Uzasadnienie
A. Ł. zwrócił się o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie z kosztów sądowych. Zgodnie ze złożonym oświadczeniem wnioskodawca prowadzi wspólne gospodarstwo domowe wraz z siostrą, nie ma nikogo na utrzymaniu. Źródłem dochodów gospodarstwa domowego jest dochód z gospodarstwa rolnego, który wnioskodawca w treści urzędowego formularza PPF ocenił na kwotę po 300 zł miesięcznie na każdą z osób w gospodarstwie (razem 600 zł miesięcznie). Wnioskodawca wskazał, że posiada gospodarstwo rolne o powierzchni 25 ha i dom o powierzchni 80 m2. Oświadczył, że gospodarstwo nie przynosi dochodów ze względu na suszę w latach 2009-2012. Z tego tytułu wnioskodawca spłaca kredyt klęskowy.
W związku z powziętymi wątpliwościami, co do stanu majątkowego i sytuacji zarobkowej skarżącego, na podstawie art. 255 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, pismem z 15 stycznia 2013 r. (doręczonym stronie – data wpisana nieczytelnie), wezwano wnioskodawcę do przedłożenia – w terminie 14 dni od dnia doręczenia wezwania – szeregu dokumentów źródłowych, takich jak w szczególności: wyciągi z kont bankowych wnioskodawcy i jego siostry, zawierających zestawienie operacji z okresu ostatnich trzech miesięcy, oświadczenie w przedmiocie ilości trzody chlewnej w 2012 r., zeznań podatkowych w zakresie podatku VAT za 2012 r. w zakresie prowadzonej produkcji rolniczej, decyzja o dopłatach bezpośrednich, dokumenty obrazujące ponoszenie wydatków na media.
W odpowiedzi na powyższe, wnioskodawca nadesłał do sądu pismo, a wraz z nim wyciągi ze swojego konta bankowego za listopad i grudzień 2012 r., decyzję dotyczącą dopłat bezpośrednich oraz opinię Wojewody szacującą poniesioną szkodą w gospodarstwie rolnym w okresie od 15 kwietnia 2011 r. do 6 maja 2011 r. na kwotę 25 676 zł. Z pisma strony wynika, że jego siostra nie posiada żadnego majątku ani konta w banku. Wnioskodawca i jego siostra nie korzystają z pomocy społecznej. Ponoszą wydatki za energię na poziomie 300 zł co drugi miesiąc. Wnioskodawca posiada ciągnik [...], rocznik 1983 o wartości 8 000 zł. Z przedłożonych wyciągów z rachunku bankowego wnioskodawcy wynika natomiast, że na dzień 30 listopada 2012 r. saldo na jego koncie wynosiło 18 790 zł, zaś 31 grudnia 2012 r. – po spłacie raty kredytu w wysokości 10 000 zł - wynosiło 6 482,40 zł. Ponadto, z przedłożonej decyzji Kierownika Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z 25 stycznia 2013 r. wynika, że wnioskodawca otrzymał płatności bezpośrednie w 2012 na poziomie 24 282,90 zł.
Stosownie do treści art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 – tekst jednolity), prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 3 art. 245 tejże ustawy). Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 cytowanej ustawy).
Wskazane przepisy stanowią wyjątek od zasady, wynikającej z treści art. 199 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, zgodnie z którą na stronie ciąży obowiązek pokrycia kosztów postępowania wywołanych jej udziałem w sprawie. Zatem, rzeczą wnioskodawcy, jako zainteresowanego, jest wykazanie, że jego sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia wyjątkowe traktowanie, o którym mowa w przytoczonych przepisach.
Oceniając przedstawione okoliczności, uznać należy, że wnioskodawca nie wykazał, że spełnia ustawowe przesłanki przyznania mu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Przedstawione okoliczności dotyczące dochodów w jego gospodarstwie domowym wskazują, że miesięczny dochód rodziny kształtuje się na poziomie co najmniej 2 600 zł netto (2000 zł stanowią płatności bezpośrednie uśrednione w skali miesiąca oraz 600 zł dochodu zadeklarowanego w treści formularza PPF). Wnioskodawca nie ma nikogo na utrzymaniu. Poza tym, posiada duży majątek w postaci domu o powierzchni 80 m2 i gospodarstwa rolnego o powierzchni 25 ha, a saldo na jego koncie wskazuje na oszczędności w wysokości 6 000 zł (na koniec grudnia 2012 r.). Zarówno zatem osiągane stałe dochody jak i posiadany majątek, z którego można czerpać pożytki poprzez np.: wynajem lub dzierżawę części nieruchomości rolnej, nie uzasadniają twierdzenia o niemożności poniesienia przez skarżącego kosztów sądowych w niniejszej sprawie.
W ocenie referendarza, sytuacja majątkowa wnioskodawcy jest dobra, a dodatkowo i zarobki, które on osiąga nie są najniższe, skoro pozwalają na czynienie oszczędności. Zaznaczyć przy tym należy, że jego oświadczenie o wysokości dochodów zawarte w treści formularza PPF okazało się niewiarygodne.
Dodatkowo, wnioskodawca nie wykonał w pełni zobowiązania referendarza w zakresie przedstawienia dokumentów źródłowych: wyciągi bankowe obrazują tylko operacje z dwóch miesięcy, a nie trzech, nie przedstawiono oświadczeń dotyczących skali produkcji prowadzonej w gospodarstwie skarżącego oraz zeznań podatkowych dotyczących podatku VAT. Skarżący potraktował zatem wybiórczo obowiązek w zakresie nadesłania dokumentów źródłowych, uchylając się od przedstawienia wszystkich i pełnych danych, charakteryzujących sytuację dochodową i majątkową swoją i swojej rodziny. Takie postępowanie wnioskodawcy zatem dodatkowo potwierdza tezę, że nie wykazał on podnoszonych we wniosku oraz w toku postępowania okoliczności, dotyczących jego sytuacji zarobkowej i majątkowej, wskazujących, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i siostry. W konsekwencji stanowiło to przeszkodę do przyznania prawa pomocy w żądanym zakresie.
Przypomnieć w tym miejscu należy, o czym mowa już była powyżej, że instytucja prawa pomocy, stanowiąc rodzaj ulgi w obowiązku uiszczenia daniny publicznej z tytułu prowadzenia postępowania przed sądem, ustanowiona została z myślą o osobach ubogich, których trudna sytuacja materialna uniemożliwia dostęp do sądu. Skarżący – posiadając majątek w postaci gospodarstwa rolnego i domu oraz dysponując stałymi dochodami, do grona osób ubogich nie należy. Wskazać przy tym należy, że udzielenie prawa pomocy oznacza przerzucenie kosztów postępowania sądowego ze skarżących na innych obywateli – z ich danin pochodzą bowiem dochody budżetu państwa, z których pokrywanie są wydatki budżetowe. Dlatego też, może mieć miejsce w przypadku osób, których stan majątkowy i dochody są niskie, lecz taka sytuacja nie ma miejsca odniesieniu do wnioskodawcy (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 28 grudnia 2004 r., sygn. akt FZ 507/04, nie publikowane).
Z tych względów, na podstawie przepisu art. 246 § 1 pkt 2 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzeczono, jak w sentencji postanowienia.