Uzasadnienie
Wnioskiem z 16 lutego 2017 r., złożonym na urzędowym formularzu PPF (data wpływu do sądu: 20 lutego 2017 r.), wnioskodawczyni G. W. zwróciła się o przyznanie jej prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych.
Z oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynika, że wnioskodawczyni prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, utrzymując się z jej wynagrodzenia za pracę w wysokości 2828,78 zł netto miesięcznie. Wydatki na swoje utrzymanie wnioskodawczyni określiła na kwotę 2829 zł miesięcznie. Z jej oświadczenia o stanie majątku wynika, że jest ona właścicielką mieszkania o powierzchni 90 m2 w miejscowości L. Obecnie przebywa na urlopie zdrowotnym i mieszka w G. w mieszkaniu, które wynajmuje.
W związku z tym, że oświadczenia zawarte w formularzu PPF były niewystarczające do dokonania oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych wnioskodawczyni, zarządzeniem referendarza sądowego z 24 lutego 2016 r. wezwano ją do przedłożenia - w terminie 14 dni od dnia doręczenia wezwania - szeregu dokumentów i oświadczeń (w tym zwłaszcza: wyciągów z kont bankowych oraz kopii dokumentów obrazujących ponoszone wydatki, na kwotę określoną w formularzu jako 2829 zł), których celem było doprecyzowanie oświadczeń wnioskodawczyni, zawartych we wniosku oraz ich udokumentowanie.
Z uwagi na fakt, że wnioskodawczyni jest reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika, nie określono rygoru związanego z brakiem lub niepełnym wykonaniem wystosowanego do wnioskodawczyni zobowiązania.
Niniejsze wezwanie zostało doręczone pełnomocnikowi wnioskodawczyni 1 marca 2017 r. 15 marca 2017 r. do akt sprawy wpłynęło oświadczenie pełnomocnika wnioskodawczyni, z którego wynika, że wnioskodawczyni posiada konto oszczędnościowo – rozliczeniowe, na które wpływa jej dochód za pracę. Nie przedłożono żądanego w wezwaniu referendarza wyciągu z konta bankowego za okres ostatnich trzech miesięcy a jedynie potwierdzenia przelewów wynagrodzeń za pracę w miesiącach od września 2016 r. do lutego 2017 r. Ponadto, pełnomocnik wnioskodawczyni wyjaśnił, że wnioskodawczyni spłaca kredyt za mieszkanie w miejscowości L., którego rata w skali miesiąca kształtuje się na poziomie 500 zł. Wnioskodawczyni na czas urlopu zdrowotnego zamieszkuje w G., co jest związane z jej potrzebami dotyczącymi poratowania zdrowia. Opłaca czynsz najmu w kwocie 500 zł, a także opłaty związane z użytkowaniem mieszkania, takie jak czynsz do wspólnoty w wysokości 335,73 zł, rachunek za internet – 58 zł, opłata za prąd – 50 zł. W tym czasie nie wynajmuje swojego mieszkania w miejscowości L., które stoi puste i nie przynosi żadnych zysków.
Wnioskodawczyni nie udokumentowała w żaden sposób wydatków wyszczególnionych w uzasadnieniu wniosku o przyznanie prawa pomocy (punkt 5 formularza), opiewających na kwotę 2829,02 zł, mimo zobowiązania w tym zakresie.
Instytucja prawa pomocy, uregulowana w art. 243-263 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm., powoływana dalej jako p.p.s.a.), stanowiąc jedną z gwarancji realizacji konstytucyjnej zasady prawa do sądu, umożliwia dostęp do sądu osobom, które obiektywnie nie mają wystarczających środków finansowych na poniesienie kosztów prowadzonego postępowania sądowoadministracyjnego (por.: H. Knysiak - Molczyk, Pojęcie "prawo pomocy" [w:] T. Woś (red.), H. Knysiak - Molczyk, M. Romańska, Prawo postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2012, s. 1077).
Uprawnienie do przeniesienia ciężarów finansowych postępowania sądowoadministracyjnego na Skarb Państwa nie ma jednakże charakteru absolutnego i podlega prawnie uzasadnionym ograniczeniom. Ilość funduszy publicznych dostępna na udzielenie pomocy prawnej osobom niemajętnym sprawia bowiem, że swoistą koniecznością jest przyjęcie procedury ich racjonalnej selekcji uzasadnionej okolicznościami dotyczącymi stanu majątkowego i dochodów danego podmiotu (por. w tej materii: postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 27 października 2010 r.; sygn. akt I GZ 340/10; Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych, http://orzeczenia.gov.pl).
Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 245 § 3 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.
Użycie w ww. przepisie słowa "wykazanie" oznacza, że strona ubiegająca się o przyznanie prawa pomocy ma obowiązek przytoczyć i udokumentować okoliczności wskazane w ww. przepisie, tj. w tym przypadku - że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Oznacza to, że inicjatywa dowodowa w stosunku do okoliczności, z których strona wywodzi uprawnienie do zastosowania wobec niej prawa pomocy, ciąży na niej. Nie budzi zatem wątpliwości, że rozstrzygnięcie wniosku zależy od tego, co zostanie udowodnione przez stronę (por.: J. P. Tarno: Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Komentarz, Wyd. Prawnicze LexisNexis, Warszawa 2004, s. 319).
Stanowisko to znajduje potwierdzenie w treści art. 252 § 1 p.p.s.a., zgodnie z którym wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach. Jeżeli oświadczenie to okaże się niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego strony lub budzi wątpliwości, to strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego (art. 255 ustawy p.p.s.a.). Strona ma zatem inicjatywę dowodową w zakresie właściwego przedstawienia przyczyn uzasadniających przyznanie prawa pomocy, a na podstawie przedstawionych przez stronę dowodów dokonywana jest ocena, czy wystąpiły przesłanki przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie.
Jednocześnie, zgodnie z art. 255 p.p.s.a. jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego.
Na wezwanie referendarza sądowego wnioskodawczyni odpowiedziała jedynie częściowo, prezentując istotne informacje dotyczące swojej sytuacji finansowej w sposób wybiórczy i nie do końca konsekwentny. W szczególności, wnioskodawczyni nie przedstawiła wyciągów ze swojego rachunku oszczędnościowo – rozliczeniowego, informując jedynie że taki posiada i przedkładając potwierdzenia przelewu jej wynagrodzenia w poszczególnych miesiącach. Takie postępowanie nie stanowi realizacji zobowiązania referendarza i nie prowadzi do wyjaśnienia sytuacji finansowej wnioskodawczyni. Referendarz nie jest bowiem w stanie zweryfikować ogólnych i nie do końca jasnych informacji podanych w formularzu PPF, dotyczących wydatków wnioskodawczyni, ciążących na niej w skali miesiąca.
Ponadto, wbrew wezwaniu, wnioskodawczyni nie udokumentowała swoich wydatków, poprzestając wyłącznie na ich wyliczeniu, co również nie ułatwia dokonania oceny sytuacji majątkowej i finansowej wnioskodawczyni, tym bardziej w sytuacji, gdy według oświadczenia wydatki te kształtują się na poziomie ponad 2800 zł. Powyższe zaniechania w zakresie realizacji zobowiązania referendarza prowadzą do wniosku, że strona nie przedstawiła w sposób jednoznaczny i nie budzący wątpliwości jednej z najistotniejszych informacji, na podstawie której można w sposób prawidłowy zweryfikować, czy spełnia ona przesłankę przyznania jej prawa pomocy we wnioskowanym zakresie, tj. informacji na temat tego jaka jest relacja dochodów wnioskodawcy do ciążących na nim wydatków.
Ostatecznie, taka postawa wnioskodawczyni uniemożliwia uwzględnienie jej wniosku, gdyż nie jest możliwe zweryfikowanie zawartego w formularzu urzędowym PPF jej stwierdzenia, że jej sytuacja rodzinna i majątkowa jest na tyle trudna, że nie jest ona w stanie pokryć pełnych kosztów niniejszego postępowania bez uszczerbku utrzymania dla siebie.
W orzecznictwie sądów administracyjnych podkreśla się, że niewykonanie wezwania (nieprawidłowe wykonanie wezwania) do złożenia dodatkowych oświadczeń lub dokumentów uniemożliwia dokonanie rzetelnej i pełnej analizy sytuacji finansowej strony i uzasadnia odmowę przyznania prawa pomocy (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 1 marca 2006 r.; sygn. akt II OZ 235/06, Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych, http://orzeczenia.gov.pl). Istniejące nieścisłości i luki w oświadczeniach strony nie pozwalają bowiem uznać, że strona udowodniła, że znajduje się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy zgodnie ze złożonym wnioskiem (por. w tej materii: postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20 marca 2013 r.; sygn. akt II FZ 91/13; Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych; orzeczenia.nsa.gov.pl).
W konsekwencji powyższego, referendarz sądowy działając na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 258 § 2 pkt 7 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w sentencji postanowienia.