Uzasadnienie
Skarga K. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku z dnia 11 września 2023 r. nr SKO Gd/3234/23 wniesiona została w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych.
Wnioskiem z dnia 1 lutego 2021 r. K. G. wniosła o przyznanie jej świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością opieki nad niepełnosprawną matką – W.N. Do wniosku załączyła orzeczenie Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w Malborku z dnia 19 października 2018 r. nr [...], zgodnie z którym W. N. jest niepełnosprawna w stopniu znacznym, orzeczenie wydane zostało do dnia 31 października 2021 r.
Wniosek ten rozstrzygnięty został odmownie - decyzją Wójta Gminy Stary Targ z dnia 4 sierpnia 2021 r. nr GOPS.525.479.ŚP.08.2021, utrzymaną w mocy przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Gdańsku decyzją z dnia 8 lutego 2022 r. nr SKO Gd/4590/21, skarżącej odmówiono przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad matką, W. N. Wnioskiem z dnia 1 marca 2023 r. K. G. ponownie wystąpiła o przyznanie jej świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością opieki nad niepełnosprawną matką – W. N., tym razem załączając do wniosku orzeczenie Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w Malborku z dnia 8 kwietnia 2022 r. nr [...], zgodnie z którym W. N. jest niepełnosprawna w stopniu znacznym, orzeczenie wydane zostało na stałe.
Decyzją z dnia 30 marca 2023 r. nr GOPS.525.227.ŚP.03.2023 Wójt Gminy Stary Targ odmówił K. G. przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad matką W. N. W uzasadnieniu decyzji opisano stan faktyczny sprawy i przepisy prawa stanowiące podstawę rozstrzygnięcia. Jako zasadniczą przyczynę odmowy przyznania świadczenia podano, że ustalony stopień niepełnosprawności W. N. datuje się na czerwiec 2007 r. tj. po ukończeniu przez nią 25 roku życia, co stanowi negatywną przesłankę uniemożliwiającą przyznanie świadczenia wynikającą z art. 17 ust. 1d ustawy o świadczeniach rodzinnych. Wskazano nadto na brak związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia lub jego niepodejmowaniem a koniecznością sprawowania stałej opieki.
Odwołanie od decyzji organu I instancji wniósł pełnomocnik skarżącej, zarzucając błędną wykładnię art. 17 ust. 1b ustawy i pominięcie stwierdzenia przez Trybunał Konstytucyjny niezgodności tego przepisu z Konstytucją RP. Pełnomocnik strony zarzucił także organowi I instancji naruszenie art. 17 ust. 1 ustawy przez przyjęcie, że niepodejmowanie pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną przez skarżącą nie wypełnia przesłanki, o której mowa w tym przepisie.
Opisaną na wstępie decyzją Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Gdańsku działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity Dz.U. z 2023 r., poz. 775), zwanej dalej k.p.a., uchyliło decyzję organu pierwszej instancji i umorzyło postępowanie organu pierwszej instancji.
Kolegium wskazało, że w obrocie prawnym pozostaje ostateczna decyzja tego organu z dnia 8 lutego 2022 r. nr SKO Gd/4590/21 utrzymująca w mocy decyzję Wójta Gminy Stary Targ z dnia 4 sierpnia 2021 r. odmawiającą przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia w związku ze sprawowaniem opieki nad niepełnosprawną w stopniu znacznym matką W. N. Mimo rozstrzygnięcia sprawy ostateczną i prawomocną decyzją administracyjną pełnomocnik strony złożył kolejny wniosek o przyznanie K. G. prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad matką – W. N. (wniosek z dnia 1 marca 2023 r.). Wniosek ten został rozpoznany i rozstrzygnięty decyzją z dnia 30 marca 2023 r. Od tej decyzji pełnomocnik strony wniósł odwołanie (SKO Gd/3234/23). W przedmiotowej sprawie doszło zatem do sytuacji, w której toczy się postępowanie odwoławcze od decyzji rozstrzygającej sprawę rozstrzygniętą inną decyzją ostateczną. Wydanie nowej decyzji w sprawie już wcześniej rozstrzygniętej stanowi kwalifikowaną wadę, o której mowa w art. 156 § 1 pkt 3 k.p.a. Przepis ten reguluje podstawy stwierdzenia nieważności decyzji.
Ustalenie w postępowaniu odwoławczym, że decyzja co do której wniesiono odwołanie rozstrzyga sprawę już wcześniej załatwioną inną decyzją ostateczną obliguje organ odwoławczy do jej uchylenia i umorzenia poprzedzającego ją postępowania, o czym orzeczono na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a.
K. G. w skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku na powyższą decyzję zarzuciła organowi naruszenie art. 138 § 1 pkt 2 w zw. z art. 156 § 1 pkt 3 k.p.a. poprzez błędne uznanie, że w przedmiotowej sprawie zachodziły przesłanki umorzenia postępowania w związku z uznaniem przedmiotowej sprawy za tożsamą z postępowaniem zakończonym decyzją z dnia 8 lutego 2022 r. nr SKO Gd/4590/21, mimo że złożony w przedmiotowej sprawie wniosek dotyczy innego okresu przyznania świadczenia pielęgnacyjnego aniżeli sprawa wcześniejsza, a tym samym poprzez błędne uznanie, iż merytoryczne załatwienie przedmiotowej sprawy powodowałoby nieważność postępowania.
W odpowiedzi na skargę wniesiono o jej oddalenie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje.
Skarga jest zasadna.
Przedmiotem kontroli Sądu jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego wydana na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a., którą uchylono decyzję organu I instancji o odmowie przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego w związku ze sprawowaniem opieki nad niepełnoprawną w stopniu znacznym matką W. N. i umorzono postępowanie odwoławcze. Zgodnie z tym przepisem, w zakresie istotnym dla rozstrzygnięcia, organ odwoławczy wydaje decyzję, w której uchyla zaskarżoną decyzję w całości albo w części i w tym zakresie umarza postępowanie pierwszej instancji w całości albo w części. Wydanie takiego rozstrzygnięcia jest niewątpliwie zasadne m.in. w sytuacji, gdy decyzja organu I instancji dotyczy sprawy administracyjnej rozstrzygniętej już decyzją ostateczną. Na tę też podstawę powołało się Kolegium.
Wbrew jednak stanowisku Kolegium w sprawie niniejszej nie zachodzi sytuacja, w której decyzja organu I instancji dotyczyłaby sprawy już rozstrzygniętej decyzją ostateczną, bowiem pomiędzy sprawą niniejszą a sprawą rozstrzygniętą decyzją Kolegium z dnia 8 lutego 2022 r. nr SKO Gd/4590/21 nie zachodzi tożsamość stosunku administracyjnoprawnego. Tożsamość ta istnieje wówczas, gdy: występują te same podmioty w sprawie, dotyczy ona tego samego przedmiotu i tego samego stanu prawnego, a do tego w niezmienionym stanie faktycznym sprawy (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 28 kwietnia 2020 r. sygn. akt I OSK 135/19).
W przedmiotowej sprawie skarżąca wprawdzie zwróciła się o przyznanie tożsamego świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku ze sprawowaniem opieki nad niepełnosprawną matką, ale - co istotne - na inny okres świadczeniowy. Skarżąca obecnie wywodzi uprawnienie do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego z tej samej okoliczności faktycznej, co we wniosku z 1 lutego 2021 r. (sprawowanie opieki nad matką), ale w ocenie Sądu, o pełnej tożsamości przedmiotowej obu tych spraw nie może być mowy.
Prawo do świadczenia pielęgnacyjnego zasadniczo ustala się na czas nieokreślony, chyba że orzeczenie o niepełnosprawności lub o stopniu niepełnosprawności zostało wydane na czas określony. W tym ostatnim przypadku, prawo do świadczenia pielęgnacyjnego ustala się do ostatniego dnia miesiąca, w którym upływa termin ważności orzeczenia, co wynika z art. 24 ust. 4 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2023 r., poz. 390 ze zm.), zwanej dalej ustawą. Jednocześnie jeżeli przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego następuje na czas określony, w związku z tym, że orzeczenie o niepełnosprawności zostało wydane na taki okres, nie ma prawnych przeszkód do wydania kolejnej decyzji o przyznaniu tego świadczenia. Podstawą tej decyzji będzie bowiem nowe orzeczenie w przedmiocie niepełnosprawności, zatem kolejny wniosek będzie dotyczył świadczenia na inny okres, niż ten, który obejmowała poprzednia decyzja.
Analogicznie traktować należy przypadek odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, również bowiem rozstrzygnięcie odmawiające wydawane jest na wnioskowany okres – tj. na czas określony, jeżeli podstawą wniosku było orzeczenie o niepełnosprawności wydane na czas określony, lub na stałe – jeżeli podstawą wniosku było orzeczenie o niepełnosprawności wydane na stałe.
Jak wynika z akt sprawy, do wniosku z 1 lutego 2021 r. (odnośnie do którego postępowanie zostało już prawomocnie zakończone decyzją Kolegium z dnia 8 lutego 2022 r. nr SKO Gd/4590/21), skarżąca załączyła orzeczenie Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w Malborku z dnia 19 października 2018 r. nr [...], zgodnie z którym W. N. jest niepełnosprawna w stopniu znacznym, orzeczenie wydane zostało do dnia 31 października 2021 r. Wniosek ten dotyczył zatem okresu od daty złożenia przedmiotowego wniosku, tj. od 1 lutego 2021 r., do upływu okresu, na który wydano orzeczenie o niezdolności matki do samodzielnej egzystencji - do października 2021 r. Z kolei do obecnie procedowanego przez organy wniosku skarżącej z 27 lutego 2023 r., załączyła ona orzeczenie Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w Malborku z dnia 8 kwietnia 2022 r. nr [...], zgodnie z którym W. N. jest niepełnosprawna w stopniu znacznym, orzeczenie wydane zostało na stałe. Wniosek ten dotyczy zatem zupełnie innego okresu niż pierwotny wniosek skarżącej, tj. od lutego 2023 r. na stałe.
Inaczej mówiąc, z powyższego wynika, że pierwszy wniosek skarżącej miał charakter okresowy, bowiem określona była zarówno jego data początkowa, jak i końcowa, zaś w przypadku drugiego wniosku skarżącej inna była zarówno data początkowa, jak też dotyczył on przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, ale już na czas nieokreślony.
W tej sytuacji nie sposób uznać, że w okolicznościach niniejszej sprawy zaistniał ten sam stan faktyczny, który jest tożsamy ze stanem faktycznym, jaki miał miejsce w sprawie zakończonej ostateczną i prawomocną decyzją Kolegium z 8 lutego 2022 r. utrzymującą w mocy decyzję Wójta Gminy Stary Targ z dnia 4 sierpnia 2021 r. odmawiającą skarżącej przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, a w konsekwencji, że rozpoznanie wniosku skarżącej z dnia 27 lutego 2023 r. doprowadziłoby do sytuacji załatwienia sprawy, która została wcześniej rozstrzygnięta decyzją ostateczną. Odmienność wskazanych okresów, na które skarżąca wnioskowała o świadczenie pielęgnacyjne, nie pozwala przyjąć stanowiska organu, że wydanie decyzji w wyniku rozpoznania tego wniosku naruszałoby powagę rzeczy osądzonej. Obie omawiane sprawy różnić się bowiem będą zarówno momentem początkowym, od którego wnioskowane świadczenie może zostać przyznane, jak też momentem końcowym (w pierwszym przypadku od lutego 2021 r. do października 2021 r., w drugim przypadku od lutego 2023 r. na czas nieokreślony).
Mając powyższe na uwadze Sąd uznał, że zaskarżona decyzja wydana została z naruszeniem art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy.
Ponownie rozpoznając sprawę Kolegium uwzględni powyższe stanowisko Sądu i rozpozna merytorycznie odwołanie skarżącej od decyzji z dnia 30 marca 2023 r.
Mając powyższe na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2023 r. poz. 1634 ze zm.), orzekł jak w sentencji. O kosztach postępowania sądowego orzeczono w oparciu o art. 200 i art. 205 § 2 ww. ustawy oraz § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz.U. z 2015 r. poz. 1800 ze zm.). Na powyższe koszty składają się koszty zastępstwa procesowego w wysokości 480 zł.