Uzasadnienie
Wnioskiem, złożonym w dniu 25 stycznia 2016 r., M. W. zwróciła się do Sądu o przyznanie jej prawa pomocy w zakresie całkowitym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego. We wniosku tym skarżąca oświadczyła, że: posiada mieszkanie o powierzchni 31,7 m2 oraz nieruchomość rolną o powierzchni 7,51 ha. Wskazała także, że prowadzi samodzielnie gospodarstwo domowe a źródłem jej utrzymania jest gospodarstwo rolne, z którego nie osiąga dochodów a na zaspokojenie swoich podstawowych potrzeb bytowych (w tym na uiszczenie opłat za media) zaciąga pożyczki od osób prywatnych. Zaznaczyła ponadto, że przeciwko niej prowadzone są postępowania sądowe oraz egzekucyjne o spłatę zadłużenia, które posiada wobec kilku instytucji. Do wniosku skarżąca dołączyła: kopię faktury za energię elektryczną za okres od 20 listopada 2015 r. do 1 stycznia 2016 r. na kwotę 355,38 zł oraz kopię faktury za wodę i ścieki za okres od 1 grudnia 2015 r. do 31 grudnia 2015 r. na kwotę 76,68 zł.
Starszy referendarz sądowy uznając, że złożone we wniosku PPF oświadczenie jest niewystarczające do dokonania oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych wnioskującej, zarządzeniem z dnia 29 stycznia 2016 r., wezwał ją, do przedłożenia, w terminie 14 dni od daty doręczenia wezwania, dodatkowych oświadczeń i dokumentów źródłowych dotyczących posiadanego przez wnioskującą stanu majątkowego, dochodów oraz stanu rodzinnego.
W wyznaczony w zarządzeniu terminie wnioskująca złożyła wniosek o przedłużenie terminu na dostarczenie wymaganej dokumentacji i starszy referendarz sądowy, przedłużył ten termin, określając jednocześnie, że wnioskująca winna przedstawić oświadczenie i dokumenty źródłowe dotyczące jej sytuacji majątkowej i możliwości płatniczych w terminie 14 dni od dnia doręczenia jej informacji o przedłużeniu terminu.
Pismo zawierające informację o przedłużeniu terminu wnioskująca otrzymała w dniu 7 kwietnia 2016 r. a tym samym termin do wykonania zarządzenia z dnia 29 stycznia 2016 r. upływał dla skarżącej w dniu 21 kwietnia 2016 r.
Starszy referendarz sądowy, postanowieniem z dnia 19 kwietnia 2016 r., odmówił skarżącej przyznania prawa pomocy, wskazując, że do dnia rozpoznania żądania skarżącej o przyznanie prawa pomocy nie odpowiedziała ona na wezwanie z dnia 29 stycznia 2016 r. i nie przedstawiła żadnych dokumentów ani oświadczeń. Tym samym uniemożliwiła dokonanie pełnej i rzetelnej oceny swojej sytuacji finansowej a zaniechanie skarżącej w tym zakresie stanowi przeszkodę wykluczającą uprawdopodobnienie okoliczności wskazanych we wniosku i przyznanie jej prawa pomocy.
W dniu 21 kwietnia 2016 r. wnioskująca nadesłała do akt sprawy dokumentację źródłową w postaci: pisma KRUS, z którego wynika, że wnioskodawczyni posiada zadłużenie z tytułu nieopłaconych składek, które na dzień 7 stycznia 2016 r. wynosiło 9.291 zł.; pisma Naczelnika Urzędu Skarbowego wskazujące na prowadzone wobec M. W. postępowania egzekucyjne; wyciągów bankowych z rachunków prowadzonych w Banku, których saldo na dzień 21 kwietnia 2016 r. wynosiło 0 zł.; zaświadczenia z Banku [...], w którym wskazano, że na rachunku skarżącej w okresie od dnia 20 kwietnia 2015 r. do 21 kwietnia 2016 r. nie były wykonywane żadne operacje, a saldo wynosi 0 zł. Jednocześnie, wnioskująca oświadczyła, że zajęcia egzekucyjne na kontach w Banku wynoszą na dzień 21 kwietnia 2016 r. 4.500,41 zł. Wskazała także, że złożyła wniosek o przyznanie płatności za 2015 r. ale nie został on jeszcze rozpoznany. Podała, że nie prowadzi nigdzie działalności gospodarczej w zakresie homeopatii i rehabilitacji i w okresie ostatnich 6 miesięcy nie ubiegała się o świadczenie z pomocy społecznej z uwagi na negatywne rozpatrywanie wcześniejszych wniosków, a środki niezbędne do minimalnego utrzymania uzyskuje zaciągając pożyczki od osób prywatnych. Wskazała jednocześnie, że część zadłużenia jest pokrywana z płatności przyznawanych do gospodarstwa rolnego i są to jedyne środki jakimi wnioskodawczyni dysponuje.
W dniu 16 maja 2016 r. skarżąca wniosła sprzeciw od postanowienia starszego referendarza sądowego z dnia 19 kwietnia 2016, podnosząc, że wydane zostało ono przedwcześnie i jest kompletnie niezrozumiałe.
Rozpoznając złożony sprzeciw Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje
Wydane w niniejszej sprawie przez starszego referendarza sądowego postanowienie z dnia 19 kwietnia 2016 r. musiało zostać zmienione.
Przede wszystkim, postanowienie to wydane zostało przed terminem wyznaczonym wnioskującej na dostarczenie dodatkowych dokumentów źródłowych i oświadczeń dotyczących jej sytuacji majątkowej i możliwości płatniczych a w postanowieniu tym, przyczyną odmowy udzielenia prawa pomocy, stało się właśnie nieprzedstawienie tych dokumentów i oświadczeń. Z przedstawionego powyżej stanu sprawy wynika, że starszy referendarz sadowy przedłużył wnioskującej termin określony w zarządzeniu z dnia 29 stycznia 2016 r. do dnia 21 kwietnia 2016 r. i w tym też dniu wnioskująca nadesłała do Sądu wymagane dokumenty i oświadczenia. Postanowienie o odmowie przyznania prawa pomocy wnioskującej wydane zaś zostało w dniu 19 kwietnia 2016 r.
Ponadto, nie będąc związany żądaniem wnioskującej, Sąd uwzględnił, że art. 245 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.) wskazuje, że prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym (§ 1). Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 2). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 3). Art. 246 § 1 tej ustawy wyjaśnia natomiast, że przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje: 1) w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania;
- 2) w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.
Wyjaśnienia złożone przez wnioskującą oraz informacje, wynikające z przedłożonych przez nią dokumentów, w ocenie Sądu, uprawniają zaś do stwierdzenia, że zachodzą przesłanki do przyznania wnioskującej prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie jej od kosztów sądowych.
Skarżąca wykazała bowiem, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z treści złożonego wniosku, oświadczeń i załączonych dokumentów wynika, że skarżąca nie dysponuje żadnymi środkami pieniężnymi, które pozwoliłyby jej na uiszczenie kosztów sądowych. Skarżąca posiada przy tym zadłużenia a z prowadzonego gospodarstwa rolnego nie osiąga dochodów. Dokonując tej oceny Sąd uwzględnił jednocześnie, że wnioskująca jest zobowiązana do uiszczenia wpisów także w innych sprawach, toczących się przed tutejszym Sądem.
Wnioskująca nie wykazała przy tym, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania a tym samym, aby istniały podstawy jednocześnie do ustanowienia dla niej radcy prawnego.
Sąd miał bowiem na uwadze, że ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika z urzędu następuje tylko wówczas, gdy brak profesjonalnej pomocy prawnej może pozbawić stronę możliwości obrony swoich praw (zob. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 15 marca 2010 r., sygn. akt II FZ 62/10, dostępne na stronie internetowej https://orzeczenia.nsa.gov.pl), przy czym takie niebezpieczeństwo nie zachodzi w postępowaniu przed wojewódzkim sądem administracyjnym z uwagi na gwarancje procesowe przewidziane w art. 134 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi oraz w art. 140 § 1 tej ustawy (zob. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20 czerwca 2008 r., sygn. akt II OZ 625/08, Legalis).
Sąd orzekający w pełni podziela ponadto stanowisko wyrażone w postanowieniu Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 28 czerwca 2016 r. w sprawie sygn. akt I SA/Gd 1483/15, w którym, powołując się na dotychczasowe orzecznictwo sądowoadministracyjne, wyjaśniono, że: "ustanowienie stronie, w toku postępowania przed sądem administracyjnym pierwszej instancji, pełnomocnika z urzędu powinno mieć charakter zupełnie wyjątkowy, bowiem sąd ten obowiązany jest czuwać nad tym by stronom występującym w sprawie bez adwokata lub radcy prawnego, w razie uzasadnionej potrzeby udzielać potrzebnych wskazówek co do czynności procesowych oraz pouczać ich o skutkach prawnych tych czynności i skutkach zaniedbań. Skarga dla sądu ma wyłącznie walor niewiążącej informacji o wadliwości aktu czy działania (zaniechania) organu, bowiem sąd z urzędu zobowiązany jest do wzięcia pod uwagę wszelkich naruszeń prawa jakie stwierdzi badając daną sprawę.
Sąd także ocenia czy organy administracyjne zastosowały wszystkie przepisy, które powinny znaleźć zastosowanie w rozpoznawanej sprawie, niezależnie od żądań i zarzutów podniesionych w skardze (art. 134 p.p.s.a.). Wskazane uregulowania gwarantują, że niezależnie od błędnie lub nieudolnie formułowanych przez skarżącego zarzutów czy braku jego zaangażowania w postępowanie sądowoadministracyjne (skarżący nie ma obowiązku uczestniczenia w posiedzeniach sądu) akt będący przedmiotem zaskarżenia zostanie wszechstronnie przez sąd zbadany pod względem jego zgodności z prawem".
W konsekwencji, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku, na podstawie art. 260 § 1 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, zmienił zaskarżone w niniejszej sprawie postanowienie starszego referendarza sądowego i przyznał wnioskującej, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 tej ustawy, prawo pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych.