Uzasadnienie
Postanowieniem z dnia 27 września 2016 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny zmienił postanowienie starszego referendarza sądowego z dnia 19 kwietnia 2016 r. w ten sposób, że przyznał M. W. prawo pomocy w zakresie częściowym przez zwolnienie od kosztów sądowych oraz odmówił ustanowienia radcy prawnego. Sąd stwierdził, że przedstawione okoliczności uzasadniają przyznanie skarżącej prawa pomocy w zakresie częściowym przez zwolnienie od kosztów sądowych, bowiem skarżąca wykazała, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z treści złożonego wniosku, oświadczeń i załączonych dokumentów wynika, że skarżąca nie dysponuje żadnymi środkami pieniężnymi, które pozwoliłyby jej na uiszczenie kosztów sądowych. Skarżąca posiada przy tym zadłużenia, a z prowadzonego gospodarstwa rolnego nie osiąga dochodów. Dokonując tej oceny Sąd uwzględnił jednocześnie, że wnioskująca jest zobowiązana do uiszczenia wpisów także w innych sprawach, toczących się przed tutejszym Sądem.
Jednocześnie Sąd uznał, że wnioskująca nie wykazała, iż nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania a tym samym, aby istniały podstawy jednocześnie do ustanowienia dla niej radcy prawnego. Sąd miał w tym zakresie na uwadze, że ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika z urzędu następuje tylko wówczas, gdy brak profesjonalnej pomocy prawnej może pozbawić stronę możliwości obrony swoich praw, przy czym takie niebezpieczeństwo nie zachodzi w postępowaniu przed wojewódzkim sądem administracyjnym z uwagi na gwarancje procesowe przewidziane w art. 134 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi oraz w art. 140 § 1 tej ustawy. Wskazane uregulowania gwarantują bowiem, że niezależnie od błędnie lub nieudolnie formułowanych przez skarżącego zarzutów czy braku jego zaangażowania w postępowanie sądowoadministracyjne (skarżący nie ma obowiązku uczestniczenia w posiedzeniach sądu) akt będący przedmiotem zaskarżenia zostanie wszechstronnie przez sąd zbadany pod względem jego zgodności z prawem.
W kolejnym wniosku, złożonym 13 października 2016 r., wnioskodawczyni zwróciła się o przyznanie prawa pomocy przez ustanowienie radcy prawnego. W jej ocenie, zaistniała w niniejszej sprawie potrzeba profesjonalnej pomocy prawnej w kwestii uzasadnienia zażaleń na postanowienia sądu o odmowie wyłączenia referendarzy i sędziów WSA w Gdańsku, procedujących w bieżących sprawach z wniosków PPF skarżącej o przyznanie jej prawa pomocy. Odmowne postanowienia sądu i referendarzy, wydawane konsekwentnie od kliku lat, w istocie zamykają wnioskodawczyni prawo do sądu. W złożonym ponownie wniosku na formularzu PPF przedstawiono dokładnie takie same okoliczności, które opisano w postanowieniu sądu z 27 września 2016 r. a więc, że skarżąca posiada mieszkanie o powierzchni 31,7 m2 oraz nieruchomość rolną o powierzchni 7,51 ha. Prowadzi samodzielnie gospodarstwo domowe, źródłem jej utrzymania jest gospodarstwo rolne, z którego nie osiąga dochodów.
Na zaspokojenie swoich podstawowych potrzeb życiowych zaciąga pożyczki od osób prywatnych. Przeciwko skarżącej prowadzone są postępowania sądowe oraz egzekucyjne o spłatę zadłużenia, które posiada wobec kilku instytucji. Jednocześnie skarżąca nie przytoczyła żadnych nowych okoliczności, które nie byłyby przedmiotem oceny w postanowieniu z 27 września 2016 r.
Postanowieniem z dnia 12 grudnia 2016 r. referendarz sądowy, po rozpoznaniu wniosku strony z dnia 13 października 2016 r. odmówił skarżącej przyznania prawa pomocy przez przyznanie radcy prawnego.
Referendarz wskazał, że przedmiotowy wniosek, jako kolejny w toku postępowania, winien być rozpatrywany z uwzględnieniem dyspozycji przepisu art. 165 p.p.s.a., zatem aby spowodować zmianę rozstrzygnięcia zapadłego w następstwie rozpoznania pierwotnego wniosku strony, na wnioskodawczyni spoczywał obowiązek przytoczenia nowych okoliczności sprawy. Zdaniem referendarza skarżąca żadnych takich okoliczności nie powołała – jej sytuacja osobista, majątkowa i finansowa w żaden sposób nie zmieniła się od czasu rozpatrzenia jej pierwszego wniosku w przedmiocie prawa pomocy. Referendarz wskazał przy tym, że jedyną przesłanką przyznania prawa pomocy jest niemożność poniesienia kosztów postępowania z uwagi na sytuację materialną.
W konsekwencji, konieczność profesjonalnego przygotowania uzasadnień w sprawie odmowy wyłączenia sądu, czy referendarzy nie może skutkować uwzględnieniem wniosku skarżącej, gdyż nie stanowi przedmiotu oceny jako przesłanka przyznania prawa pomocy.
W dniu 9 stycznia 2017 r. skarżąca wniosła sprzeciw od postanowienia referendarza sądowego z dnia 12 grudnia 2016 r.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje
Stosownie do art. 260 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.) rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6- 8 P.p.s.a., sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy.
W ocenie Sądu rozpatrywany sprzeciw zasługiwał na uwzględnienie.
W przedmiotowej sprawie skarżąca domaga się przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym. Należy zwrócić przy tym uwagę, że rozpoznawany wniosek z dnia 13 października 2016 r. jest drugim w toku niniejszej sprawy. Poprzednio złożony wniosek został postanowieniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 27 września 2016 r. uwzględniony, wobec czego stronie przyznano prawo pomocy w zakresie częściowym przez zwolnienie od kosztów sądowych i odmówiono ustanowienia radcy prawnego. W konsekwencji, rozpoznanie przedmiotowego, kolejnego wniosku dotyczyło zbadania sytuacji strony jedynie w kontekście konieczności ustanowienia radcy prawnego.
Zgodnie z art. 245 prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym (§ 1). Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 2). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 3). Art. 246 § 1 tej ustawy wyjaśnia natomiast, że przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje: 1) w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania;
- 2) w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.
Wyjaśnienia złożone przez wnioskującą oraz informacje, wynikające z przedłożonych przez nią dokumentów, w ocenie Sądu, uprawniają do stwierdzenia, że zachodzą przesłanki do przyznania wnioskującej prawa pomocy w zakresie przyznania radcy prawnego.
Skarżąca wykazała bowiem, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z treści złożonego wniosku, oświadczeń i załączonych dokumentów wynika, że skarżąca nie dysponuje żadnymi środkami pieniężnymi, które pozwoliłyby jej na ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika z wyboru. Skarżąca posiada przy tym zadłużenia, a z prowadzonego gospodarstwa rolnego nie osiąga dochodów. Dokonując tej oceny Sąd uznał, że wydatek na wynagrodzenie pełnomocnika przewyższałby możliwości finansowe wnioskodawczyni. Trzeba bowiem zauważyć, że zgodnie z § 14 ust. 2 pkt 1 lit. c i pkt 2 lit. a rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu, stawka minimalna za wynagrodzenie pełnomocnika z wybór w niniejszej sprawie wynosi przed sądem pierwszej instancji - 240 zł, zaś przed sądem drugiej instancji - minimalnie 120 zł. Jeśli więc w postanowieniu z dnia 27 września 2016 r. Sąd uznał, że strona nie może ponieść kosztów postępowania, które w przedmiotowej sprawie zostały określone na kwotę 200 zł, to tym bardziej nie będzie mogła samodzielnie ponieść kosztów wynagrodzenia pełnomocnika.
W konsekwencji, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku, na podstawie art. 260 § 1 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, zmienił zaskarżone w niniejszej sprawie postanowienie referendarza sądowego i przyznał wnioskującej, na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 tej ustawy, prawo pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie radcy prawnego.