Uzasadnienie
Opisaną wyżej decyzją Naczelnik Gminy ustalił S. M. kandydatem na nabywcę nieruchomości rolnej, wchodzącej w skład Państwowego Funduszu Ziemi, tj. działki nr [...], o powierzchni 1,09 ha oraz odmówił sprzedaży tej działki B. K..
W uzasadnieniu tej decyzji wskazano, że "w związku z tym, ze budynek mieszkalny znajdujący się na tej nieruchomości zajmowany jest przez B. K. zobowiązuje się nabywcę do zapewnienia mieszkania dotychczasowemu użytkownikowi, jak również pozostałym osobą z nim zamieszkałym, zgodnie ze złożonym oświadczeniem".
Decyzja ta stała się ostateczna.
Pismem z 1 września 2004 r. opisani wyżej skarżący wystąpili do Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie o uchylenie przedmiotowej decyzji, powołując się na to, że została ona podjęta z naruszeniem prawa i zasad współżycia społecznego, gdyż odmawiała prawa pierwokupu B. K. z rodziną, która spełniała określone prawem warunki do jej nabycia, z tej przyczyny, że jej mąż F. był pracownikiem rolnictwa.
W odpowiedzi na skargę wniesiono o jej oddalenie, wskazując, że decyzja z 14 września 1978 r. została wydana zgodnie z prawem obowiązującym w dniu jej podjęcia. Organ administracji wskazał również, że przedmiotowa decyzja nie została zaskarżona, wobec czego jest ostateczna.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Stosownie do art. 1 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Przepisy wprowadzające ustawę – Prawo o ustroju sadów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej oraz rozstrzyganie sporów kompetencyjnych i o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego, samorządowymi kolegiami odwoławczymi i między tymi organami a organami administracji rządowej.
Kontrola, o której mowa w § 1, sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej (art. 1 § 2).
Stosownie do art. 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270) § 1. Sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie.
§ 2. Kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na:
- 1) decyzje administracyjne;
- 2) postanowienia wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także na postanowienia rozstrzygające sprawę co do istoty;
- 3) postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie;
- 4) inne niż określone w pkt 1-3 akty lub czynności z zakresu administracji publicznej dotyczące uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa;
- 5) akty prawa miejscowego organów jednostek samorządu terytorialnego i terenowych organów administracji rządowej;
- 6) akty organów jednostek samorządu terytorialnego i ich związków, inne niż określone w pkt 5, podejmowane w sprawach z zakresu administracji publicznej;
- 7) akty nadzoru nad działalnością organów jednostek samorządu terytorialnego;
- 8) bezczynność organów w przypadkach określonych w pkt 1-4.
§ 3. Sądy administracyjne orzekają także w sprawach, w których przepisy ustaw szczególnych przewidują sądową kontrolę, i stosują środki określone w tych przepisach.
Zgodnie z art. 52 § 1 i 2 p.s.a. skargę można wnieść po wyczerpaniu środków zaskarżenia, jeżeli służyły one skarżącemu w postępowaniu przed organem właściwym w sprawie, chyba że skargę wnosi prokurator lub Rzecznik Praw Obywatelskich.
Przez wyczerpanie środków zaskarżenia należy rozumieć sytuację, w której stronie nie przysługuje żaden środek zaskarżenia, taki jak zażalenie, odwołanie lub wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy, przewidziany w ustawie.
W sprawie niniejszej jest bezsporne, że zaskarżona decyzja stała się ostateczna w postępowaniu przed organem pierwszej instancji, a zatem skarga na nią jest niedopuszczalna i zgodnie z art. 58 § 1 pkt 6 p.s.a., podlega odrzuceniu.
Wyjaśnić należy skarżącym, że stosownie do art. 16 § 1 k.p.a. decyzje, od których nie służy odwołanie w administracyjnym toku instancji, są ostateczne. Uchylenie lub zmiana takich decyzji, stwierdzenie ich nieważności oraz wznowienie postępowania może nastąpić tylko w przypadkach przewidzianych w kodeksie lub w ustawach szczególnych.
Z przedstawionych wyżej przepisów prawa wynika, że sądy administracyjne rozpatrują wyłącznie skargi na ostateczne decyzje organów administracji po wyczerpaniu toku instancji, natomiast nie zastępują organów administracji w wydawaniu rozstrzygnięć należących do ich właściwości.
Jeżeli zatem skarżący uważają, że istnieją określone w art. 16 § 1 k.p.a. podstawy do żądania uchylenia, zmiany, stwierdzenia nieważności opisanej wyżej decyzji względnie wznowienia postępowania, to odpowiedni wniosek w tym zakresie winni skierować do właściwych organów administracji (por. art. art. 148 § 1, 157 § 1 i 2, 154 § 1 oraz 155 k.p.a.), tj. w zasadzie do organu wyższego stopnia nad organami, które wydały zaskarżoną decyzję.
Rozpatrzenie tego wniosku winno nastąpić poprzez wydanie decyzji administracyjnej, od której będzie przysługiwało prawo wniesienia odwołania do właściwego organu wyższego stopnia, a od ostatecznej decyzji będzie przysługiwało prawo wniesienia skargi do właściwego wojewódzkiego sądu administracyjnego.
Z tych też przyczyn Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku, na wskazanej wyżej podstawie orzekł, jak w sentencji postanowienia.