Uzasadnienie
Skarga P. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku z 28 listopada 2022 r. utrzymującą w mocy decyzję Wójta Gminy Z. z 10 czerwca 2022 r. o odmowie ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, została wniesiona w następującym stanie sprawy:
Wnioskiem z 8 kwietnia 2022 r. skarżąca zwróciła się do Kierownika Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w Z. o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego w związku z niepodejmowaniem lub rezygnacją z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawną w stopniu znacznym matką – G. T. Decyzją z 10 czerwca 2022 r. organ I instancji odmówił przyznania świadczenia pielęgnacyjnego powołując się na niespełnienie przez osobę wymagającą opieki przesłanki wskazanej w art. 17 ust. 1b ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn. Dz. U. z 2022 r. poz. 615), dalej przywoływanej jako u.ś.r., podnosząc, że niepełnosprawność G. T. powstała później niż do ukończenia 25 roku życia.
Rozpoznając wniesione przez skarżącą odwołanie Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Gdańsku odnosząc się do negatywnej przesłanki przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, o jakiej mowa w art. 17 ust. 1b u.ś.r. wyjaśniło, że Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13, (Dz. U. z 2014 r. poz. 1443) stwierdził niezgodność z Konstytucją art. 17 ust. 1b u.ś.r., ale w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności. Dodało Kolegium, że orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego o niezgodności przepisu z Konstytucją nie oznacza bowiem jeszcze wyeliminowania tego przepisu z aktu prawnego, a organy administracji publicznej są zobowiązane do działania na podstawie przepisów prawa.
Jednocześnie jednak Kolegium zdecydowało przychylić się do stanowiska sądów administracyjnych, które wskazują na konieczność stosowania art. 17 ust. 1b u.ś.r. z pominięciem kryterium momentu powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki.
Na podstawie akt sprawy Kolegium ustaliło, że skarżąca ma obecnie 24 lata i na dzień 27 czerwca 2022 r. podlegała ubezpieczeniu emerytalnemu z tytułu sprawowania osobistej opieki nad dzieckiem; w oświadczeniu z 20 maja 2022 r. podała, że była zatrudniona na umowę o pracę na 3/4 etatu w sklepie obuwniczym, lecz nie przedstawiła żadnego dokumentu potwierdzającego zatrudnienie; ma wykształcenie niepełne średnie; w 2019 r. zrezygnowała z zatrudnienia z uwagi na urodzenie dziecka, następnie chciała podjąć zatrudnienie, ale nie było to możliwe z powodu stanu zdrowia matki, która w grudniu 2021 r. przeszła udar. Skarżąca twierdzi, że gdyby nie konieczność sprawowania opieki nad matką, podjęłaby zatrudnienie; według pisma z Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego z 11 maja 2022 r. skarżąca ma opłacane składki zdrowotne jako domownik rolnika; we wniosku o przyznanie świadczenia podała, że jest domownikiem rolnika, a od dnia 8 kwietnia 2022 r. zaprzestała pracy w gospodarstwie rolnym.
W trakcie wywiadu środowiskowego przeprowadzonego w dniu 27 kwietnia 2022 r. ustalono, że skarżąca wychowuje 2,5 - letnią córkę; zadeklarowała, że gdyby miałaby pójść do pracy, córkę posyłałaby do przedszkola; mogłaby podjąć pracę jako sprzedawca lub w ogrodnictwie. W trakcie wywiadu ustalono też, że skarżąca zamieszkuje z mężem oraz matką, mąż zajmuje się pracą w gospodarstwie rolnym.
Opisując czynności wykonywane w związku z opieką nad matką skarżąca podała: budzenie o 7 rano, czynności higieniczne (kąpiel, obcinanie paznokci, strzyżenie włosów, moczenie nóg), smarowanie kremami przeciwbólowymi (2 razy dziennie), przygotowanie ubrań i pomoc w ubieraniu się, ćwiczenia fizyczne i ćwiczenia rozwijające mowę (codziennie), masaże (1-2 razy dziennie), mierzenie ciśnienia (1-2 razy dziennie), przygotowanie i podawanie leków (3 razy dziennie), układanie do snu i czuwanie podczas snu (z powodu dolegliwości bólowych i konieczności załatwienia potrzeb fizjologicznych), sprzątanie, pranie, prasowanie, robienie zakupów (codziennie), odśnieżanie, przygotowanie opału, palenie w piecu, czynności ogrodnicze, realizacja recept i organizowanie wyjazdów do lekarza, opłacanie rachunków, załatwianie spraw urzędowych, wychodzenie na spacery. W trakcie wywiadu środowiskowego przeprowadzonego dnia 27 kwietnia 2022 r. ustalono jednakże, że kąpiel matki odbywa się co 3 dni.
Rehabilitacja oraz ćwiczenia rozwijające zdolności umysłowe wykonywane są z udziałem skarżącej co 2 - 3 dni. Po śniadaniu, które skarżąca przygotowuje dla całej swojej rodziny, porannej toalecie i podaniu leków skarżąca ogląda z matką telewizję lub zabiera ją na zakupy. Później przygotowuje obiad, wykonuje konieczne domowe czynności lub wychodzi z matką na spacer. Wieczorem przygotowuje kolację, pomaga matce w wieczornej toalecie. Kładzie się spać dopiero, gdy matka uśnie. W trakcie wywiadu ustalono, że opieka sprawowana jest prawidłowo.
Wnioskodawczyni sprawuje faktyczną opiekę nad matką, dysponuje również otrzymywanymi przez matkę świadczeniami.
Osobą wymagająca opieki jest G. T., ma obecnie 61 lat, legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności z marca 2022 r., wydanym do dnia 31 marca 2024 r. Zgodnie z tym orzeczeniem nie da się ustalić daty powstania niepełnosprawności, zaś znaczny stopień niepełnosprawności datuje się od dnia 21 stycznia 2022 r. Orzeczenie zawiera wskazanie konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Wedle oświadczenia skarżącej jej matka w grudniu 2021 r. przeszła udar. Fakt ten potwierdza karta leczenia szpitalnego. Choruje ponadto na nadciśnienie tętnicze. Na skutek udaru doznała afazji, ma problemy z pamięcią, mówieniem, boli ją ręka, wymaga pomocy drugiej osoby w czynnościach dnia codziennego. W trakcie wywiadu środowiskowego ustalono, że przed udarem matka skarżącej była w pełni samodzielna i nie wymagała pomocy w codziennym funkcjonowaniu.
Od stycznia 2022 r. zamieszkała u skarżącej. Na skutek udaru cierpi na zaburzenia pamięci oraz niesprawność ruchową prawostronną. W trakcie wywiadu nie była w stanie przekazać żadnych informacji z uwagi na zapominanie słów, ale rozumiała, co się do niej mówiło. Wedle informacji podanych przez skarżącą, matka musi pozostawać pod nadzorem, gdyż może podejmować zachowania zagrażające zdrowiu lub życiu (np. włączenie elektrycznego czajnika bez wody, zdjęcie z kuchenki gorącej patelni, próba zrobienia herbaty). Gdy skarżąca wychodzi z domu, np. na zakupy, zabiera matkę ze sobą. W ciągu dnia matka ogląda telewizję sama albo z córką. Z domu wychodzi tylko pod opieką skarżącej. Po mieszkaniu matka porusza się samodzielnie, chociaż chód jest niepewny i niestabilny. Z toalety korzysta samodzielnie. Pomocy wymaga przy myciu rąk, zębów, kąpieli, myciu włosów. Posiłki, przygotowywane przez skarżącą spożywa samodzielnie, ale wymaga dopilnowania w trakcie jedzenia (by spożyła odpowiednią ilość jedzenia).
Nie jest w stanie sprzątnąć po posiłku. Nie jest w stanie również samodzielnie zażyć odpowiedniej dawki leków. Wymaga pomocy przy ubieraniu, bo tylko część garderoby jest w stanie założyć samodzielnie. Matka wymaga rehabilitacji - ćwiczenia są wykonywane z pomocą skarżącej co 2 - 3 dni, a także ćwiczeń rozwijających zdolności umysłowe. Matka skarżącej wymaga cotygodniowych wizyt u logopedy oraz częstych wizyt u stomatologa z uwagi na stan uzębienia. W trakcie wywiadu ustalono również, że matka skarżącej jest od wielu lat rozwiedziona.
Analizując sytuację pod kątem innych osób zobowiązanych do alimentacji względem niepełnosprawnej organy ustaliły, że G. S. (matka G. T.) posiada orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności. K. T. zam. w Starogardzie Gdańskim (córka G. T.) oświadczyła, że nie jest w stanie opiekować się matką, bo podejmuje prace sezonowe za granicą i opiekuje się niepełnosprawną babką – G. S. M. B. zam. w Starogardzie Gdańskim (córka G. T.) oświadczyła, że nie jest w stanie opiekować się matką, gdyż pracuje na pełen etat. K. G. zam. w P. (córka G. T.) oświadczyła, że nie jest w stanie opiekować się matką, gdyż pracuje na dwie zmiany. Skarżąca podała, że siostry pomagają w opiece nad matką, ale tylko ona jest w stanie zapewnić jej stałą opiekę.
Oceniając decyzję organu I instancji w kontekście poczynionych ustaleń co do stanu faktycznego, Kolegium doszło do wniosku, że organ I instancji prawidłowo odmówił skarżącej przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, jednak nie z uwagi na niespełnienie przesłanki z art. 17 ust. 1b u.ś.r., a z uwagi na brak związku przyczynowo - skutkowego pomiędzy sprawowaniem opieki przez skarżącą a rezygnacją z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej i niepodejmowaniem go.
Zgodnie z treścią przepisu art. 17 ust. 1 u.ś.r. przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego uzależnione jest od okoliczności rezygnacji z zatrudnienia lub niepodejmowania go z uwagi na konieczność sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. Z przepisu tego wynika, że świadczenie pielęgnacyjne przysługuje osobom, które zmuszone zostały do zrezygnowania z pracy zarobkowej, jak również nie są w stanie jej podjąć, ponieważ zakres opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny jest tak rozległy, że pogodzenie pracy zarobkowej ze sprawowaniem opieki jest niemożliwe. Rezygnacja z aktywności zawodowej musi być bezpośrednio związana z koniecznością sprawowania opieki na niepełnosprawnym członkiem rodziny i nie może być pochodną innych przyczyn, takich jak, przykładowo, urodzenia dziecka, opieki nad małym dzieckiem, trudności w utrzymaniu lub zdobyciu zatrudnienia albo chęci zapewnienia sobie źródła utrzymania innego aniżeli praca zarobkowa.
Po przeanalizowaniu informacji zgromadzonych w trakcie postępowania Kolegium stwierdziło, że skarżąca niewątpliwie opiekuje się swoją matką legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Nie może ona jednak otrzymać świadczenia, ponieważ rezygnacja z aktywności zawodowej nie miała w jej przypadku bezpośredniego i ścisłego związku z podjęciem się sprawowania opieki nad matką. Na okoliczność wykonywania pracy zarobkowej w 2019 r., kiedy miała być zatrudniona w sklepie obuwniczym, skarżąca nie przedstawiła żadnych dowodów. Jednak nawet gdyby uznać, że rzeczywiście w 2019 r. wykonywała pracę zarobkową, to rezygnacja z tej pracy wynikała z faktu urodzenia dziecka, a następnie sprawowania opieki nad nim. W trakcie wywiadu środowiskowego potwierdzono, że skarżąca sprawuje opiekę nad 2,5 - letnią córką.
Z kolei załamanie się stanu zdrowia matki skarżącej nastąpiło w grudniu 2021 r. na skutek doznanego udaru. Od dnia 21 stycznia 2022 r. datuje się u matki skarżącej znaczny stopień niepełnosprawności. Oznacza to, że pomiędzy ostatnim zatrudnieniem skarżącej a datą, od której je matka wymaga opieki, upłynął okres blisko 2 lat. Skarżąca, podejmując się w grudniu 2021 r. lub w styczniu 2022 r. sprawowania opieki nad matką, nie zrezygnowała zatem z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. W ocenie Kolegium w przypadku skarżącej nie zachodzi również konieczność niepodejmowania zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej z uwagi na konieczność sprawowania opieki nad matką. Wnioskodawczyni wprawdzie w trakcie postępowania przed organem I instancji kilkukrotnie oświadczała, że podjęłaby zatrudnienie, gdyby nie musiała sprawować opieki nad matką, w ocenie Kolegium trudno jednakże tym zapewnieniom dać wiarę, bowiem brak jest jakichkolwiek danych mogących potwierdzać wolę skarżącej pozostania osobą aktywną zawodowo.
W latach 2019 - 2022, tzn. w okresie pomiędzy urodzeniem dziecka a podjęciem się sprawowania opieki nad matką skarżąca nie podejmowała działań w tym kierunku. Nie zarejestrowała się bowiem jako osoba poszukująca zatrudnienia w PUP ani nie przedstawiła jakichkolwiek dowodów świadczących o poszukiwaniu zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej lub zamiarze podniesienia swoich kwalifikacji zawodowych. Kolegium uważa, że niepodejmowanie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, o jakim mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r., nie może być okolicznością domniemaną i nie może opierać się wyłącznie na założeniu, że osoba zdolna do pracy może potencjalnie podjąć zatrudnienie, a jeżeli tego nie czyni, to wyłącznie z powodów od siebie niezależnych. Jeśli więc osoba starająca się o świadczenie pielęgnacyjne nie wykaże, że sprawowanie opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny skutkowało niepodejmowaniem zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, świadczenie nie może zostać przyznane. Samo oświadczenie o chęci podjęcia pracy nie jest, zdaniem Kolegium, dowodem na powyższą okoliczność.
Kolegium nie neguje, że skarżąca sprawuje opiekę nad swoją matką. Z całą pewnością opieka ta sprawowana jest prawidłowo i nie można zarzucić w tym względzie zaniedbań. Niemniej jednak świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje w związku ze sprawowaniem opieki, a w związku z koniecznością rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej lub koniecznością niepodejmowania zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej z uwagi na konieczność sprawowania opieki. Osoba, która podejmując się sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, nie była zmuszona do zakończenia swej zawodowej aktywności, nie może otrzymać świadczenia pielęgnacyjnego.
Zdaniem Kolegium okolicznością, która przemawia za odmową przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, jest także to, że skarżąca - w myśl przepisów prawa rodzinnego, nie jest jedyną osobą zobowiązaną do alimentacji względem matki. Jak bowiem ustalono w trakcie postępowania przed organem I instancji, G. T., poza skarżącą, ma jeszcze trzy córki. Wszystkie córki osoby niepełnosprawnej - w myśl przepisów prawa rodzinnego, są w równym stopniu zobowiązane do zapewnienia jej opieki - zarówno poprzez osobiste starania, jak i poprzez sfinansowanie profesjonalnej opieki. W przypadku żadnej z córek nie zachodzą przy tym żadne okoliczności zwalniające je od tego obowiązku. Wykonywanie pracy zarobkowej przez pozostałe córki nie zwalnia ich z obowiązków względem niej. Sprawowanie opieki nad niepełnosprawnym rodzicem nie jest kwestią dobrej woli, a obowiązkiem wynikającym z przepisów prawa rodzinnego.
We wniesionej skardze zarzucono naruszenie prawa materialnego mającego istotny wpływ na wydanie przedmiotowej decyzji tj. art. 17 ust. 1 u.ś.r. poprzez uznanie, że stan zdrowia osoby niepełnosprawnej oraz zakres sprawowanej nad nią opieki nie wymaga rezygnacji z zatrudnienia przez skarżącą.
W ocenie skarżącej organ formułując wskazane w decyzji tezy nie wziął w ogóle pod uwagę ustaleń wywiadu środowiskowego, w trakcie którego pracownik socjalny w żaden sposób nie zakwestionował samego faktu sprawowania opieki jak i zakresu czynności opiekuńczych deklarowanych przez samą skarżącą w złożonym oświadczeniu. Kolegium powinno zbadać okoliczności odnoszące się do rezygnacji bądź niepodejmowania zatrudnienia przez skarżącą oraz związku tej okoliczności z potrzebą sprawowania opieki nad niepełnosprawną w stopniu znacznym matką w takim zakresie, w jakim świadczy ją skarżąca, czego w istocie nie uczyniło.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje
W myśl art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j.: Dz. U. z 2022 r. poz. 2492) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.
Zgodnie z art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j.: Dz. U. z 2023 r. poz. 1634 ze zm.) - powoływanej dalej jako "p.p.s.a.", uwzględnienie skargi następuje w przypadku: naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy (pkt 1), a także w przypadku stwierdzenia przyczyn powodujących nieważność kontrolowanego aktu (pkt 2) lub wydania tego aktu z naruszeniem prawa (pkt 3).
Dokonując kontroli zaskarżonego rozstrzygnięcia w oparciu o wyżej wskazane kryteria Sąd uznał, że złożona skarga zasługuje na uwzględnienie.
Przepis art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych stanowi, że
- 1. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:
- 1) matce albo ojcu;
- 2) opiekunowi faktycznemu dziecka;
- 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej;
- 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności
- - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.
Zgodnie zaś z treścią art. 17 ust. 1b ustawy świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała:
- 1) nie później niż do ukończenia 18 roku życia lub
- 2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia.
W rozpoznawanej sprawie organ pierwszej instancji odmówił skarżącej przyznania wnioskowanego świadczenia twierdząc, że w sprawie nie zostały spełnione przesłanki określone w art. 17 ust. 1 ustawy.
Kwestią sporną pozostawało istnienie w sprawie związku przyczynowego między rezygnacją z pracy lub rezygnacją z podjęcia zatrudnienia przez skarżącą a koniecznością sprawowania przez nią opieki nad matką.
Dokonując oceny w tym zakresie, należy uwzględnić, że z orzeczenia o stopniu niepełnosprawności matki skarżącej wynika, że wymaga ona stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji.
Ustawodawca na użytek regulacji, jaką stanowi ustawa o świadczeniach rodzinnych w słowniku wyrażeń ustawowych, zawartym w art. 3 tej ustawy w pkt 21, sformułował legalną definicję pojęcia znacznego stopienia niepełnosprawności, przez który rozumie się:
- a) niepełnosprawność w stopniu znacznym w rozumieniu przepisów o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych,
- b) całkowitą niezdolność do pracy i samodzielnej egzystencji orzeczoną na podstawie przepisów o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych,
- c) stałą albo długotrwałą niezdolność do pracy w gospodarstwie rolnym i do samodzielnej egzystencji albo trwałą lub okresową całkowitą niezdolność do pracy w gospodarstwie rolnym i do samodzielnej egzystencji, orzeczoną na podstawie przepisów o ubezpieczeniu społecznym rolników w celu uzyskania świadczeń określonych w tych przepisach,
- d) posiadanie orzeczenia o zaliczeniu do I grupy inwalidów,
- e) niezdolność do samodzielnej egzystencji orzeczoną na podstawie przepisów o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych lub przepisów o ubezpieczeniu społecznym rolników.
Przytoczony przepis art. 3 pkt 21 lit. a u.ś.r. odsyła do ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (t.j.. Dz. U. z 2020 r. poz. 426), która w art. 4 ust. 1 stanowi, że do znacznego stopnia niepełnosprawności zalicza się osobę z naruszoną sprawnością organizmu, niezdolną do pracy albo zdolną do pracy jedynie w warunkach pracy chronionej i wymagającą, w celu pełnienia ról społecznych, stałej lub długotrwałej opieki i pomocy innych osób w związku z niezdolnością do samodzielnej egzystencji.
Jednocześnie wydane na podstawie art. 6c ust. 9 ustawy o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych rozporządzenie Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 15 lipca 2003 r. w sprawie orzekania o niepełnosprawności i stopniu niepełnosprawności (t.j.: Dz. U. 2018 r. poz. 2027) w § 29 ust. 1 określa standardy w zakresie kwalifikowania do znacznego stopnia niepełnosprawności, które zawierają kryteria określające skutki naruszenia sprawności organizmu powodujące:
- 1) niezdolność do pracy - co oznacza całkowitą niezdolność do wykonywania pracy zarobkowej z powodu fizycznego, psychicznego lub umysłowego naruszenia sprawności organizmu;
- 2) konieczność sprawowania opieki - co oznacza całkowitą zależność osoby od otoczenia, polegającą na pielęgnacji w zakresie higieny osobistej i karmienia lub w wykonywaniu czynności samoobsługowych, prowadzeniu gospodarstwa domowego oraz ułatwiania kontaktów ze środowiskiem;
- 3) konieczność udzielania pomocy, w tym również w pełnieniu ról społecznych - co oznacza zależność osoby od otoczenia, polegającą na udzieleniu wsparcia w czynnościach samoobsługowych, w prowadzeniu gospodarstwa domowego, współdziałania w procesie leczenia, rehabilitacji, edukacji oraz w pełnieniu ról społecznych właściwych dla każdego człowieka, zależnych od wieku, płci, czynników społecznych i kulturowych.
Taki kontekst prawny, powinny mieć na uwadze organy przy ocenie konieczności i zakresu opieki sprawowanej przez skarżącą nad matką zakwalifikowaną do znacznego stopnia niepełnosprawności na podstawie przepisów ustawy o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych.
Podkreślić należy, że warunku "stałej" opieki, nie można rozumieć jako wykonywania opieki nieustannie i przez 24 godziny na dobę, lecz ma to być opieka stała, w sensie trwałości, a długotrwała w sensie rozciągłości w czasie opieka nad niepełnosprawną osobą, której zakres wyznaczony jest niepełnosprawnością osoby wymagającej opieki, a więc koniecznością wykonywania czynności warunkujących egzystowanie tej osoby w warunkach godności człowieka (por. wyrok WSA w Krakowie z 9 grudnia 2019 r. sygn. akt III SA/Kr 1164/19). Istotą opieki, o której mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r., jest nie tylko jej stałość i ciągłość, ale także zapewnienie zaspokojenia normalnych, codziennych potrzeb osoby, nad którą jest sprawowana, zapewnienie jej egzystencji, której bez pomocy osób trzecich nie jest w stanie sobie sama zapewnić (zob. wyrok WSA w Rzeszowie z 3 lipca 2019 r. sygn. akt II SA/Rz 535/19).
Z orzeczenia o niepełnosprawności wynika konieczność sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką skarżącej, a skarżąca wykonuje wskazane wyżej czynności. W zestawieniu czynności opisanych w wywiadzie z 27 kwietnia2022 r. wymienione są między innymi ubieranie, pomoc w toalecie przygotowanie posiłków przygotowanie lekarstw i kontrola ich przyjmowania, sprzątanie i pranie, prowadzenie rehabilitacji domowej, prowadzenie ćwiczeń rozwijających zdolności umysłowe, masaże, mierzenie ciśnienia, pomoc w załatwianiu spraw urzędowych oraz organizowanie wizyt lekarskich. Podopieczna w grudniu 2021r. przeszła udar w związku z tym od stycznia 2022 r. zamieszkałą ze skarżącą. Z wywiadu środowiskowego wynika też, że G. T. choruje także na nadciśnienie tętnicze. Na skutek udaru doznała afazji, ma problemy z pamięcią oraz niesprawność ruchową prawostronną.
Z wywiadu jednoznacznie wynika, że matka skarżącej wymaga stałej opieki, którą zapewnia jej córka P. P. Zdaniem Sądu, nie tylko osoby leżące, wymagają opieki ze strony osób trzecich. Także osoby, które nie są w takim stanie mogą wymagać opieki lub asystowania w codziennych czynnościach.
W świetle unormowania art. 17 ust. 1 u.ś.r., w przypadku osoby wymagającej opieki, legitymującej się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, organ nie powinien negować wymagań dotyczących sposobu i intensywności opieki nad osobą niepełnosprawną określonych w orzeczeniu o niepełnosprawności. Ustalenia organu w tym zakresie mogą być odmienne w wyjątkowych sytuacjach, winny być poprzedzone wnikliwą, opartą na faktach oceną stanu zdrowia osoby niepełnosprawnej. Organ administracji rozpoznający wniosek, co do zasady, nie jest bowiem uprawniony od oceny stanu zdrowia i sprawności osoby pozostającej pod opieką.
Zgodnie z ogólnymi zasadami postępowania administracyjnego, organ administracji publicznej winien stać na straży praworządności i podejmować kroki niezbędne do dokładnego ustalenia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, z uwzględnieniem interesu społecznego i słusznego interesu obywateli (art. 7 k.p.a.). Organ jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy (art. 77 § 1 k.p.a.) i na podstawie całokształtu materiału dowodowego ocenić, czy dana okoliczność została udowodniona (art. 80 k.p.a.). Z kolei stosownie do art. 107 § 3 k.p.a. uzasadnienie faktyczne decyzji powinno w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, zaś uzasadnienie prawne - wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa.
W niniejszej sprawie, dokonując ustaleń dotyczących zakresu sprawowanej opieki należało wziąć pod uwagę treść orzeczenia o niepełnosprawności matki skarżącej, ale również informacje wynikające z zestawienia wykonywanych przez skarżącą czynności opiekuńczych oraz wiadomości wynikające z wywiadu środowiskowego. Te materiały w sprawie zostały zgromadzone, jednak ich ocena dokonana przez organy prowadzące postępowanie jest wadliwa. Uznanie przez organy w rozpatrywanej sprawie, że zakres sprawowanej opieki nie jest duży i umożliwia skarżącej podjęcie zatrudnienia nie znajduje potwierdzenia w zebranym w sprawie materiale dowodowym.
Jak wynika z akt sprawy opieka sprawowana przez skarżącą nad matką jest stała, w sensie trwałości, a długotrwała w sensie rozciągłości w czasie. Nie ulega wątpliwości, że skarżąca prawidłowo sprawuje opiekę nad matką, a zakres czynności opiekuńczych uniemożliwia jej podejmowanie zatrudnienia. Organy dopuściły się zatem naruszenia przepisów prawa materialnego, to jest art. 17 ust. 1 oraz przepisów postępowania, to jest art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a.
Wskazać także należy, że zawarte w art. 17 ust. 1 ustawy sformułowanie "jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki" dotyczy zarówno sytuacji rezygnacji z zatrudnienia jak również niepodejmowania zatrudnienia w związku z koniecznością sprawowania opieki. Wynika to w sposób jednoznaczny z treści tego uregulowania. Z materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie wynika, iż stan zdrowia uniemożliwia jej podjęcie zatrudnienia.
Natomiast na ocenę niniejszej sprawy nie mają znaczenia podnoszone przez organ okoliczności, iż podopieczna ma inne dzieci, na których ciąży obowiązej alimentacyjny względem matki. Zgodnie bowiem z treścią art. 17 u.ś.r. nie stanowią one przeszkody do przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego.
Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c p.p.s.a., uchylił zaskarżoną decyzję. O kosztach orzeczono na podstawie art. 200 w związku z art. 205 § 2 p.p.s.a.
Zgodnie z art. 153 p.p.s.a. ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia, a także sądy, chyba że przepisy prawa uległy zmianie.
Wskazania co do dalszego toku postępowania administracyjnego wynikają z powyższych rozważań. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy, organ uwzględni przedstawioną ocenę dotyczącą związku przyczynowego pomiędzy rezygnacją przez skarżącego z zatrudnienia a sprawowaniem opieki.
Sąd orzekł w niniejszej sprawie na posiedzeniu niejawnym w postępowaniu uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 2 p.p.s.a., zgodnie z którym sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie ustawowym nie zażąda przeprowadzenia rozprawy.
Powołane w treści niniejszego uzasadnienia orzeczenia sądów administracyjnych dostępne są w Internetowej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl).