Uzasadnienie
Skarga B. H. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku z dnia 13 września 2022 r., nr SKO Gd/348/22, wniesiona została w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych sprawy:
W dniu 10 listopada 2021 r. skarżąca złożyła do Wójta Gminy S. wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad córką – W. H. Wójt Gminy S. decyzją z dnia 4 stycznia 2022 r. odmówił skarżącej przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku ze sprawowaniem opieki nad niepełnosprawną córką W. H. Organ ustalił, że w dniu 2 listopada 2020 r. Wojewódzki Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w Gdańsku podzielił stanowisko Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w M. o zaliczeniu W. H. do osób z umiarkowanym stopniem niepełnosprawności, na czas określony do dnia 30 września 2021 r. W związku z tym, jak wskazano, decyzją z dnia 20 stycznia 2021 r. organ po rozpatrzeniu wniosku przyznał osobie uprawnionej zasiłek pielęgnacyjny do dnia 30 września 2021 r. tj. na czas orzeczonej niepełnosprawności.
Ponieważ orzeczenie o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności W. H. utraciło moc dnia 30 września 2021 r., organ w drodze postępowania wszczętego z urzędu wydał decyzję o przedłużeniu prawa do zasiłku pielęgnacyjnego osobie uprawnionej na okres do upływu 60 dnia od dnia odwołania stanu zagrożenia epidemicznego lub stanu epidemii, jednak nie dłużej, niż do dnia wydania nowego orzeczenia o niepełnosprawności albo orzeczenia o stopniu niepełnosprawności.
Organ prowadząc postępowanie w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego ustalił, że B. H. nie ma ustalonego prawa do emerytury, renty, renty rodzinnej z tytułu śmierci małżonka przyznanej w przypadku zbiegu prawa do renty rodzinnej i innego świadczenia emerytalno-rentowego, renty socjalnej, zasiłku stałego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, zasiłku przedemerytalnego, świadczenia przedemerytalnego lub rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego, o którym mowa w ustawie z dnia 31 stycznia 2019 r. o rodzicielskim świadczeniu uzupełniającym, nie legitymuje się też orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. W. H. legitymuje się orzeczeniem o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności wydanym do 30 września 2021 r., które zachowuje ważność do upływu 60 dnia od dnia odwołania stanu zagrożenia epidemicznego lub stanu epidemii, jednak nie dłużej niż do dnia wydania nowego orzeczenia o niepełnosprawności albo orzeczenia o stopniu niepełnosprawności na podstawie art. 15h ust. 1, ust. 4 i ust. 5 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2020 r. poz. 374 ze zm. - zwanej dalej "COVID-19").
Jak wskazano, 13 grudnia 2021 r. organ przeprowadził wywiad środowiskowy z B. H., z którego wynika, że prowadzi ona trzyosobowe gospodarstwo domowe wspólnie z córkami: W. H. lat 17, uczennicą [...]. oraz M. H. lat 13, uczennicą [...]. W. H. posiada orzeczenie o niepełnosprawności wydane przez Powiatowy Zespól do spraw Orzekania o Niepełnosprawności od 2015 r. W związku z tym B. H. od 2016 r. sprawuje opiekę nad W. H. W. H. zalicza się do osób niepełnosprawnych z powodu zespołu Aspergera, porusza się samodzielnie, dba o higienę osobistą, samodzielnie spożywa posiłki. B.H. budzi córkę ok. 7.00, przygotowuje kanapki do szkoły, zawozi córkę do szkoły, w której dziecko przebywa od godziny 8.00 do 15.00, oraz odbiera ze szkoły. Zdarzało się, że B. H. musiała przyjeżdżać po córkę do szkoły, w związku z jej zachowaniem. Od września 2021 r. relacje W. H. z otoczeniem się poprawiły i nie zdarzają się sytuacje wymagające nagłej wizyty matki w szkole.
Opieka nad niepełnosprawną W. H. polega na ugotowaniu obiadu, sprzątaniu mieszkania, robieniu zakupów, kontrolowaniu elektronicznego dziennika córki, przyniesienie opału do mieszkania, napaleniu w piecu. B. H. podczas wywiadu oświadczyła, że córka nie zażywa lekarstw oraz, że nigdy nie pozostawiła córki w domu bez opieki osoby dorosłej. W. H. jest pod stałą opieką Poradni Psychiatrycznej w M.. W 2021 r. W. H. odbyła 4-5 wizyt u lekarza psychiatry.
Organ ustalił także, że B. H. ukończyła Zespół Szkół Zawodowych w 1995 r. w zawodzie rolnik. Przed rozpoczęciem sprawowania opieki nad niepełnosprawną córką pracowała w następujących miejscach.:
od 1995 r. -1996 r. – [...] (pracownik fizyczny);
od 03.1996 r. do 11.1996 r. – [...] (monter);
od 07.2011 r. do 03.2012 r. - fryzjer [...];
od 04.2012 r. do 06.2015 r. – [...] kurier;
od 06.2015 r. do 09.2015 r. - Poczta Polska listonosz [...].
B. H. podczas wywiadu oświadczyła, że gdyby nie musiała sprawować opieki nad niepełnosprawną córką, podjęłaby zatrudnienie, bez względu na charakter pracy.
W oparciu o zebrany w sprawie materiał dowodowy organ stwierdził, że stan zdrowia W. H. nie wymaga stałej, systematycznej opieki osoby drugiej. Zakres świadczonej przez skarżącą pomocy sprowadza się do pomocy w czynnościach dnia codziennego, które wykonywane są w każdym gospodarstwie domowym, a zakres pomocy nie wyklucza możliwości podjęcia zatrudnienia przez B. H. Czynności wynikają ze wspólnego zamieszkiwania, które i tak muszą być wykonywane, i w związku z tym nie mogą być uznane za czynności związane ze sprawowaniem opieki.
W związku z tym nie zostały spełnione warunki ustawowe do przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego - przesłanka określonej w art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, tj. brak konieczności sprawowania stałej i osobistej opieki, która stanowiłaby przeszkodę do podjęcia zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej oraz przesłanka legitymowania się ostatecznym orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Gdańsku rozpoznając odwołanie skarżącej, decyzją z dnia 13 września 2022 r. utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji. Kolegium wskazało, że wyrokiem z dnia 20 kwietnia 2022 r. Sąd Rejonowy Gdańsk - Południe zmienił orzeczenie Wojewódzkiego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności z 10 września 2021 r. w ten sposób, że ustalił, iż W. H. wymaga konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji i wymaga konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Tym samym, w ocenie organu odwoławczego spełniona w sprawie jest przesłanka legitymowania się orzeczeniem o niepełnosprawności z odpowiednimi wskazaniami.
Kolegium podkreśliło jednak, że z ustawy o świadczeniach rodzinnych wynika, że przesłanką przyznania świadczenia nie jest samo orzeczenie o stopniu niepełnosprawności, ale to, iż osoba uprawniona nie podejmuje lub rezygnuje z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Zebrany w sprawie materiał dowodowy daje zdaniem organu odwoławczego podstawy do przyjęcia, że formy i zakres pomocy udzielanej córce przez B. H. nie wykluczają możliwości podjęcia przez nią aktywności zawodowej.
Za czynności związane z opieką nad osobą niepełnosprawną nie można uznać czynności wykonywanych w ramach życia rodzinnego takich jak sprzątanie, przygotowywanie posiłków, wożenie dziecka do szkoły czy kontrolowanie elektronicznego dziennika. W. H. nie jest osobą leżącą, niezdolną do samodzielnego funkcjonowania. Zdaniem Kolegium Z akt sprawy wynika, że B. H. zaprzestała aktywności zawodowej w maju 2010 r. Wobec tego, że ustalony stopień niepełnosprawności W. H. datuje się od września 2015 r., organ odwoławczy podzielił w konsekwencji ustalenia organu pierwszej instancji, że niepodejmowanie przez skarżącą zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej nie jest spowodowane koniecznością sprawowania opieki nad córką.
B. H. w skardze na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku z dnia 13 września 2022 r., zarzuciła organowi naruszenie art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych poprzez:
- 1) błędne uznanie, iż nie ma podstaw do stwierdzenia, że nie podejmowanie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przez skarżącą następuje ze względu na konieczność sprawowania osobistej opieki nad córką, gdyż zaprzestała ona aktywności zawodowej w 2010 r., podczas gdy skarżąca zaprzestała aktywności w 2016 roku ze względu na konieczność opieki nad córką.
- 2) błędną interpretację i uznanie że czynności podejmowane przez skarżącą nie wyczerpują pojęcia "sprawowania opieki" podczas gdy prawidłowa interpretacja tego przepisu powinna prowadzić do przyjęcia, iż pozostawanie przez opiekuna w ciągłej dyspozycji swego podopiecznego jest sprawowaniem opieki nad niepełnosprawnym.
Zarzucono także naruszenie art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego poprzez brak zebrania i rozpatrzenia całości materiału dowodowego oraz jego wadliwą ocenę oraz błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę rozstrzygnięcia polegający na uznaniu, że skarżąca zaprzestała aktywności zawodowej w 2010 roku, podczas gdy skarżąca jeszcze w 2016 roku była zatrudniona na podstawie umowy o pracę.
W oparciu o tak sformułowane zarzuty wniesiono o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji. W uzasadnieniu skargi wskazano, że skarżąca nie ma możliwości podjęcia jakiejkolwiek aktywności zawodowej z uwagi na konieczność opieki i indywidualny system nauczania córki, skutkujący dużą niepewnością co do czasu, jaki córka spędzi w szkole oraz niepewnością, czy nie wystąpi konieczność nagłego odebrania córki ze szkoły. Skarżąca musi więc cały czas być dyspozycyjna jeśli chodzi o opiekę nad córką oraz pozostawać 24 godziny na dobę "w pogotowiu".
Nie można zgodzić się z oceną Kolegium, że W. jest samodzielna, ponieważ o własnych siłach chodzi do toalety i wykonuje zabiegi higieniczne, skoro jednocześnie matka pozostaje w stałej gotowości do świadczenia jej pomocy. Córka skarżącej niewątpliwie wymaga stałej opieki, a skarżąca jej taką opiekę zapewnia.
Odnosząc się do ustalenia Kolegium, ze B. H. zaprzestała aktywności zawodowej w 2010 r. a niepełnosprawność córki W. datuje się od 2015 r. i dlatego nie ma podstaw do uznania, że niepodejmowanie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej następuje ze względu na konieczność sprawowania osobistej opieki nad córką, skarżąca oświadczyła, że zaprzestała aktywności zawodowej 18 lutego 2016 r., a więc 6 lat później, aniżeli wskazuje Kolegium oraz rok po orzeczeniu o niepełnosprawności córki W. B. H. w 2016 roku była zatrudniona w P. S.A. Skarżąca zrezygnowała z aktywności zawodowej, którą do 2016 r. stale podejmowała, w celu sprawowania opieki nad córką.
W odpowiedzi na skargę wniesiono o jej oddalenie.
Wojewódzki Sad Administracyjny w Gdańsku zważył, co nastepuje:
Przeprowadzona przez Sąd, na podstawie art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2022 r., poz. 2492) oraz art. 3 § 2 pkt 1 w zw. z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przez sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2023 r., poz. 259) - zwanej dalej p.p.s.a., kontrola legalności wykazała, że decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku z dnia 13 września 2022 r., utrzymująca w mocy decyzję Wójta Gminy S. z dnia 4 stycznia 2022 r., wydana została z naruszeniem przepisów prawa.
Materialnoprawną podstawę rozstrzygnięć organów obu instancji stanowiły przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2022 r., poz. 615) - zwanej dalej u.ś.r.
Zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:
- 1) matce albo ojcu,
- 2) opiekunowi faktycznemu dziecka,
- 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,
- 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności,
- - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.
Z treści art. 17 ust. 1 u.ś.r. wynika, że o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego skutecznie ubiegać się może jedynie osoba określona w punktach od 1 do 4 tego przepisu, która sprawuje opiekę nad osobą niepełnosprawną (legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji) w takim wymiarze, że w związku z tym rezygnuje lub nie podejmuje zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, a między obiema tymi okolicznościami zachodzi bezpośredni związek przyczynowy.
Skarżąca, jako matka, niewątpliwie jest osobą uprawnioną do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej na podstawie art. 17 ust. 1 pkt 1 u.ś.r. w związku z opieką nad córką.
Nadto, w sprawie niesporne jest, że córka skarżącej legitymuje się orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji, bowiem Sąd Rejonowy Gdańsk - Południe zmienił orzeczenie Wojewódzkiego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności z 10 września 2021 r. w ten sposób, że ustalił, iż W. H. wymaga konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji i wymaga konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.
Jednakże, zdaniem Sądu, dokonana w okolicznościach niniejszej sprawy przez orzekające w sprawie organy ocena, że nie zachodzi związek przyczynowo – skutkowy pomiędzy niepodejmowaniem przez skarżącą zatrudnienia a sprawowaniem przez nią opieki nad matką – budzi wątpliwości co do jej zasadności, w świetle zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego. Już sama treść przywołanego orzeczenia Sądu Rejonowego Gdańsk – Południe przeczy stanowisku prezentowanemu w zaskarżonej decyzji. Przywoływane przez organy okoliczności o stopniu samodzielności W. H. nie zostały w ocenie Sądu wystarczająco zweryfikowane, choćby przez rodzaj schorzenia powodującego jej niepełnosprawność i właściwe dla niego czynności opiekuńcze, które winna wykonywać skarżąca.
Wskazać bowiem należy, że w każdej sprawie o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego istotna jest ocena, czy zakres i rozmiar sprawowanej przez wnioskodawcę opieki nad osobą niepełnosprawną wypełnia ustawowe przesłanki warunkujące przyznanie tego uprawnienia, a więc, czy istnieje związek przyczynowo – skutkowy pomiędzy zakresem sprawowanej opieki a niemożnością podjęcia zatrudnienia. Czynnikiem wpływającym na zasadność przyznania świadczenia pielęgnacyjnego jest ustalenie, że sprawowanie opieki przez wnioskodawcę w sposób rzeczywisty uniemożliwia podjęcie lub dalsze wykonywanie pracy zarobkowej, gdyż wskazane świadczenie nie jest wynagrodzeniem za opiekę nad niepełnosprawnym lecz swoistą rekompensatą za brak możliwości w związku z tym podjęcia i kontynuowania działalności zarobkowej (por. wyrok NSA z dnia 13 maja 2015 r., sygn. akt I OSK 2820/13, https://orzeczenia.nsa.gov.pl).
Z przepisu art. 17 ust. 1 u.ś.r. wynika przy tym, że w przypadku osoby wymagającej opieki, legitymującej się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, nie można wyprowadzić imperatywu sprawowania opieki w odpowiednim zakresie jako przesłanki warunkującej przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, negując wymagania dotyczące sposobu i intensywności opieki nad niepełnosprawną osobą, określone w orzeczeniu o niepełnosprawności właściwego organu (zob. wyrok WSA w Gdańsku z dnia 24 marca 2022 r., sygn. akt III SA/Gd 1045/21, https://orzeczenia.nsa.gov.pl). Dla ustalenia przesłanki związku przyczynowo - skutkowego w danym przypadku konieczne jest ustalenie czy rodzaj i ilość czynności z zakresu faktycznie sprawowanej opieki nad osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym, wykonywanych przez osobę ubiegającą się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, uniemożliwia tej osobie podjęcie i wykonywanie pracy zarobkowej.
Ocena charakteru sprawowanej rzeczywiście opieki nad osobą niepełnosprawną nie oznacza przy tym zakwestionowania stanu jej zdrowia. Jednakże, to do organów administracyjnych należy ustalenie, czy w okolicznościach danej sprawy osoba ubiegająca się o świadczenie pielęgnacyjne faktycznie sprawuje nad osobą niepełnosprawną opiekę odpowiadającą warunkom określonym w odpowiednim orzeczeniu o niepełnosprawności (zob. NSA w wyroku z dnia 28 lipca 2022 r., sygn. akt I OSK 1867/21, https://orzeczenia.nsa.gov.pl). Zarówno organy, jak i sąd, nie są uprawnieni w niniejszym postępowaniu do kwestionowania orzeczenia o niepełnosprawności. Przy czym, samo posiadanie orzeczenia nie przesądza o tym, że opiekun osoby legitymującej się takim orzeczeniem, sprawuje opiekę, która uprawnia do przyjęcia związku przyczynowego pomiędzy rezygnacją z pracy a sprawowaniem opieki nad bliską osobą niepełnosprawną. Istnienie tego związku podlega bowiem ocenie w każdej indywidualnej sprawie.
Dokonując tej oceny, uwzględnić trzeba, że pod pojęciem "sprawowania opieki", użytym w art. 17 ust. 1 u.ś.r., nie sposób rozumieć wyłącznie czynności związanych bezpośrednio z troską o fizyczny dobrostan bliskiej osoby niepełnosprawnej. Opieka nad chorym bliskim musi spełniać przede wszystkim cechę stałości lub długotrwałości. Niniejsze wyklucza zatem sprawowanie czynności opiekuńczych sporadycznie, nie oznacza to jednak stricte opieki całodobowej (por. wyrok NSA z dnia 2 lutego 2017 r., sygn. akt I OSK 2201/15, https://orzeczenia.nsa.gov.pl). Zauważyć przy tym należy, że artykuł 17 ust. 1 u.ś.r. nie uzależnia otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego od sprawowania opieki nieustannie przez całą dobę (por. wyrok WSA w Gdańsku z dnia 9 czerwca 2022 r., sygn. akt III SA/Gd 215/22, https://orzeczenia.nsa.gov.pl). Warunku "stałej" opieki, nie można bowiem rozumieć jako wykonywania opieki nieustannie i przez 24 godziny na dobę, lecz ma to być stała, w sensie trwałości, a ciągła w sensie rozciągłości w czasie, opieka nad niepełnosprawną osobą, której zakres wyznaczony jest niepełnosprawnością osoby wymagającej opieki.
W zakres opieki wchodzą zarówno czynności opiekuńcze związane z obsługą chorego, jak i prowadzenie gospodarstwa domowego, gdyż osoba ze znacznym stopniem niepełnosprawności, nie może - co do zasady - sama wykonywać tych czynności, a są one niezbędne do codziennego funkcjonowania (zob. wyrok WSA w Poznaniu z dnia 19 lipca 2022 r., sygn. akt II SA/Po 354/22, https://orzeczenia.nsa.gov.pl). Opieka, o jakiej mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r., nie dotyczy przy tym wyłącznie niezdolnej do samodzielnej egzystencji osoby leżącej. Za niezdolne do samodzielnej egzystencji z mocy ustawy uznano także osoby cierpiące na schorzenia nieskutkujące brakiem możliwości poruszania się, a konieczność sprawowania nad nimi stałej lub długotrwałej opieki oceniać należy w świetle rodzaju schorzeń oraz sprawności psychofizycznej danej osoby. Pamiętać należy, że rezygnacja z zatrudnienia w związku z opieką nad osobą potrzebującą oznacza całkowite poświęcenie się na rzecz drugiej osoby, co stanowi wielokrotnie o poświęceniu fizycznym oraz psychicznym (zob. wyrok WSA w Gdańsku z dnia 18 sierpnia 2022 r., sygn. akt II SA/Gd 359/22, https://orzeczenia.nsa.gov.pl).
Cel i istota świadczenia pielęgnacyjnego pozwalają wskazać, że w art. 17 ust. 1 ustawy chodzi o ustawiczną opiekę sprawowaną nad osobą niepełnosprawną. Punkt ciężkości w tym zakresie tkwi w stałości opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, a to oznacza, że opieka ta powinna być sprawowana codziennie. Opiekun musi pozostawać do dyspozycji podopiecznego - udzielając pomocy oraz wykazując ciągłą gotowość niesienia pomocy. Sprawowanie tego rodzaju opieki nie musi natomiast oznaczać, że podopieczny nie może podejmować adekwatnych dla swego stanu zdrowia aktywności, a opiekun musi wykonywać swoje obowiązki bez przerwy, 24 godziny na dobę (zob. wyrok NSA z dnia 28 lipca 2022 r., sygn. akt I OSK 1867/21, https://orzeczenia.nsa.gov.pl).
Nadto, w niniejszej sprawie Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Gdańsku niezasadnie zakwestionowało związek przyczynowy wskazaniem na staż i czas zatrudnienia skarżącej. Jak wynika z akt sprawy skarżąca rozwiązała umowę o pracę z Pocztą Polską we wrześniu 2015 r., a nie w maju 2010 r., jak wskazano w zaskarżonej decyzji. Podkreślić przy tym należy, że miarodajny dla oceny spełnienia przesłanek przyznania świadczenia pielęgnacyjnego jest stan faktyczny istniejący w dacie złożenia wniosku o świadczenie a także w dacie orzekania przez organy.
Jak bowiem wyjaśnił Naczelny Sąd Administracyjny, zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r. rezygnacja z zatrudnienia musi pozostawać w bezpośrednim związku z koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną. Nie każda rezygnacja z zatrudnienia stanowi podstawę przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, a tylko taka, która jest podyktowana opieką. Organ pomocowy nie ma prawa ustalać przyczyn braku zatrudnienia osoby ubiegającej się o świadczenie pielęgnacyjne. Organ jest jedynie obowiązany do ustalenia, czy osoba taka jest zdolna do pracy i czy wyłączną przyczyną rezygnacji z zatrudnienia jest konieczność sprawowania opieki. Opieka ta musi stanowić oczywistą przeszkodę do wykonywania pracy zawodowej - powodować faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia lub prowadzić do rezygnacji z zatrudnienia w celu jej sprawowania. W każdym razie związek między rezygnacją bądź niepodejmowaniem zatrudnienia, a sprawowaną opieką, musi być bezpośredni i ścisły Dla uprawnienia do świadczenia pielęgnacyjnego nie ma znaczenia, od kiedy utrzymuje się taki stan rzeczy, a zatem rezygnacja z zatrudnienia podyktowana opieką mogła nastąpić miesiąc, rok, a nawet kilka lat przed złożeniem wniosku o świadczenie, najważniejsze, by oba te elementy pozostawały w związku przyczynowo-skutkowym (tak NSA w wyroku z dnia 22 września 2022 r., sygn. akt I OSK 2156/21, https://orzeczenia.nsa.gov.pl).
Co więcej, przepis art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. nie wymaga wyłącznie rezygnacji z pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki, lecz równorzędną przesłanką jest brak możliwości podjęcia pracy z uwagi na sprawowaną opiekę.
W konsekwencji Sąd uznał, że orzekające w sprawie organy obu instancji dokonały wadliwej oceny materiału dowodowego w świetle nieprawidłowo interpretowanych przepisów art. 17 ust. 1 u.ś.r., wydając decyzję naruszającą w konsekwencji zarówno przepisy prawa materialnego, jak i przepisy postępowania administracyjnego. Przy czym, Sąd stwierdził, że dostrzeżone wadliwości mogą zostać usunięte przez organ odwoławczy, zgodnie z wiążącą na podstawie art. 153 p.p.s.a. oceną prawną wyrażoną w uzasadnieniu niniejszego wyroku.
Jak wyżej wspomniano organ ponownie rozpoznając sprawę uwzględni rodzaj schorzenia W. H. dla oceny przesłanki konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy sprawowanej przez skarżącą. Dokładnego wyjaśnienia wymaga w szczególności charakter opieki jaką sprawuje skarżąca na co dzień w procesie leczenia, rehabilitacji i edukacji podopiecznej. Wyjaśnienia w tym zakresie wymaga również przywoływana przez skarżącą już na etapie postępowania sądowoadministracyjnego okoliczność uzyskania przez córkę W. orzeczenia o indywidualnej formie nauczania.
Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku, działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c p.p.s.a., uwzględnił skargę i uchylił decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku z dnia z dnia 13 września 2022 r.
O kosztach postępowania Sąd orzekł zaś na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 p.p.s.a., zasądzając od Kolegium na rzecz skarżącej kwotę 480 zł, na którą składa się wynagrodzenie pełnomocnika.