Uzasadnienie
Miejski Ośrodek Pomocy Rodzinie decyzją z dnia 27 lutego 2003 r. powołując się na art. 11 ust. 2, art. 31 i art. 43 ustawy z dnia 29 listopada 1990 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 1998 r. Nr 64 poz. 414), rozporządzenie Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 10 marca 1997 r. w sprawie szczegółowych zasad przyznawania zasiłku okresowego z pomocy społecznej (Dz. U. z 1997 r. Nr 26 poz. 140) oraz art. 104 k.p.a. odmówił R. L. przyznania pomocy w formie zasiłku okresowego. Uzasadniając organ stwierdził, że skarżący jako osoba bezrobotna bez prawa do zasiłku i prowadząca samodzielnie gospodarstwo domowe spełnia warunki do przyznania pomocy w formie zasiłku okresowego.
Biorąc pod uwagę bardzo trudną sytuację materialną skarżącego organ przyznał mu pomoc w formie zasiłku celowego w wysokości 70 zł. Jednak ze względu na brak środków finansowych na zadania fakultatywne odmówiono skarżącemu przyznania zasiłku okresowego.
W odwołaniu od powyższej decyzji R. L. zarzucił błędne ustalenie, iż 70 zł zasiłku celowego jest zamiennikiem zasiłku okresowego. Wskazał również, że jeżeli ustawa gwarantuje mu ten zasiłek, to powinien otrzymać go w wysokości umożliwiającej zaspokojenie potrzeb materialnych.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia 7 kwietnia 2003 r. nr [...] powołując się m. in. na art. 127 § 2 w związku z art. 17 pkt 1, art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. oraz art. 31 ust. 1, art. 2 ust. 4 ustawy z dnia 29 listopada 1990 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 1998 r. Nr 64 poz. 414 ze zm.) utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. Uzasadniając organ stwierdził, że w oparciu o przedłożone dokumenty, w tym aktualizację wywiadu środowiskowego przeprowadzoną 20 lutego 2003 r. ustalono, że skarżący zamieszkały z babcią prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe, jest zarejestrowany jako osoba bezrobotna od 13 września 2002 r. bez prawa do zasiłku z tytułu pozostawania bez zatrudnienia i nie uzyskuje żadnego dochodu.
Art. 4 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej stanowi, że prawo do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej przysługuje osobom i rodzinom, których dochód nie przekracza kryterium dochodowego, czyli w przedmiotowej sprawie 461,00 zł, przy jednoczesnym spełnieniu co najmniej jednej przesłanki z art. 3 pkt 2-11. Skarżący kwalifikuje się do uzyskania pomocy w formie zasiłku okresowego.
Zgodnie z art. 31 ust. 1 wymienionej wyżej ustawy zasiłek okresowy jest świadczeniem o charakterze uznaniowym przyznawanym stosownie do posiadanych przez organ pomocy społecznej możliwości finansowych. Ustala się go do wysokości stanowiącej różnicę między kryterium dochodowym ustalonym zgodnie z art. 4 ust. 1 a dochodem tej rodziny. Z uzasadnienia decyzji organu pierwszej instancji wynika, że brak środków na realizację zadań nie pozwala na przyznanie tego świadczenia skarżącemu. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego wskazuje się, że organ administracji może odmówić przyznania zasiłku okresowego z uwagi na brak środków finansowych. Odmowa przyznania świadczenia spowodowana jest obiektywnymi okolicznościami, na które organ pierwszej instancji nie ma wpływu.
W skardze na powyższą decyzję skarżący wniósł o jej uchylenie i zarzucił organowi drugiej instancji naruszenie art. 2, art. 9, art. 12, art. 31 pkt 3 i 4, ustawy o pomocy społecznej oraz powoływanie się na orzecznictwo Naczelnego Sądu Administracyjnego bez wskazywania sygnatur orzeczeń. Skarżący zarzucił również nieustalanie winnych złej sytuacji finansowej Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie.
W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie i obciążenie skarżącego kosztami postępowania. Przedmiot decyzji w przedmiotowej sprawie mógł stanowić jedynie ustalenie indywidualnej sytuacji wnioskodawcy i rozstrzygnięcie w oparciu o obowiązujące przepisy prawa w kontekście posiadanych przez Ośrodek Pomocy Rodzinie środków na zasiłki okresowe. Kolegium nie jest uprawnione do badania przyczyn braku środków finansowych na określoną formę pomocy.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Na wstępie wyjaśnić należy, że stosownie do art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Przepisy wprowadzające ustawę – prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę – prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1271) sprawy, w których skargi zostały wniesione do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem 1 stycznia 2004 r. i postępowanie nie zostało zakończone, podlegają rozpoznaniu przez właściwe wojewódzkie sądy administracyjne na podstawie przepisów ustawy prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm. zwaną dalej P.p.s.a.).
Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, która sprawowana jest pod względem zgodności z prawem (legalności), jeżeli ustawy nie stanowią inaczej (art. 1 § 2).
Stosownie do art. 134 § 1 P.p.s.a. rozstrzygając w granicach danej sprawy sąd nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.
Skarga jest zasadna. Zgodnie z art. 31 ust. 1 ustawy z dnia 29 listopada 1990 r. o pomocy społecznej w brzmieniu obowiązującym w dacie wydania zaskarżonej decyzji rozstrzygnięcia w przedmiocie zasiłku okresowego mają charakter uznaniowy. Uznaniowość nie może jednak prowadzić do dowolności rozstrzygnięć. Rozstrzygnięcie sprawy winno się opierać na wszechstronnym i wnikliwym wyjaśnieniu i rozważeniu wszystkich okoliczności sprawy, zaś decyzja powinna być wyczerpująco uzasadniona. Działanie bowiem organu w granicach uznania administracyjnego wymaga szerszego uzasadnienia, gdy z jego treści powinno wynikać dlaczego to, a nie inne rozwiązanie zostało przyjęte.
W przedmiotowej sprawie powodem odmowy przyznania skarżącemu pomocy w formie zasiłku okresowego był podniesiony przez organ pierwszej instancji brak środków finansowych na zadania fakultatywne. Jeśli tak, to okoliczność ta powinna jednoznacznie wynikać z ustaleń poczynionych w wydawanej przez organ decyzji. Samo stwierdzenie braku środków finansowych jest niewystarczające, bowiem organ prowadzący postępowanie ma obowiązek zebrania i rozpatrzenia materiału dowodowego w takim stopniu, aby należycie, tj. zgodnie z rzeczywistością ustalić stan faktyczny (art. 7 i 77 k.p.a.). Powyższy obowiązek dotyczy zatem nie tylko ustalenia przesłanek, które powinna spełniać osoba ubiegająca się o świadczenie, ale również i postępowania wyjaśniającego dotyczącego pozostałych okoliczności decydujących o odmowie przyznania pomocy.
Ustalenie organów obu instancji, że Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej Rodzinie nie dysponuje odpowiednimi środkami finansowymi na wypłatę świadczeń o charakterze fakultatywnym nie znalazło potwierdzenia w materiale dowodowym sprawy i jest jedynie ogólnikowym stwierdzeniem bez jakiegokolwiek poparcia dowodowego. Ocena możliwości finansowych Ośrodka winna zostać dokonana w oparciu o dokumenty finansowe, w tym np. rozliczenie Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie, czy też budżet, jakim dysponował Ośrodek. W decyzji organ powinien zatem poczynić ustalenia umożliwiające dokonanie kontroli zaistnienia takiej przesłanki, na podstawie której wydał taką, a nie inną decyzję.
Wadliwe uzasadnienie decyzji stanowi naruszenie art. 107 § 3 k.p.a., gdyż w konsekwencji organ nie wskazał dowodów, na podstawie których ustalił fakty będące podstawą rozstrzygnięcia. Zaniechanie przez organ podjęcia czynności procesowych zmierzających do należytego zebrania materiału dowodowego oraz wady uzasadnienia uchybiają przepisom postępowania administracyjnego, co skutkuje wadliwością decyzji mogącą mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W sprawie decyzje organów obu instancji wydano z naruszeniem art. 7, art. 77 i art. 80 k.p.a. oraz art. 107 § 3 k.p.a.
Ponownie rozpoznając sprawę organ administracji powinien zatem poczynić ustalenia dotyczące finansowych możliwości Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie oraz ustalić wynikający z tych ustaleń zakres pomocy względnie takiej pomocy odmówić.
Wskazać należy również na fakt, że organ pierwszej instancji przytaczając podstawę prawną decyzji nie podał, jaki konkretnie paragraf rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 10 marca 1997 r. zastosował w rozstrzyganiu przedmiotowej sprawy. Sąd uznał jednak, że powyższe uchybienie nie mogło mieć wpływu na wynik sprawy.
Sąd nie zastosował w sprawie art. 152 P.p.s.a., bowiem charakter zaskarżonej decyzji tego nie wymagał.
Mając powyższe na względzie, Wojewódzki Sąd Administracyjny na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w związku z art. 135 P.p.s.a. orzekł jak w sentencji wyroku.