Uzasadnienie
Wnioskiem z 8 lutego 2013 r. Stowarzyszenie "A" z siedzibą w B. zwróciło się o zwolnienie od kosztów sądowych. Uzasadniając swój wniosek napisało, że działa w oparciu o ustawę o działalności pożytku publicznego i wolontariacie. Stowarzyszenie liczy 23 członków, działalność opiera wyłącznie na pracy społecznej członków, nie zatrudnia pracowników i nie posiada przychodów. Jedynym dochodem są składki członkowskie, których wysokość nie pokrywa kosztów związanych z działalnością stowarzyszenia. Stowarzyszenie nie uzyskało żadnych darowizn ani dotacji. Z uwagi na krótki okres działania od 29 sierpnia 2012 r. nie posiada doświadczenia w pozyskiwaniu środków pieniężnych.
Do wniosku zostały załączone wyciągi określające stan konta na rachunku bankowym stowarzyszenia: saldo na dzień 7 lutego 2013 r. wyniosło 34,89 zł, zaś na dzień 31 grudnia 2012 r. wynosiło 733,55 zł.
Rozważając zasadność przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie, w pierwszym rzędzie należy zauważyć, że stowarzyszenia - podobnie, jak wiele innych organizacji tego typu - zobligowane są do zapewnienia środków na prowadzenie działalności określonej w statucie. Określając cele i formy działania stowarzyszenia, jego założyciele, a następnie członkowie powinni zatem przewidywać środki, z jakich będzie finansowana działalność statutowa. Chcąc realizować działalność m.in. poprzez występowanie w postępowaniach administracyjnych i procesach sądowych musi się ono więc liczyć także z koniecznością ponoszenia kosztów postępowania sądowego, w szczególności postępowania sądowoadministracyjnego. Stosownie bowiem do reguły zawartej w art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 t. j. ze zm.), dalej powoływanej również jako P.p.s.a., strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej.
Jedynie w sytuacji, gdy Stowarzyszenie wykazałoby, iż nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania (art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a.), można byłoby przyznać mu prawo pomocy w zakresie częściowym. Trzeba jednak przy tym podkreślić, że prawo pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą dofinansowania strony z budżetu państwa. Z tego względu powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Ubiegając się o zwolnienie od obowiązku partycypowania w kosztach postępowania osoba prawna, obowiązana jest wykazać nie tylko, że nie posiada adekwatnych środków na poniesienie kosztów postępowania, ale również, że nie ma ich mimo, iż podjęła wszelkie niezbędne kroki, aby zdobyć fundusze na pokrycie tych wydatków (J. P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz. Warszawa 2008 r., str. 587).
W związku z tym, referendarz sądowy w piśmie z 14 lutego 2013 r. zwrócił się do wnioskodawcy o podanie – w terminie 7 dni – czy zgodnie z § 25 pkt 1 i 3 statutu – pobierane są składki członkowskie na realizację celów statutowych i w jakiej wysokości. Jeśli zaś składki nie są pobierane – do wyjaśnienia z jakich przyczyn Stowarzyszenie ich nie pobiera. W odpowiedzi, Stowarzyszenie poinformowało, że – wobec postanowień odmawiających przyznania prawa pomocy w innych sprawach, w których Stowarzyszenie jest stroną - dokonuje wpisu sądowego od niniejszej skargi w kwocie 300 zł. W piśmie nie zawarto natomiast odpowiedzi na pytania referendarza sformułowane w wezwaniu z 14 lutego 2013 r.
Biorąc pod uwagę powyższe, w ocenie referendarza, brak jest podstaw, by uznać, że wnioskodawca spełnia ustawowe przesłanki przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie, a okoliczność, że na koncie Stowarzyszenia znajdują się środki w wysokości 34,89 zł nie zmienia tej oceny. Istotna dla takiej konstatacji jest analiza deklarowanych przez Stowarzyszenie jego celów statutowych i ich relacja do podejmowanych starań o zabezpieczenie środków na realizację tych celów. Jak wynika ze statutu celem Stowarzyszenia jest działanie na rzecz mieszkańców Ziemi Bytowskiej i ochrony wartości w odniesieniu do szeregu deklarowanych wartości, tj. m. in. ekologia i ochrona środowiska naturalnego, wspieranie demokracji, kształtowanie polityki przestrzennej i inne. Stowarzyszenie realizuje swoje cele m. in. poprzez branie udziału w toczących się postępowaniach administracyjnych i sądowoadministracyjnych, dotyczących realizacji celów zadeklarowanych w § 2 statutu, czynny udział we inicjatywach oddolnych, finansowanie, podział i wpływ na rozdzielanie środków publicznych na rzecz innych podmiotów, edukację, popularyzację i publikacje.
Wykonanie tak postawionych zadań z natury rzeczy musi wiązać się z posiadaniem i zabezpieczeniem pewnych kosztów, z przeznaczeniem na tak zakreślone cele. Majątek Stowarzyszenia, jak wynika z § 25 statutu, powstaje ze składek członkowskich, darowizn, spadków i zapisów, dotacji i ofiarności publicznej, grantów, odsetek od kapitału, lokat, akcji, odpisów 1 % podatku dochodowego od osób fizycznych, nawiązek sądowych, sponsoringu, dochodów z działalności gospodarczej oraz odpłatnej działalności pożytku publicznego. W treści wniosku napisano, że Stowarzyszenie opiera swą działalność wyłącznie na pracy społecznej członków, nie posiada przychodów, nie prowadzi działalności gospodarczej, a jego jedynym dochodem są składki członkowie, które nie pokrywają kosztów bieżącej działalności. Powyższe oświadczenie prowadzi do wniosku, że Stowarzyszenie nie wykazało, aby czyniło starania o zabezpieczenie środków na realizację statutowych celów, w inny sposób niż przez zobowiązanie członków do uiszczania składek członkowskich, których wysokości jednak nawet nie przedstawiło na wezwanie referendarza. Brak jest w takiej sytuacji podstaw do przerzucania ciężaru kosztów realizacji celów statutowych Stowarzyszenia na Skarb Państwa.
Z tych względów, na podstawie art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a. należało orzec jak w sentencji.