Uzasadnienie
Skarga U. D. (dalej: wnioskodawczyni, skarżąca) na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku z dnia 8 września 2022 r., nr SKO Gd/1574/22, wniesiona została w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych sprawy:
Prezydent Miasta G. decyzją z dnia 4 lutego 2022 r. odmówił skarżącej ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką sprawowaną nad matką B. R..
Prezydent ustalił, że B. R. jest wdową i posiada orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności przyznane na stałe, wydane przez Powiatowy Zespół ds. Orzekania Niepełnosprawności w G. w dniu 23 kwietnia 2012 r. Ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od 26 marca 2012 r., natomiast niepełnosprawność istnieje od października 2011 r. U. D. jest córką B. R., nie jest nigdzie zatrudniona, nie pobiera emerytury, renty, renty socjalnej, zasiłku stałego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, zasiłku przedemerytalnego lub świadczenia przedemerytalnego, nie jest zarejestrowana jako osoba bezrobotna w Powiatowym Urzędzie Pracy. Wnioskodawczyni przedłożyła zaświadczenie o ostatnim okresie zatrudnienia, które trwało do 20 sierpnia 2021 r. i była to praca poza granicami Polski.
Organ ustalił też, że B. R. jest po mastektomii z powodu nowotworu piersi, choruje na nadciśnienie tętnicze, ma zmiany zwyrodnieniowe stawów, cierpi na dyskopatię oraz żylaki kończyn dolnych, wymaga pomocy osoby drugiej w czynnościach higienicznych (kąpiel, mycie włosów, obcinanie paznokci). Po mieszkaniu porusza się samodzielnie, samodzielnie spożywa posiłki, korzysta z toalety i przyjmuje leki, prowadzi oddzielne gospodarstwo domowe. Wnioskodawczyni oświadczyła, że przyjeżdża do matki codziennie, rano robi jej śniadanie i przygotowuje obiad, przebywa u niej do wieczora, a jeśli zachodzi taka potrzeba, to nocuje. Opieka nad matką polega na pomocy w czynnościach higienicznych, wymianie pieluchomajtek, umawianiu wizyt lekarskich, opłacaniu rachunków, robieniu zakupów, załatwianiu spraw urzędowych, przynoszeniu opału. U. D. oświadczyła też, że zrezygnowała z zatrudnienia za granicą ze względu na pogarszający się stan zdrowia matki, która nie może dźwigać ani podnosić ciężkich rzeczy, ma problemy z poruszaniem się, kłopoty z ciśnieniem, a konieczność sprawowania długotrwałej opieki nad matką jest główną przeszkodą w podjęciu przez skarżącą zatrudnienia.
Przechodząc do oceny zebranego w sprawie materiału dowodowego Prezydent Miasta G. uznał, że sposób sprawowania opieki skarżącej nad jej matką oraz poziom zaangażowania w opiekę nad matką nie wymaga rezygnacji z zatrudnienia przez wnioskodawczynię. Rozmiar tej opieki nie jest na tyle duży, aby uniemożliwiać podjęcie lub wykonywanie jakiejkolwiek pracy zarobkowej, nie można zatem mówić o występowaniu związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy rezygnacją z pracy a sprawowaniem opieki nad niepełnosprawną matką. Ponadto, w ocenie organu, nie została spełniona przesłanka przyznania wnioskowanego świadczenia zawarta w art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, gdyż do momentu wejścia w życie nowych przepisów, mimo uznania przez Trybunał Konstytucyjny niekonstytucyjności art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, nie ma odpowiedniej regulacji prawnej pozwalającej na przyznanie wnioskodawczyni prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.
U. D. w odwołaniu od powyższej decyzji podniosła zarzut naruszenia art. 17 ust. 1 oraz art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Gdańsku decyzją z dnia 8 września 2022 r. utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji.
Kolegium stwierdziło najpierw, że organ nie ma podstaw do odmowy przyznania stronie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego tylko i wyłącznie na podstawie braku spełnienia przesłanki wynikającej z art. 17 ust. 1b ustawy. Wobec tego, w kontekście stanowiska sądów administracyjnych co do zakresu stosowania wyroku Trybunału Konstytucyjnego o sygn. akt K 38/13 z 21 października 2014 r., występuje konieczność zbadania pozostałych przesłanek przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.
Kolegium wskazało, że w trakcie uzupełniającego postępowania dowodowego U. D. przedłożyła zaświadczenie o dochodach, zgodnie z którym pracowała w okresach od 12.06.2019r. do 15.07.2020r. oraz od 20.08.2020r. do 20.08.2021r. oraz oświadczyła, że jej mama choruje od wielu lat, w roku 2011 r. zdiagnozowano u niej raka piersi, usunięto pierś i węzły chłonne, a chemioterapia ją osłabiła, powikłaniem po zabiegu jest opuchlizna prawej ręki. U. D. oświadczyła, że matka nie może pozostać sama w domu dłużej niż 1 do 2 godzin, ponieważ ma coraz większe problemy z poruszaniem się i może ulec wypadkowi, a opieka nad nią zajmuje od 10 do 12 godzin dziennie o różnych porach dnia i nocy. Mimo tego, że nie mieszka z mamą, to przebywa u niej większość dnia i, w razie potrzeby, w nocy. Ostatnie zatrudnienie podejmowała do sierpnia 2021 r., pracowała jako opiekun osób starszych w Niemczech, jednak z powodu pogarszającego się stanu zdrowia mamy nie mogła kontynuować tego zatrudnienia.
W ocenie Kolegium, biorąc pod uwagę to, że matka wnioskodawczyni nie jest osobą leżącą, porusza się samodzielnie po mieszkaniu, posiłki spożywa samodzielnie, korzysta samodzielnie z toalety, wymaga jedynie pomocy przy zmianie pieluchomajtek, których używa z powodu nietrzymania moczu, może przez kilka godzin pozostać sama w domu i mieszka sama, uznać trzeba, że sprawowana przez U. D. opieka nad matką - z uwagi na zakres wymaganych i koniecznych czynności wspomagających matkę w jej codziennym funkcjonowaniu - nie spełnia wymogów opieki, o jakiej jest mowa w art. 17 ust. 1 ustawy, tj. sprawowania opieki wymuszającej rezygnację lub niepodejmowanie przez opiekuna z pracy. Organ I instancji prawidłowo przyjął, że brak aktywności zawodowej U. D. nie jest bezpośrednio spowodowany koniecznością opieki nad matką, gdyż zakres tej opieki nie wyklucza podjęcia zatrudnienia, chociażby w niepełnym wymiarze czasu pracy.
W skardze wniesionej do tutejszego Sądu skarżąca wniosła o uchylenie decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku z dnia 8 września 2022 r. i poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji oraz o orzeczenie co do istoty sprawy poprzez przyznanie skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, ewentualnie o przekazanie sprawy organowi I instancji do ponownego rozpoznania.
Zarzucono organowi naruszenie prawa materialnego poprzez błędną wykładnię art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych przez przyjęcie, że niepodejmowanie pracy zarobkowej przez skarżącą w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną nie wypełnia przesłanki niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności ze wskazaniami: konieczność stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osobie w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji.
W odpowiedzi na skargę wniesiono o jej oddalenie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje.
Na wstępie trzeba wskazać, że zakres kontroli sprawowanej przez wojewódzkie sądy administracyjne określa ustawa z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz.U. z 2021 r., poz. 137 ze zm.), stanowiąc w art. 1 § 1 i § 2, że sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem jej zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W ramach tej kontroli sąd stosuje środki przewidziane w art. 145 -150 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2022 poz. 329 ze zm. dalej: p.p.s.a.). Sąd uchyla zaskarżoną decyzję, jeśli stwierdzi, że wydano ją z naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy lub z naruszeniem prawa procesowego, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy - art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i lit. c p.p.s.a.
Z przywołanych przepisów wynika że sądy administracyjne nie orzekają merytorycznie, tj. nie wydają orzeczeń co do istoty sprawy lecz badają zgodność zaskarżonego aktu administracyjnego z obowiązującymi w dacie jego podjęcia przepisami prawa materialnego określającymi prawa i obowiązki stron oraz przepisami procedury administracyjnej normującymi zasady postępowania przed organami administracji publicznej.
Skarga nie ma usprawiedliwionych podstaw, co nakazywało jej oddalenie. Istota sporu w tej sprawie sprowadza się do oceny prawidłowości stanowiska przyjętego przez organ administracji, a odmawiającego skarżącej przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawną w stopniu znacznym matką.
Zgodnie z art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jednolity Dz.U. 2022r., poz. 615), zwanej dalej u.ś.r., świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce lub ojcu;
- 2) opiekunowi faktycznemu dziecka;
- 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej;
- 4) innym osobom na których zgodnie z przepisami ustawy - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.
Celem tego przepisu było częściowe wynagrodzenie – poprzez ww. świadczenie – osobom zdolnym do pracy - faktu rezygnacji z tego zatrudnienia (lub niepodejmowania zatrudnienia), z uwagi na konieczność sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną w stopniu wskazanym w ustawie. Nie jest to zatem świadczenie adresowane do osoby niepełnosprawnej ale do podmiotu sprawującego opiekę. Nie chodzi tu także o jakąkolwiek opiekę ale taką, której zakres, natężenie wykluczy możliwość podjęcia jakiegokolwiek zatrudnienia.
Z powyższego wynika, że jedną z podstawowych przesłanek uprawniających do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego jest stała i osobista opieka ubiegającego się o przyznanie świadczenia nad osobą niepełnosprawną. Opieka taka musi w sposób oczywisty stanowić przeszkodę do wykonywania pracy zawodowej. Zatem związek między rezygnacją z zatrudnienia (albo jego niepodejmowaniem) a sprawowaną opieką musi być bezpośredni i ścisły.
Tym samym analiza istnienia związku przyczynowego pomiędzy sprawowaniem opieki a rezygnacją (niepodejmowaniem zatrudnienia) wymaga oceny i zbadania kilku obszarów. Po pierwsze istotny jest stopień niepełnosprawności osoby wymagającej opieki, w tym szczególności ocena zakresu czynności, które jest w stanie wykonać samodzielnie a w jakim wymaga stałej i długotrwałej opieki. Przy czym ocena charakteru sprawowanej rzeczywiście opieki nad osobą niepełnosprawną nie oznacza w żadnej mierze kwestionowania stanu jej zdrowia. Legitymowanie się przez osobę wymagającą opieki określonym w stosownych przepisach orzeczeniem o niepełnosprawności nie może wykluczać możliwości wywodzenia braku związku przyczynowego pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia lub niepodejmowaniem zatrudnienia a stopniem faktycznie sprawowanej opieki nad taką osobą (wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 16 kwietnia 2021 r., sygn. akt I OSK 2859/20 i z dnia 18 maja 2021 r., sygn. akt I OSK 275/21).
W świetle utrwalonego orzecznictwa opieka, o jakiej mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r., nie dotyczy tylko i wyłącznie niezdolnej do samodzielnej egzystencji osoby leżącej. Za niezdolne do samodzielnej egzystencji z mocy ustawy uznano także osoby cierpiące na schorzenia nieskutkujące brakiem możliwości poruszania się, a konieczność sprawowania nad nimi stałej lub długotrwałej opieki oceniać należy w świetle rodzaju schorzeń oraz sprawności psychofizycznej danej osoby (por. wyroki Wojewódzkich Sądów Administracyjnych: w Gdańsku z dnia 10 lutego 2022 r., sygn. akt III SA/Gd 996/21; w Lublinie z dnia 22 czerwca 2021 r., sygn. akt II SA/Lu 795/20). Zatem organy są nie tylko uprawnione, ale i zobowiązane do przeprowadzania takich analiz, a umocowanie to wynika z art. 17 ust. 1 u.ś.r.
Najistotniejszym jednak i najbardziej ważącym elementem podlegającym ocenie na gruncie ww. przepisu jest zakres czynności faktycznie realizowanych przez opiekuna w relacji do możliwości wykonywania pracy zarobkowej w rozumieniu art. 3 pkt 22 u.ś.r. Dla ustalenia przesłanki związku przyczynowo-skutkowego w każdym przypadku konieczne jest ustalenie czy rodzaj bądź ilość czynności z zakresu faktycznie sprawowanej opieki nad osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym, wykonywanych przez osobę ubiegającą się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, uniemożliwia tej osobie podjęcie i wykonywanie pracy zarobkowej.
W realiach rozpoznawanej sprawy zasadnie wywodzą organy administracji, że w sprawie nie wystąpiły przesłanki uzasadniające ustalenie prawa do wnioskowanego przez stronę skarżącą świadczenia. Zebrany materiał dowodowy nie potwierdza, że zakres czynności podejmowanych przez skarżącą względem matki wpisuje się w zakres stałej lub długotrwałej opieki, która spowodowała, że skarżąca zrezygnowała z zatrudnienia (nie podejmuje pracy). Przypomnieć bowiem trzeba, że ustawodawca nie wymaga aby możliwość zatrudnienia odnosiła się do pracy w pełnym jej wymiarze. W tym zakresie istnieje możliwość dostosowania warunków i czasu pracy do potrzeb własnych i rodziny. Definicja zawarta w art. 3 pkt 22 u.ś.r. (obejmująca zatrudnienie i inną pracę zarobkową) jest szeroka - oznacza to wykonywanie pracy na podstawie stosunku pracy, stosunku służbowego, umowy o pracę nakładczą oraz wykonywanie pracy lub świadczenie usług na podstawie umowy agencyjnej, umowy zlecenia, umowy o dzieło albo w okresie członkostwa w rolniczej spółdzielni produkcyjnej, spółdzielni kółek rolniczych lub spółdzielni usług rolniczych, a także prowadzenie pozarolniczej działalności gospodarczej.
Z wywiadu środowiskowego wynika, że B. R. porusza się samodzielnie, mieszkania nie opuszcza z obawy przed zarażeniem Covid, wymaga pomocy w czynnościach higienicznych, samodzielnie spożywa posiłki i przyjmuje leki. Córka U. D. przyjeżdża do mamy codziennie, przygotowuje posiłki i zostaje do wieczora. Według oświadczenia skarżącej z dnia 19 stycznia 2021 r., mama ma problemy z chodzeniem, nie może dźwigać, ma kłopoty z ciśnieniem. Do czynności wykonywanych w ramach sprawowanej opieki należą: pomoc przy czynnościach higienicznych, pomoc przy wymianie pieluchomajtek, mierzenie ciśnienia, smarowanie maściami przeciwbólowymi, przygotowanie i podawanie leków, posiłków, sprzątanie, pranie, prasowanie, pomoc przy organizacji wizyt lekarskich, opłacanie rachunków, robienie zakupów, realizacja recept, załatwianie spraw urzędowych, pomoc przy wyjściach na spacery, przygotowanie i przynoszenie opału, palenie w piecu, wykonywanie czynności ogrodniczych, masowanie nóg i pleców, czuwanie podczas snu.
Podobnie zakres czynności wykonywanych przez skarżącą opisany został w piśmie z dnia 23 sierpnia 2022 r., w którym dodatkowo skarżący oświadczyła, że mama nie może zostać w domu sama dłużej niż 1 do 2 godzin ponieważ ma coraz większe problemy z poruszaniem się i może ulec upadkowi, jak również że do sierpnia 2021 r. pracowała jako opiekun osób starszych w Niemczech i z zatrudnienia tego musiała zrezygnować z powodu pogarszającego się stanu zdrowia mamy. Do pisma załączono harmonogram dnia.
W ocenie Sądu prawidłowe są wnioski organu administracji, wyprowadzane z zebranego materiału dowodowego, stwierdzające, że znaczna część z opisanych przez stronę czynności jakie wykonuje w związku z opieką nad mamą wpisuje się w normalne działania związane z prowadzeniem gospodarstwa domowego. Są one charakterystyczne dla większości osób, które są aktywne zawodowo, prowadzą gospodarstwo domowe i mają pod opieką osoby wymagające wsparcia, a nie legitymujące się orzeczeniem o niepełnosprawności. Pranie, sprzątanie, gotowanie, prasowanie, podawanie posiłków, ścielenie łóżka, robienie zakupów, opłacanie rachunków są czynnościami, które mogą być przy odpowiedniej organizacji wykonywane przed lub po pracy. Pozostałe zaś czynności opisane przez skarżącą nie absorbują jej w takim zakresie aby wykluczało to podjęcie zatrudnienia. Pomoc świadczona mamie dotyczy czynności, które zasadniczo podejmowane są rano i wieczorem (pomoc w czynnościach higienicznych, masowanie nóg i pleców, mierzenie ciśnienia) lub też nie są wykonywane codziennie (umawianie wizyt lekarskich). Ponadto mama skarżącej w obrębie mieszkania porusza się samodzielnie a zatem nie wymaga takiego wsparcia jak osoba obłożnie chora.
Również z przedłożonego przez skarżącą harmonogramu dnia wynika, że skarżąca dysponuje czasem, który mogłaby przeznaczyć na wykonywanie pracy, bowiem po udzieleniu mamie pomocy w porannych czynnościach aż do wieczora, czynności jakie wykonuje to przygotowanie posiłków i towarzyszenie mamie na spacerach lub przy oglądaniu ulubionych programów.
Akta sprawy nie potwierdzają również, aby B. R. potrzebowała w związku ze swoimi schorzeniami nieustannej pomocy lub dozoru ze strony osoby drugiej. Przeciwnie, porusza się samodzielnie, samodzielnie spożywa posiłki, korzysta z toalety, przyjmuje leki. Z wywiadu środowiskowego wynika, że nie wychodzi ona z domu nie ze względu na ograniczenia w poruszaniu się, lecz ze względu na obawę przed zarażeniem Covid. Należy zatem zgodzić się z oceną organów, że zakres koniecznej opieki wyznaczonej potrzebami osoby niepełnosprawnej nie wymaga od skarżącej całkowitej rezygnacji z zatrudnienia. Przy czym należy podkreślić, że chodzi tu o obiektywną możliwość podjęcia zatrudnienia w ogóle, a nie kontynuowanie dotychczasowego zatrudnienia jako opiekunka w Niemczech. Twierdzenie skarżącej, że mama nie może zostać sama w domu dłużej niż 1-2 godziny nie znajduje potwierdzenia w materiale dowodowym sprawy, jest to sprzeczne z ustaleniami dotyczącymi samodzielności B. R. W ocenie Sądu zgodzić należy się z organami, że czynności jakie skarżąca wykonuje w ramach sprawowanej nad matką opieki nie są na tyle absorbujące, aby uniemożliwiały jej podjęcie jakiegokolwiek zatrudnienia, choć zapewne uniemożliwiają jej powrót do wcześniej wykonywanej w pracy w Niemczech.
Należy zatem zaaprobować wyrażany w zaskarżonej decyzji pogląd, że skarżącej nie przysługiwało prawo do świadczenia pielęgnacyjnego określonego w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., bowiem sprawowana opieka, jej zakres i natężenie nie wyklucza rezygnacji czy niepodejmowania zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, która jak już wskazano nie musi być realizowana w pełnym wymiarze czasu pracy.
Raz jeszcze należy podkreślić, że świadczenie pielęgnacyjne nie może zostać przyznane w sytuacji, gdy czas poświęcany na czynności opiekuńcze nad niepełnosprawnym członkiem rodziny absorbuje jedynie część dnia, gdyż stan taki umożliwia podjęcie zatrudnienia. Nie zachodzi bowiem wówczas wymagana ustawą przesłanka przyznania świadczenia, jaką jest rezygnacja z pracy lub niepodejmowanie pracy z uwagi na konieczność sprawowania opieki. Opieka ubiegającego się o przyznanie świadczenia nad osobą niepełnosprawną musi w sposób oczywisty stanowić przeszkodę do wykonywania pracy zawodowej, a jej zakres wykluczać możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej, tak więc związek między rezygnacją z zatrudnienia (albo jego niepodejmowaniem) a sprawowaną opieką musi być rzeczywisty. W niniejszej sprawie organ odwoławczy prawidłowo ocenił, że zakres deklarowanych przez skarżącą czynności związanych ze sprawowaną, wymaganą i konieczną – z uwagi na niepełnosprawność matki – opieką nie stanowi sam w sobie podstawy do powstrzymywania się od aktywności zawodowej przez skarżącą.
Zdaniem Sądu, podniesione w skardze zarzuty naruszenia prawa procesowego okazały się niezasadne. Zaskarżone rozstrzygnięcie zostało oparte na prawidłowej analizie zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, który pozwolił na wyczerpujące ustalenie istotnych okoliczności sprawy, to jest zakresu i rozmiaru sprawowanej przez skarżącą opieki nad mężem. Ustalenia poczynione w tym zakresie znalazły odzwierciedlenie w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
Mając to na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku - na podstawie art. 151 p.p.s.a. orzekł, jak w sentencji wyroku.
Sprawa została rozpoznana w postępowaniu uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 2 ww. ustawy.
Powołane w treści niniejszego uzasadnienia orzeczenia sądów administracyjnych dostępne są w internetowej Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl).