w sprawie organów, że pomiędzy niepodejmowaniem przez Skarżącego zatrudnienia a sprawowaniem przez niego opieki nad niepełnosprawnym synem nie zachodzi związek przyczynowy w rozumieniu art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. Należy zauważyć, że pomimo znacznej niepełnosprawności P. Ś. w znacznej mierze wykazuje się dużą samodzielnością - nie jest osobą leżącą i wymagającą nieprzerwanej opieki, porusza się samodzielnie, sam zaspokaja potrzeby fizjologiczne, samodzielnie spożywa posiłki i przyjmuje lekarstwa. Również zakres i częstotliwość czynności wykonywanych przez Skarżącego w ramach opieki nie jest na tyle intensywny i absorbujący, aby stanowił obiektywną przeszkodę do podjęcia przez niego pracy zarobkowej, choćby w niepełnym wymiarze czasowym.
Należy zwrócić uwagę, że z załączonego do wniosku o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego formularza czynności wykonywanych podczas opieki wynika, że wiele z nich P. Ś. wykonuje samodzielnie, a część nie jest wykonywanych w ogóle. Należy również wskazać, że część z tych czynności składa się na szeroko rozumiane prowadzenie gospodarstwa domowego (robienie zakupów, realizacja recept, przygotowywanie i podawanie posiłków, sprzątanie, pranie, prasowanie itp.) i nie można ich uznać za czynności wymagające całodobowej dyspozycyjności Strony, gdyż są to typowe czynności, które są wykonywane przez osoby, które na co dzień pracują zawodowo i wykonują je przed rozpoczęciem pracy lub po jej zakończeniu (zob. wyrok NSA z 24 czerwca 2021 r. sygn. akt I OSK 351/21). W judykaturze wskazuje się, że czynności polegające na podawaniu leków, czy umawianiu wizyt lekarskich nie są czynnościami oznaczającymi stałą lub długotrwałą opiekę innej osoby w rozumieniu art. 17 ust. 1 u.ś.r. uniemożliwiającą podjęcie jakiegokolwiek zatrudnienia, choćby na część etatu (wyrok NSA z 16 kwietnia 2021 r. sygn. akt I OSK 2859/20).
Wskazane przez Skarżącego czynności, które wykonuje jako czynności związane z prowadzeniem gospodarstwa domowego, przy właściwej organizacji (np. wcześniejszym przygotowaniu posiłków) dają możliwość pogodzenia ich z wykonywaniem aktywności zawodowej, choćby w niepełnym wymiarze czasowym (zob. wyrok NSA z 16 grudnia 2021 r. sygn. akt I OSK 858/21).
O ile sprawowanie przez Skarżącego opieki nad niepełnosprawnym synem nie budzi wątpliwości, o tyle przedstawione powyżej okoliczności uniemożliwiają przyjęcie, że niewykonywanie przez niego pracy pozostaje w związku przyczynowym z koniecznością sprawowania tej opieki. W judykaturze podkreśla się, że zaprzestanie aktywności zawodowej przez opiekuna musi być spowodowane koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, nie zaś innymi przyczynami, głównie leżącymi po stronie osoby ubiegającej się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Osoby te, decydując się na sprawowanie opieki, pozbawiają się możliwości uzyskiwania jakichkolwiek dochodów związanych z zatrudnieniem lub inną pracą zarobkową, stąd właśnie w takiej sytuacji mogą liczyć na wsparcie ze strony Państwa, gdyż świadczenie pielęgnacyjne przynajmniej częściowo ma na celu zrekompensowanie utraty dochodów wskutek zaprzestania lub niepodejmowania aktywności zawodowej, powodowanych koniecznością wykonywania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny (zob. wyroki NSA: z 18 maja 2021 r. sygn. akt I OSK 275/21, z 7 listopada 2019 r. sygn. akt I OSK 1549/19, z 14 września 2017 r. sygn. akt I OSK 695/17, czy z 6 kwietnia 2017 r. sygn. akt I OSK 2950/15).
Sąd nie kwestionuje złego stanu zdrowia syna Skarżącego i konieczności jego wsparcia, do czego Strona jest zobowiązana zgodnie z regulacjami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2020 r., poz. 1359 ze zm.), jednakże sama konieczność sprawowania opieki nie stanowi w świetle art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. samodzielnej podstawy do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Takiej podstawy nie stanowi również deklarowana gotowość do świadczenia czynności opiekuńczych.
Podsumowując należy wskazać, że Skarżący może zorganizować czynności pielęgnacyjno-opiekuńcze wobec syna godząc je z zatrudnieniem lub inną pracą zarobkową, chociażby w minimalnym wymiarze. Doświadczenie życiowe uczy, że część czynności, które wykonuje Strona, można wykonywać przed pracą lub po pracy. Czynności związane z prowadzeniem gospodarstwa domowego mogą być wykonywane również poza godzinami zatrudnienia, tak jak to się odbywa w szeregu gospodarstw domowych, w których pod opieką pracujących pozostają chociażby małoletnie dzieci lub osoby starsze.
W ocenie Sądu zebrany w sprawie materiał dowodowy był wystarczający dla stwierdzenia, że Skarżący - z uwagi na zakres i rozmiar czynności, jakie wykonuje względem syna - ma możliwość, na tle okoliczności stwierdzonych w wywiadzie środowiskowym, wykonywania pracy. Zdaniem Sądu zaskarżone rozstrzygnięcie zostało oparte na prawidłowej analizie zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, który pozwolił na ustalenie istotnych okoliczności sprawy, tj. zakresu i rozmiaru sprawowanej przez Skarżącego opieki nad synem.
Mając na uwadze przedstawione powyżej okoliczności Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku, na podstawie art. 151 w zw. z art. 120 P.p.s.a., oddalił skargę uznając ją za nieuzasadnioną.
Sąd orzekał w niniejszej sprawie w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym, korzystając z przepisu art. 119 pkt 2 P.p.s.a., bowiem wniosek w tej sprawie złożyła zarówno strona skarżąca w skardze (k. 2v akt sądowych), jak i organ administracji publicznej w odpowiedzi na skargę (k. 6 akt sądowych).[pic]