Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańskuz 28 lutego 2024 r., sygn. akt II SA/Gd 877/23

Uzasadnienie

J. B., reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika, wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego, w następującym stanie faktycznym i prawnym:

Skarżąca wniosła o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad niepełnosprawnym ojcem A. K., załączając do wniosku orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności ojca z tytułu niepełnosprawności związanej z dysfunkcją narządu ruchu. Jednocześnie przedłożyła orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności matki, będącej żoną ojca, M. K. W postępowaniu przeprowadzony został wywiad środowiskowy, w którym wskazano, że skarżąca mieszka w budynku sąsiadującym z domem rodziców, jest u nich kilka razy dziennie, a w razie sytuacji kryzysowej w nocy ma z rodzicami kontakt telefoniczny. Ojciec skarżącej ma problemy w poruszaniu się. Porusza się przy pomocy kul i wymaga pomocy przy wstawaniu z toalety. Jego żona jest osobą leżącą, pampersowaną. Skarżąca pomaga raz dziennie w ubieraniu i rozbieraniu a także układaniu do snu. W razie konieczności pomaga przy czynnościach higienicznych, kąpieli i obcinaniu włosów.

Trzy razy dziennie przygotowuje i podaje posiłki. Nadto monitoruje przyjmowanie leków, mierzy ciśnienie a w razie konieczności realizuje recepty i pomaga przy wizytach lekarskich (urolog, ortopeda, endokrynolog, lekarz rodzinny). Skarżąca motywuje także ojca do chodzenia przy pomocy chodzika i pomaga w ćwiczeniach rozwijających a także czuwa podczas snu. Skarżąca podała, że istnieją zalecenia okulistyczne do zdjęcia zaćmy. Skarżąca codziennie sprząta zakupy a w miarę potrzeb pierze, prasuje, opłaca rachunki, wykonuje czynności ogrodnicze oraz czyta pisma i korespondencję. W sezonie zimowym odśnieża oraz pali w piecu.

Decyzją z 23 czerwca 2022 r. Kierownik Ośrodka Pomocy Społecznej, działając z upoważnienia Wójta Gminy Nowa Karczma, odmówił skarżącej prawa do wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego. Organ I instancji stwierdził, że skarżąca przed uzyskaniem przez ojca orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności nie była osobą aktywną zawodowo. Od 2013 roku jest przy tym zarejestrowana w Powiatowym Urzędzie Pracy jako bezrobotna. Nadto nie zostały spełnione przesłanki art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych (u.ś.r.), gdyż z przedłożonego orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności wynika, że znaczny stopień niepełnosprawności datuje się od 17 listopada 2021 r. a daty powstania niepełnosprawności nie da się ustalić.

Po rozpoznaniu wniesionego odwołania, Kolegium decyzją z 15 listopada 2022 r. uchyliło zaskarżoną decyzję i przekazało sprawę do ponownego rozpoznania, wskazując, że organ I instancji nie przeprowadził postępowania dowodowego w niezbędnym zakresie odnośnie związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy zaprzestaniem wykonywania pracy lub jej niepodejmowaniem a koniecznością opieki nad ojcem. Nadto Kolegium przedstawiło odmienne od organu I instancji stanowisko odnośnie art. 17 ust. 1b u.ś.r., uznając, że na gruncie niniejszej sprawy nie może być podstawą do odmowy wnioskowanego świadczenia.

W rezultacie organ I instancji ponownie przeprowadził wywiad środowiskowy, ustalając, że skarżąca opiekuje się obojgiem rodziców. Doprecyzowano, że leki podaje raz dziennie - ojciec raz dziennie przyjmuje leki moczopędne i na tarczycę. Ojciec skarżącej podał, że był u lekarza rodzinnego w listopadzie 2022 roku, nie ma natomiast umówionych wizyt u specjalistów. Skarżąca podała, że na 2024 rok zaplanowano u ojca operację kolana.

Ponownie rozpoznając sprawę, decyzją z 18 stycznia 2023 r. organ I instancji odmówił skarżącej wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego, wskazując na niespełnienie przesłanek art. 17 ust. 1b u.ś.r. oraz na brak związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy brakiem aktywności zawodowej skarżącej a powstaniem niepełnosprawności rodziców.

Po rozpoznaniu wniesionego odwołania, decyzją z 23 sierpnia 2023 r. Kolegium utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. Kolegium przychyliło się do stanowiska sądów administracyjnych, które jednoznacznie wskazują na konieczność stosowania art. 17 ust. 1b u.ś.r. z pominięciem kryterium momentu powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki. Zdaniem Kolegium, fakt, iż niepełnosprawność ojca skarżącej powstała po ukończenia przez niego 18 roku życia nie stanowi zatem podstawy do odmowy przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego. Jednakże Kolegium uznało, że organ I instancji słusznie odmówił wnioskowanego świadczenia, gdyż nie została spełniona podstawowa przesłanka przyznania świadczenia pielęgnacyjnego określona w art. 17 ust. 1 u.ś.r., gdyż z zebranego materiału dowodowego wynika, że nie istnieje związek przyczynowo-skutkowy pomiędzy nie podejmowaniem przez skarżącą zatrudnienia a sprawowaniem opieki nad niepełnosprawnym ojcem. W ocenie Kolegium zakres sprawowanej przez skarżącą opieki nad ojcem nie uniemożliwia jej podjęcia zatrudnienia.

Kolegium wskazało, że z akt postępowania nie wynika, by stan zdrowia ojca skarżącej wymagał sprawowania nad nim opieki w stopniu pozbawiającym skarżącą możliwości podejmowania zatrudnienia. Zdaniem Kolegium wykonywane przez skarżącą czynności stanowią pomoc jaką wiele pracujących dzieci świadczy swoim starszym, często schorowanym rodzicom. Wnioskodawczyni nie udokumentowała przy tym w żaden sposób przebiegu swojego zatrudnienia. Na podstawie dostępnych organowi danych, ustalono, że nie podejmowała zatrudnienia od 04 stycznia 2013 r., od kiedy to jest zarejestrowana w PUP jako osoba bezrobotna.

Ponadto, wnioskodawczyni nie oświadczyła, że zrezygnowała lub nie podejmuje zatrudnienia z uwagi na konieczność sprawowania opieki nad niepełnosprawnym ojcem. Nie wskazała również na chęć podjęcia zatrudnienia w sytuacji braku konieczności zapewnienia ojcu opieki. Strona w złożonym wniosku nie wskazała także przyczyn braku swojej aktywności zawodowej, co może wskazywać na dokonanie świadomego wyboru odnośnie do rezygnacji z zawodowej aktywności i chęci zajmowania się domem. Z zebranego w sprawie materiału dowodowego wynika zatem, że stan ojca skarżącej oraz zakres sprawowanej nad nim opieki nie wyklucza podejmowania przez skarżącą zatrudnienia.

Nadto, Kolegium wskazało, że, ojciec skarżącej posiada w sumie czworo dzieci i podobnie jak na wnioskodawczyni, ciąży na nich obowiązek alimentacyjny względem ojca. W konsekwencji oznacza to, że skarżąca nie jest jedyną osobą zobligowaną do opieki nad ojcem.

W skardze na tak wydaną decyzję podniesiono zarzuty:

1. 1. naruszenia prawa materialnego mającego istotny wpływ na wynik sprawy poprzez:
2. a) dokonanie błędnej wykładni przepisu art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r.
3. b) zaniechanie wykładni systemowej i celowościowej i w konsekwencji niewłaściwe przyjęcie, że brak jest związku pomiędzy niepodejmowaniem zatrudnienia przez skarżącą a sprawowaną opieką nad ojcem podczas gdy w przedmiotowej sprawie taki związek przyczynowo - skutkowy istnieje;
4. c) zaniechanie wykładni systemowej i celowościowej a w rezultacie niewłaściwe przyjęcie, że zakres opieki świadczony przez skarżącą nie wypełnia ww. dyspozycji podczas gdy w rozumieniu ww. przepisu osoba niepełnosprawna w stopniu znacznym wymaga - w zależności od rodzaju schorzenia oraz aktualnego stanu zdrowia opieki stałej lub długotrwałej, lecz niekoniecznie całodobowej;
5. d) dokonanie błędnej wykładni przepisu art. 17 ust. 1 u.ś.r., poprzez przyjęcie, że fakt posiadania przez osobę wymagającą opieki kilku osób zobowiązanych w równym stopniu do alimentacji na Jej rzecz uniemożliwia przyznanie świadczenie pielęgnacyjnego jednemu z Nich pomimo spełnienia przez Niego wszystkich ustawowych przesłanek.
6. 2. naruszenie przepisów postępowania mających istotny wpływ na wynik sprawy tj.art. 6, art. 8, art. 9, art. 77 § 1, art. 7 w zw. z art. 80 k.p.a., poprzez niewyjaśnienie wszystkich okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy, tj. faktycznego zakresu opieki nad ojcem, co skutkowało brakiem prawa do świadczenia pielęgnacyjnego i zwalnia organy rozstrzygające w sprawie z podejmowania działań zmierzających do wszechstronnego wyjaśnienia sprawy, pozwalającego na wydanie rozstrzygnięcia z uwzględnieniem słusznego interesu strony.

Wskazując na powyższe zarzuty, wniesiono o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji. Nadto wniesiono o zobowiązanie organów obu instancji do przyjęcia oceny prawnej i wskazań co do dalszego postępowania wyrażonych w orzeczeniu Sądu.

W uzasadnieniu skargi wskazano, że skarżąca sprawuje opiekę nad ojcem. Niepełnosprawność ojca skarżącej nie jest przy tym kwestią sporną. Jest on osobą o naruszonej sprawności organizmu, wymagającą stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innych osób w związku niezdolnością do samodzielnej egzystencji. Wątpliwości nie budzi również okoliczność sprawowania opieki przez skarżącą nad osobą niepełnosprawną oraz, że skarżąca należy do osób obciążonych obowiązkiem alimentacyjnym względem ojca. Skarżąca m.in. pomaga ojcu w mierzeniu ciśnienia, realizuje recepty, załatwia sprawy urzędowe, umawia wizyty lekarskie i uczestniczy w ich przebiegu. Nadto prowadzi gospodarstwo domowe. Opieka nad ojcem skarżącej zajmuje cały dzień.

Zdaniem strony skarżącej przesłanka do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego zostanie już spełniona, jeżeli opiekun pozostaje w ciągłej dyspozycji swego podopiecznego, przez co należy rozumieć także sytuację, w której oprócz sprawowania opieki, wykazuje gotowość niesienia pomocy zarówno w dzień, jak i w nocy, co w niniejszej sprawie ma znacznie szerszy wymiar. Innymi słowy, znaczy stopień zaangażowania w pomoc osobie najbliższej, uniemożliwia opiekunowi podjęcie jakiejkolwiek pracy zarobkowej. Chodzi tu o opiekę stałą lub długoterminową, a nie tylko o opiekę rozumianą jako wykonywanie czynności opiekuńczych bez przerwy przez 24 godziny na dobę.

W ocenie strony skarżącej niedopuszczalne jest przy tym kreowanie przez organy "dodatkowych" nieuzasadnionych w obowiązujących przepisach prawa, przesłanek uzyskania świadczenia, jak np.: brak możliwości poruszania się przez osobę niepełnosprawną, korzystanie z pieluchomajtek, występowanie bądź nie określonych dolegliwości.

Strona skarżąca, przytaczając stanowiska orzecznictwa podkreśliła, że ograniczenie form opieki nad osobą niepełnosprawną do czynności pielęgnacyjnych sensu stricte z pominięciem szerzej rozumianych czynności opiekuńczych prowadziłoby do zdeformowania znaczenia pojęcia opieki, a co za tym idzie naruszałoby istotę świadczenia pielęgnacyjnego.

Odnosząc się do stwierdzenia przez organy, że skarżąca nie podejmowała zatrudnienia od 2013 roku, strona skarżąca przywołała stanowisko Naczelnego Sądu Administracyjnego wyrażone w uzasadnieniu wyroku z 29 czerwca 2023 r. I OSK 1544/22, że organ pomocowy nie ma prawa ustalać przyczyn braku zatrudnienia osoby ubiegającej się o świadczenie pielęgnacyjne. Organ jest natomiast zobowiązany do ustalenia, czy osoba taka jest zdolna do pracy i czy wyłączną przyczyna rezygnacji z zatrudnienia jest konieczność sprawowania opieki.

Strona skarżąca wyjaśniła, że niepodejmowanie przez nią pracy zarobkowej podyktowane jest koniecznością sprawowania opieki nad ojcem. Wymiar sprawowanej opieki jest adekwatny do potrzeb osoby niepełnosprawnej, a czynności opiekuńcze odbywają się z różnych porach, w ciągu całego dnia. Opieka ta sprawowana jest także w święta i dni wolne od pracy. Nadto, nawet jeśli skarżąca nie wykonuje czynności opiekuńczych, to w pozostałym czasie pozostaje w dyspozycji osoby niepełnosprawnej, całkowicie zależnej od otoczenia.

Strona skarżąca nie zgodziła się z argumentacją Kolegium o innych dzieciach zobowiązanych w równym stopniu do alimentacji wobec osoby niepełnosprawnej.

Nadto w ocenie skarżącej zastosowanie przez Kolegium wyłącznie wykładni gramatycznej doprowadziło do rażąco niesłusznego, niesprawiedliwego, nieracjonalnego i niweczące ratio legis ustawy o świadczeniach rodzinnych rozstrzygnięcia. Kolegium powinno było podjąć próbę zinterpretowania przepisu ustawy odwołując się do aksjologicznej racjonalności ustawodawcy oraz kierując się systemowymi, celowościowymi bądź funkcjonalnymi regułami wykładni prawa.

W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje

Skarga jest niezasadna.

W myśl art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jednolity Dz.U. 2022 r., poz. 615), zwanej dalej jak wcześniej u.ś.r., świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:

1. 1) matce albo ojcu,
2. 2) opiekunowi faktycznemu dziecka,
3. 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,
4. 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności
5. - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

W myśl natomiast art. 17 ust. 1b u.ś.r., świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała: 1) nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub 2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia. Podkreślić należy, że przepis powyższy winien być interpretowany z uwzględnieniem wiążącego, w myśl art. 190 Konstytucji RP, wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13, z którego wynika, że w odniesieniu do grupy opiekunów osób, których niepełnosprawność wymagająca opieki powstała po ukończeniu 18 roku życia, przesłanka nabycia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego utraciła cechę konstytucyjności.

W konsekwencji zdaniem Sądu przysługiwanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego tej grupie osób należy rozpatrywać bez wskazanej przesłanki. Organy administracji rozstrzygające o prawie do świadczenia pielęgnacyjnego mają zatem obowiązek procedować w oparciu o przepisy u.ś.r. z wyłączeniem tej części przepisu art. 17 ust. 1b u.ś.r., która z dniem wejścia w życie wyroku Trybunału Konstytucyjnego, tj. w dniu 23 października 2014 r., została ostatecznie uznana za niekonstytucyjną.

Sąd w składzie orzekającym przychyla się zatem do stanowiska Kolegium w zakresie braku podstaw do uznania, że na gruncie niniejszej sprawy podstawę odmowy przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego może stanowić ww. art. 17 ust. 1b u.ś.r. Prawidłowa jest jednakże, w ocenie Sądu, dokonana przez Kolegium ocena niespełnienia pozytywnej przesłanki przyznania wnioskowanego świadczenia, wynikająca z powołanego wyżej art. 17 ust. 1 u.ś.r., a dotycząca tzw. związku przyczynowo – skutkowego pomiędzy rezygnacją z podjęcia zatrudnienia w przypadku skarżącej a świadczoną przez nią opieką na rzecz ojca.

Jak wynika z przytoczonego wyżej już art. 17 ust. 1 u.ś.r., wnioskujący o to świadczenie musi sprawować opiekę nad osobą niepełnosprawną w takim wymiarze, że w związku z tym rezygnuje lub nie podejmuje zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, a między obiema tymi okolicznościami zachodzi bezpośredni związek przyczynowy. Z przywołanych unormowań wynika jednoznacznie, że zasadniczym warunkiem przyznania świadczenia pielęgnacyjnego jest, aby opiekun osoby niepełnosprawnej, którym z woli ustawodawcy mogą być podmioty wymienione w art. 17 ust. 1 pkt 1-4 ustawy, nie podejmował lub rezygnował z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Pod pojęciem zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej ustawodawca rozumie wykonywanie pracy na podstawie stosunku pracy, stosunku służbowego, umowy o pracę nakładczą oraz wykonywanie pracy lub świadczenie usług na podstawie umowy agencyjnej, umowy zlecenia, umowy o dzieło albo w okresie członkostwa w rolniczej spółdzielni produkcyjnej, spółdzielni kółek rolniczych lub spółdzielni usług rolniczych, a także prowadzenie pozarolniczej działalności gospodarczej (art. 3 pkt 22 ustawy).

Zauważyć również należy, że przepisu art. 17 ust. 1 u.ś.r., wbrew argumentacji skargi, nie można odczytywać w ten sposób, że samo posiadanie przez osobę niepełnosprawną orzeczenia o niepełnosprawności w stopniu znacznym sprawia, że świadczenie to przysługuje wskazanym w ww. przepisie osobom. Zakres sprawowania opieki nad osobami niepełnosprawnymi w stopniu znacznym różnić się bowiem może w zależności od stopnia samodzielności tych osób oraz ich potrzeb. Natomiast, to sprawowana faktycznie opieka musi uniemożliwiać wykonywanie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej osobie ubiegającej się o świadczenie pielęgnacyjne.

W orzecznictwie sądów administracyjnych podkreśla się, że świadczenie pielęgnacyjne jest przyznawane osobom, które nie mogą podjąć zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej lub które są zmuszone do rezygnacji z zatrudnienia (innej pracy zarobkowej) ze względu na konieczność osobistego sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną. Świadczenie to jest zatem skierowane do osób zdolnych i gotowych do wykonywania pracy zarobkowej, które dobrowolnie nie podejmują tego rodzaju pracy lub z niej rezygnują w celu wykonywania czynności związanych z opieką nad osobą wymagającą opieki. Jest to świadczenie rekompensujące brak możliwości uzyskiwania dochodu z pracy zarobkowej w związku z niepodjęciem lub rezygnacją z pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. Zgodnie z założeniami ustawodawcy celem świadczeń opiekuńczych, do których należy świadczenie pielęgnacyjne, jest częściowe pokrycie wydatków ponoszonych przez rodzinę w związku z koniecznością zapewnienia opieki i pielęgnacji osobie niepełnosprawnej.

Celem świadczenia pielęgnacyjnego jest udzielenie materialnego wsparcia osobom, które rezygnują z aktywności zawodowej, by opiekować się osobą niepełnosprawną. Świadczenie pielęgnacyjne ma zatem zastąpić dochód wynikający ze świadczenia pracy, której nie może podjąć lub z której musi zrezygnować osoba pielęgnująca. A zatem zaprzestanie aktywności zawodowej przez opiekuna ma być spowodowane wyłącznie koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, nie zaś innymi przyczynami, głównie leżącymi po stronie osoby ubiegającej się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego (por.: wyrok NSA z 7 listopada 2019 r., sygn. akt I OSK 1549/19).

Ustawa o świadczeniach rodzinnych nie zawiera definicji sprawowania opieki, ale z treści art. 17 ust. 1 tej u.ś.r. wynika, że aby można było mówić o opiece w jej rozumieniu musi ona być stała lub długoterminowa. Te określenia stała lub długoterminowa wskazują na to, że nie może to być opieka świadczona niecodziennie, a nawet jeżeli codziennie, to tylko przez część doby, zatem sporadycznie (zob. wyrok NSA z 2 lutego 2017 r., sygn. akt I OSK 2201/15). Przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. należy zatem stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej.

Z ustalonego przez organy i niekwestionowanego w skardze stanu faktycznego wynika w sposób niebudzący wątpliwości, że opieka sprawowana przez skarżącą nad ojcem, z uwagi na rodzaj i zakres czynności wspomagających ojca w jego codziennym funkcjonowaniu, nie spełnia wymogów opieki, o jakiej mowa we wskazanym przepisie. Z ustaleń faktycznych wynika, że ojciec skarżącej ma 84 lata, jest żonaty, a jego żona legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Tym samym nie została spełniona przesłanka negatywna z art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. Ojciec skarżącej legitymuje się wydanym na stałe orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności z uwagi na niepełnosprawność związaną z dysfunkcją narządu ruchu. Jak wynika z wywiadów ojciec skarżącej porusza się przy pomocy kul, skarżąca oświadczyła przy tym, że na 2024 rok zaplanowano u ojca operację kolana. Ojciec skarżącej raz dziennie przyjmuje leki moczopędne i na tarczycę, nie ma zaplanowanych wizyt u specjalistów a u lekarza rodzinnego był w listopadzie 2022 r. Samodzielnie spożywa posiłki, które trzy razy dziennie przygotowuje i podaje mu córka. Nie jest osobą leżącą, pampersowaną. Powyższe prowadzi do wniosku, co także słusznie odnotował organ odwoławczy, że ojciec strony jest w pewny stopniu samodzielny.

Nadto skarżąca nie przedstawiła dowodów wskazujących, że stan zdrowia ojca uniemożliwia pozostawienie go samego w domu. Przeciwnie, w toku wywiadu z 11 stycznia 2023 r. ojciec skarżącej wskazał, że skarżąca bywa trzy razy dziennie lub częściej, a jedynie zdarza się, że przebywa u rodziców cały dzień. Przez pozostały czas skarżąca pozostaje z ojcem w kontakcie telefonicznym.

Nadto czynności, jakie skarżąca wykonuje w ramach sprawowanej nad ojcem opieki, nie są na tyle absorbujące, aby uniemożliwiały jej podjęcie jakiegokolwiek zatrudnienia. Z akt postępowania administracyjnego wynika, że skarżąca pomaga ojcu w kąpieli i strzyżeniu. Codziennie przygotowuje ubrania, pomaga w ubraniu. Nadto mierzy ciśnienie, raz dziennie podaje leki, przyrządza posiłki. Skarżąca organizuje wizyty lekarskie, wykupuje recepty i załatwia sprawy urzędowe. Nadto wykonuje czynności związane z prowadzeniem gospodarstwa domowego (takie jak sprzątanie, pranie, palenie w piecu, zakupy, opłacanie rachunków). Część prac nie musi być przy tym wykonywana codziennie lub jest wykonywana sporadycznie (np. pranie, prasowanie, strzyżenie, realizacja recept, umawianie wizyt lekarskich, załatwianie spraw urzędowych). Czynności te mogłyby być wykonywane poza godzinami pracy zarobkowej. Także czynności wykonywane codziennie, jak przygotowanie posiłków, czy podanie leków, pomiar ciśnienia przy odpowiedniej organizacji mogą być wykonywane przed lub po pracy.

Przygotowanie posiłków można zorganizować tak, aby nie kolidowało to z wykonywaniem pracy zarobkowej (obiad można przygotować i podać po pracy). Skarżąca może przed rozpoczęciem pracy pomagać w czynnościach higienicznych, przygotować i podać śniadanie, leki, zmierzyć ciśnienie. W godzinach wieczornych przygotować i podać kolację, zmierzyć ciśnienie, pomagać w czynnościach higienicznych, kąpieli, ścieleniu łóżka i położeniu się spać. Czynności wykonywane rano i wieczorem, przy odpowiedniej organizacji, nie kolidowałyby z wykonywaną pracą zawodową.

Uwzględnienia przy tym wymaga, że w toku drugiego z wywiadów środowiskowych ustalono mniejszą niż deklarowana pierwotnie liczbę wykonywanych czynności. Skarżąca, wbrew ustaleniom wcześniejszego wywiadu, wskazała przy tym, że nie czuwa podczas snu, nie pomaga w układaniu do snu, nie odśnieża a jedynie w okresie letnim jest koszona trawa (w pracach ogrodowych pomaga jej syn). W drugim z oświadczeń złożonych podczas wywiadów nie wskazała, że ojciec wymaga pomocy przy wstawaniu z toalety.

Sąd wskazuje, że nie zawsze osoba zaliczona do znacznego stopnia niepełnosprawności będzie wymagać takiej opieki, która pozostawać będzie w stopniu wykluczającym podjęcie przez osobę bliską zatrudnienia. Rolą organów jest ustalenie, czy okoliczności danej sprawy, znajdujące potwierdzenie w przeprowadzonych dowodach, stanowią rzeczywistą przeszkodę w podjęciu zatrudnienia (wykonywania innej pracy zarobkowej) i faktycznie uniemożliwiają wykonywanie aktywności zawodowej przez opiekuna. Takich okoliczności jednak w sprawie nie stwierdzono. W ocenie Sądu, Kolegium prawidłowo zinterpretowało przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. uznając, że zakres sprawowanej przez skarżącą opieki nad ojcem nie jest na tyle absorbujący, by uniemożliwiał jej podjęcie pracy zarobkowej choćby w niepełnym wymiarze.

Bez znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy jest fakt, że ojciec skarżącej ma pięcioro dzieci, które potencjalnie mogłyby wspomóc skarżącą w opiece. Bezsporne jest, że opiekę nad nim deklaruje skarżąca, będąca jego córką i tą opiekę niewątpliwie sprawuje. Wskazać w tym miejscu należy, że przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. nie określa, kto spośród osób będących w tym samym stopniu pokrewieństwa względem osoby niepełnosprawnej, winien sprawować opiekę nad nią i jakimi kryteriami należy się kierować przy wskazaniu takiej osoby. W takiej sytuacji rozstrzygnięcie tej kwestii należy pozostawić samej rodzinie. W niniejszej sprawie nie było zatem podstaw do badania alternatywnych sposobów zapewnienia ojcu skarżącej niezbędnej opieki przez pozostałe osoby zobowiązane względem niego do alimentacji w sytuacji, gdy to skarżąca deklarowała pozostawanie w pełnej dyspozycji niepełnosprawnego ojca, udzielanie mu wszechstronnej pomocy.

Co więcej, jak wynika z treści wywiadu środowiskowego z 11 stycznia 2023 r., skarżąca otrzymała od rodziców darowiznę w zamian za sprawowanie opieki nad nimi. Tym samym skarżąca zobowiązała się do opieki nad rodzicami, w tym niepełnosprawnym z znacznym stopniu ojcem. Wielość osób, które potencjalnie mogłyby sprawować opiekę nad osobą niepełnosprawną nie daje podstawy do podważania faktu sprawowania opieki przez osobę, która w sposób niejako zinstytucjonalizowany się jej podjęła, rezygnując bądź nie podejmując z tego powodu aktywności zawodowej i ubiegając się o świadczenie z tego tytułu (zob. wyroki NSA: z 23 listopada 2021 r., I OSK 786/21; z 28 lipca 2022 r., I OSK 1867/21, https://orzeczenia.nsa.gov.pl).

Nadto zauważyć należy, że skarżąca od 4 stycznia 2013 r. posiada status bezrobotnego bez prawa do zasiłku, a zatem nie wykonuje pracy zarobkowej. Skarżąca oświadczyła, że od 11 lat opiekuje się rodzicami, jednakże w żaden sposób nie udowodniła, że zaprzestała pracy zawodowej w związku z koniecznością podjęcia się opieki nad ojcem w stopniu, który by tę pracę uniemożliwiał w jakimkolwiek stopniu. W szczególności przeczy temu zawarty w orzeczeniu o znacznym stopniu niepełnosprawności zapis, że ustalony stopień niepełnosprawności istnieje od 17 listopada 2021 r.

Z tych wszystkich względów jako prawidłowe Sąd uznał stanowisko Kolegium, że w niniejszej sprawie brak jest bezpośredniego i ścisłego związku między niepodejmowaniem zatrudnienia przez skarżącą a sprawowaną przez nią opieką nad ojcem w rozumieniu art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. Mając powyższe na uwadze Sąd, na podstawie art. 151 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2023 r., poz. 1634), skargę jako bezzasadną oddalił.

Sąd orzekł w niniejszej sprawie w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym, zgodnie z treścią art. 119 pkt 2 ww. ustawy, na wniosek skarżącej zgłoszony w skardze, przy braku sprzeciwu organu.