Uzasadnienie
Skarga B. D. (dalej: wnioskodawczyni, skarżąca) na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku z dnia 13 września 2022 r., nr SKO Gd/2221/22, wniesiona została w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych sprawy:
Wnioskiem z dnia 11 października 2021 r. skarżąca wniosła do Prezydenta Miasta Gdańska o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką sprawowaną nad matką, M. G. Prezydent Miasta Gdańska decyzją z dnia 29 marca 2022 r. odmówił skarżącej przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Prezydent Miasta ustalił, że M. G. orzeczeniem z dnia 29 marca 1994 r. wydanym przez Komisję Lekarską Do Spraw Inwalidztwa i Zatrudnienia w Bydgoszczy, została zaliczona do pierwszej grupy inwalidów, a inwalidztwo istniało przed 1 listopada 1993 r. i ma charakter trwały; w uzasadnieniu orzeczenia wskazano, że postępujące zaburzenia statyczno-ruchowe i ból powodują niezdolność do samodzielnej egzystencji. Stosownie do oświadczenia złożonego przez skarżącą, do czynności wykonywanych przez nią w związku z opieką nad matką należą: pobudka, kąpiel, strzyżenie włosów, moczenie nóg, obcinanie paznokci, prowadzenie do toalety, wymiana pieluchomajtek, przygotowanie ubrań i ubieranie, ćwiczenia fizyczne, mierzenie ciśnienia 2 razy dziennie, podawanie leków, przygotowanie i podawanie posiłków do 5 razy dziennie, codziennie - sprzątanie, pranie, prasowanie; wizyty lekarskie, opłacanie rachunków, codzienne zakupy, recepty, sprawy urzędowe - w zależności od potrzeb, wyjścia na spacery, do kościoła, czynności ogrodnicze, czytanie książek, pism urzędowych, ścielenie łóżka (wymiana pościeli), masaże, oklepywanie, czuwanie podczas snu w zależności od potrzeb.
M. G. jest osobą niesamodzielną, głównie leżącą i siedzącą, porusza się przy pomocy kul, balkonika oraz wózka inwalidzkiego. Wymaga pomocy we wszelkich czynnościach dnia codziennego, nie może pozostawać w domu sama nawet na kilka godzin. Nie jest w stanie sama funkcjonować bez dozoru i pomocy innej osoby ze względu na schorzenia i zły stan zdrowia (reumatoidalne zapalenie stawów, stan po operacji jelit, udarze, operacji biodra, wrzody żołądka). Skarżąca mieszka z matką.
Skarżąca oświadczyła, że nie posiada dokumentów potwierdzających przebieg jej zatrudnienia, które znajdują się w Grecji. Oświadczyła też, że pracowała za granicą do 2012 r., kiedy to z pracy zrezygnowała, by sprawować opiekę nad matką oraz że podlega ubezpieczeniu zdrowotnemu w Niemczech, jest ubezpieczona przy mężu.
Organ wskazał następnie, że w dniu 14 grudnia 2021 r. wpłynął do niego przeprowadzony telefonicznie - z uwagi na epidemię Covid-19 - wywiad środowiskowy z M. G., która oświadczyła, że jest wdową, ma jedną córkę i prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe, a córka prowadzi odrębne gospodarstwo. Choruje przewlekle, wymaga pomocy osób drugich, gdyż nie jest w stanie przygotować sobie posiłku, leków, wykąpać się. Potrzebuje pomocy przy wstawaniu z łóżka, ubieraniu się, pomocy w przejściu do łazienki. Korzysta jednak sama z toalety, samodzielnie spożywa posiłki, przyjmuje leki, porusza się przy pomocy wózka, ewentualnie laski. Córka pomaga w kąpieli, myciu głowy, wejściu na krzesełko, wsparciu przy wstawaniu, ubieraniu, dawkowaniu leków. Córka mieszka z matką od maja 2021 r.
Zgodnie z oświadczeniem skarżącej, jej matka korzysta z usług opiekuńczych od 2012 r. W okresie od 18.06.2012 r. do 31.12.2013 r. usługi były świadczone przez 5 dni w tygodniu po 2 godziny, w 2014 r. 3 dni po 2 godziny, od 01.05.2016 r. do 2020 r. - 2 dni po 2 godziny, a od 2020 r. - 3 razy w tygodniu po 2 godziny. Skarżąca oświadczyła też, że od 2012 r. dzieliła mieszkanie pomiędzy Gdańskiem a Hanoverem, gdzie mieszka od wielu lat, jednak każdego roku przyjeżdżała do mamy lub zabierała ją do siebie. Od 4 lat mieszka na stałe w Gdańsku razem z mamą. W razie konieczności wyjeżdża do Hanoveru, aby załatwić konieczne sprawy urzędowe i taka sytuacja miała miejsce w kwietniu 2021 r., gdy wyjechała na około 2 tygodnie. Z powodu pandemii wyjazd przedłużył się do początku czerwca 2021 r. (kwarantanna, problem z wykonaniem testu przy wyjeździe z Niemiec, wykonany test 05.06.2021 r.). W tym czasie jej matce pomagała opiekunka. Od powrotu w dniu 6 czerwca 2021 r. nie wyjeżdżała z kraju i sprawuje opiekę nad matką.
Prezydent ustalił, iż usługi opiekuńcze na rzecz matki skarżącej świadczone są w wymiarze 3 dni w tygodniu (wtorek, czwartek, piątek) po 2 godziny dziennie. W zakres obowiązków opiekunki wchodzi: robienie zakupów, realizacja recept, pomoc w kąpieli, dbanie o higienę paznokci, zmiana bielizny pościelowej, pranie, utrzymanie czystości w mieszkaniu, pomoc w załatwianiu spraw urzędowych, zamawianie wizyt lekarskich, pomoc w dotarciu do lekarza oraz towarzyszenie na spacerze.
Z informacji posiadanych przez MOPS wynika, że skarżąca zamieszkuje pod wskazanym adresem od połowy 2021 r. Wcześniej M. G. oświadczała ustnie, że nie ma kontaktu z córką od wielu lat, pomimo, że sąsiedzi sygnalizowali pracownikowi MOPS o jej pobycie. Aktualnie oświadcza, że córka przyjeżdżała w okresie zimowym aby pomagać, natomiast w okresie od kwietnia do czerwca 2021 r. przebywała w Niemczech. Przed córką opiekę sprawowała opiekunka z Gdańskiej Spółdzielni Socjalnej.
Organ I instancji uznał, że z materiału dowodowego nie wynika, aby B. D. zakończyła zatrudnienie w związku z koniecznością zapewnienia opieki matce, nie zostały bowiem złożone żadne dokumenty potwierdzające taką okoliczność. Z oświadczenia skarżącej wynika, że była aktywna zawodowo do 2012 r., tymczasem z orzeczenia z dnia 29 lutego 1994 r. wynika, że M. G. wymaga stałej opieki już od 1994 r.
Organ uznał także za niespójne pozyskane informacje dotyczące m.in. daty, od której skarżąca sprawuje opiekę nad matką, również zakres wykonywanych czynności nie wskazuje na konieczność całkowitej rezygnacji przez nią z zatrudnienia tym bardziej, że M. G. nieprzerwanie od 2012 r. korzysta z usług opiekuńczych, a ponadto prowadzi odrębne gospodarstwo domowe, co w ocenie organu byłoby niemożliwe, gdyby wymagała stałej opieki. Wiele wskazanych przez skarżącą jako wykonywane przez nią czynności związanych jest z prowadzeniem gospodarstwa domowego, co w rzeczywistości nie wyklucza jednoznacznie możliwości podjęcia zatrudnienia chociażby w niepełnym wymiarze czasu, a dodatkowo są one również świadczone przez opiekunkę. Są to bowiem czynności, które niejednokrotnie zaspokajane są przez osoby pracujące zawodowo przy jednoczesnym zabezpieczeniu potrzeb osoby wymagającej opieki, której stopień samodzielności jest ograniczony z uwagi na stan zdrowia.
Ponadto skoro osoba wymagająca opieki mimo posiadanych schorzeń jest w stanie samodzielnie korzystać z toalety, spożyć wcześniej przygotowany posiłek czy też lekarstwa, a także potrafi przemieszczać się po mieszkaniu czy podczas spaceru, to jej stopień samodzielności mimo pewnych ograniczeń pozwala na pozostanie samej w domu.
Organ wskazał też, w sprawie zachodzi przesłanka negatywna przyznania świadczenia, o której mowa w art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, zgodnie z którym świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała: 1) nie później niż do ukończenia 18 roku życia lub 2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia.
Reasumując, w ocenie organu, nie można mówić o ścisłym i bezpośrednim związku pomiędzy rezygnacją/niepodejmowaniem zatrudnienia przez wnioskodawczynię a koniecznością zapewnienia matce opieki adekwatnej do jej stanu zdrowia.
B. D. w odwołaniu od powyższej decyzji podniosła zarzut naruszenia art. 17 ust. 1 oraz art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Gdańsku decyzją z 13 września 2022 r. utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji.
Kolegium uznało, że z ustalonego stanu faktycznego wynika, iż sprawowana przez B. D. opieka nad matką - z uwagi na zakres wymaganych i koniecznych czynności wspomagających matkę w jej codziennym funkcjonowaniu przy jednoczesnym korzystaniu z usług opiekuńczych - nie spełnia wymogów opieki, o jakiej jest mowa w art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, tj. sprawowania opieki wymuszającej rezygnację lub niepodejmowanie przez opiekuna z pracy. Wiele czynności, które w ramach sprawowanej opieki wymienia wnioskodawczyni, wykonywane są także przez opiekunkę w ramach świadczonych usług opiekuńczych. Wobec tego zdaniem Kolegium wykonywanie przez wnioskodawczynię czynności związanych z opieką nad matką nie wyklucza podjęcia przez nią aktywności zawodowej chociażby w niepełnym wymiarze czasu pracy.
Kolegium podkreśliło też, że dotychczasowa aktywność zawodowa wnioskodawczyni, zgodnie z jej oświadczeniem, trwała do 2012 r., a w świetle oceny przedstawionego w sprawie materiału dowodowego uznać trzeba, że zaprzestanie aktywności zawodowej nie miało bezpośredniego związku z podjęciem się przez wnioskodawczynię opieki nad M. G., lecz wynikało z innych przyczyn, zatem nie można mówić o bezpośrednim związku pomiędzy utratą zatrudnienia a koniecznością opieki nad matką. Także niepodejmowanie zatrudnienia od roku 2012 nie przemawia za uznaniem zaistnienia w sprawie związku przyczynowo-skutkowego wymaganego przepisem art. 17 ust. 1 ustawy.
W skardze skarżąca wniosła o uchylenie decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku z dnia 13 września 2022 r. i poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji oraz o orzeczenie co do istoty sprawy poprzez przyznanie skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, ewentualnie o przekazanie sprawy organowi I instancji do ponownego rozpoznania.
Zarzucono organowi naruszenie prawa materialnego poprzez błędną wykładnię art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych przez przyjęcie, że niepodejmowanie pracy zarobkowej przez skarżącą w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną nie wypełnia przesłanki niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności ze wskazaniami: konieczność stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osobie w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji.
W odpowiedzi na skargę wniesiono o jej oddalenie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje.
Na wstępie trzeba wskazać, że zakres kontroli sprawowanej przez wojewódzkie sądy administracyjne określa ustawa z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz.U. z 2021 r., poz. 137 ze zm.), stanowiąc w art. 1 § 1 i § 2, że sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem jej zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W ramach tej kontroli sąd stosuje środki przewidziane w art. 145 -150 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2022 poz. 329 ze zm. dalej: p.p.s.a.). Sąd uchyla zaskarżoną decyzję, jeśli stwierdzi, że wydano ją z naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy lub z naruszeniem prawa procesowego, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy - art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i lit. c p.p.s.a.
Z przywołanych przepisów wynika że sądy administracyjne nie orzekają merytorycznie, tj. nie wydają orzeczeń co do istoty sprawy lecz badają zgodność zaskarżonego aktu administracyjnego z obowiązującymi w dacie jego podjęcia przepisami prawa materialnego określającymi prawa i obowiązki stron oraz przepisami procedury administracyjnej normującymi zasady postępowania przed organami administracji publicznej.
Skarga nie ma usprawiedliwionych podstaw, co nakazywało jej oddalenie. Istota sporu w tej sprawie sprowadza się do oceny prawidłowości stanowiska przyjętego przez organ administracji, a odmawiającego skarżącej przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawną w stopniu znacznym matką.
Poza zakresem rozważań należy pozostawić spór dotyczący wykładni i stosowania art. 17 ust. 1b u.ś.r. Sąd podziela korzystne dla skarżącej stanowisko organu odwoławczego wywodzone z orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt I K 38/13 OTK-A 2014/9/104 oraz orzecznictwa sądów administracyjnych, że moment powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki nie ma znaczenia z punktu widzenia przesłanek uprawniających do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Ta zatem okoliczność, wbrew poglądom wyrażanym w decyzji przez organ I instancji, nie ma istotnego znaczenia w rozpoznawanej sprawie.
W zakresie pozostałych uwarunkowań przyznania wnioskowanego świadczenia Sąd podziela pogląd przedstawiony w zaskarżonej decyzji, stwierdzający, że strona nie spełnia przesłanek do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego. Zebrany w sprawie materiał dowodowy wskazuje, że pomiędzy rezygnacją z pracy (niepodejmowaniem zatrudnienia) nie wystąpił wymagany związek przyczynowy, o którym mowa w art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jednolity Dz.U. 2022r., poz. 615), zwanej dalej u.ś.r.
Zgodnie z art. 17 ust. 1 ww. ustawy, świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce lub ojcu;
- 2) opiekunowi faktycznemu dziecka;
- 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej;
- 4) innym osobom na których zgodnie z przepisami ustawy - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.
Celem tego przepisu było częściowe wynagrodzenie – poprzez ww. świadczenie – osobom zdolnym do pracy - faktu rezygnacji z tego zatrudnienia (lub niepodejmowania zatrudnienia), z uwagi na konieczność sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną w stopniu wskazanym w ustawie. Nie jest to zatem świadczenie adresowane do osoby niepełnosprawnej ale do podmiotu sprawującego opiekę. Nie chodzi tu także o jakąkolwiek opiekę ale taką, której zakres, natężenie wykluczy możliwość podjęcia jakiegokolwiek zatrudnienia.
Z powyższego wynika, że jedną z podstawowych przesłanek uprawniających do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego jest stała i osobista opieka ubiegającego się o przyznanie świadczenia nad osobą niepełnosprawną. Opieka taka musi w sposób oczywisty stanowić przeszkodę do wykonywania pracy zawodowej. Zatem związek między rezygnacją z zatrudnienia (albo jego niepodejmowaniem) a sprawowaną opieką musi być bezpośredni i ścisły.
Tym samym analiza istnienia związku przyczynowego pomiędzy sprawowaniem opieki a rezygnacją (niepodejmowaniem zatrudnienia) wymaga oceny i zbadania kilku obszarów. Po pierwsze istotny jest stopień niepełnosprawności osoby wymagającej opieki, w tym szczególności ocena zakresu czynności, które jest w stanie wykonać samodzielnie a w jakim wymaga stałej i długotrwałej opieki. Przy czym ocena charakteru sprawowanej rzeczywiście opieki nad osobą niepełnosprawną nie oznacza w żadnej mierze kwestionowania stanu jej zdrowia. Legitymowanie się przez osobę wymagającą opieki określonym w stosownych przepisach orzeczeniem o niepełnosprawności nie może wykluczać możliwości wywodzenia braku związku przyczynowego pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia lub niepodejmowaniem zatrudnienia a stopniem faktycznie sprawowanej opieki nad taką osobą (wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 16 kwietnia 2021 r., sygn. akt I OSK 2859/20 i z dnia 18 maja 2021 r., sygn. akt I OSK 275/21).
W świetle utrwalonego orzecznictwa opieka, o jakiej mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r., nie dotyczy tylko i wyłącznie niezdolnej do samodzielnej egzystencji osoby leżącej. Za niezdolne do samodzielnej egzystencji z mocy ustawy uznano także osoby cierpiące na schorzenia nieskutkujące brakiem możliwości poruszania się, a konieczność sprawowania nad nimi stałej lub długotrwałej opieki oceniać należy w świetle rodzaju schorzeń oraz sprawności psychofizycznej danej osoby (por. wyroki Wojewódzkich Sądów Administracyjnych: w Gdańsku z dnia 10 lutego 2022 r., sygn. akt III SA/Gd 996/21; w Lublinie z dnia 22 czerwca 2021 r., sygn. akt II SA/Lu 795/20). Zatem organy są nie tylko uprawnione, ale i zobowiązane do przeprowadzania takich analiz, a umocowanie to wynika z art. 17 ust. 1 u.ś.r.
Najistotniejszym jednak i najbardziej ważącym elementem podlegającym ocenie na gruncie ww. przepisu jest zakres czynności faktycznie realizowanych przez opiekuna w relacji do możliwości wykonywania pracy zarobkowej w rozumieniu art. 3 pkt 22 u.ś.r. Dla ustalenia przesłanki związku przyczynowo-skutkowego w każdym przypadku konieczne jest ustalenie czy rodzaj bądź ilość czynności z zakresu faktycznie sprawowanej opieki nad osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym, wykonywanych przez osobę ubiegającą się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, uniemożliwia tej osobie podjęcie i wykonywanie pracy zarobkowej.
W realiach rozpoznawanej sprawy zasadnie wywodzą organy administracji, że w sprawie nie wystąpiły przesłanki uzasadniające ustalenie prawa do wnioskowanego przez stronę skarżącą świadczenia. Zebrany materiał dowodowy nie potwierdza, że zakres czynności podejmowanych przez skarżącą względem M. G. wpisuje się w ustawowy zapis stałej lub długotrwałej opieki, która spowodowała, że skarżąca zrezygnowała z zatrudnienia (nie podejmuje pracy). Przypomnieć bowiem trzeba, że ustawodawca nie wymaga aby możliwość zatrudnienia odnosiła się do pracy w pełnym jej wymiarze. W tym zakresie istnieje możliwość dostosowania warunków i czasu pracy do potrzeb własnych i rodziny. Definicja zawarta w art. 3 pkt 22 u.ś.r. (obejmująca zatrudnienie i inną pracę zarobkową) jest szeroka - oznacza to wykonywanie pracy na podstawie stosunku pracy, stosunku służbowego, umowy o pracę nakładczą oraz wykonywanie pracy lub świadczenie usług na podstawie umowy agencyjnej, umowy zlecenia, umowy o dzieło albo w okresie członkostwa w rolniczej spółdzielni produkcyjnej, spółdzielni kółek rolniczych lub spółdzielni usług rolniczych, a także prowadzenie pozarolniczej działalności gospodarczej.
Przenosząc te uwagi na grunt rozpoznawanej sprawy należy wskazać, że jakkolwiek niewątpliwe opisane w okolicznościach faktycznych sprawy schorzenia i stan zdrowia M. G. wymagają udzielenia jej wsparcia i pomocy, to jednak akta sprawy nie potwierdzają twierdzeń skarżącej, że M. G. jest od niej całkowicie zależna i nie może funkcjonować bez jej pomocy. Przede wszystkim akta sprawy nie potwierdzają twierdzeń skarżącej, że zrezygnowała ona z zatrudnienia w 2012 r. aby opiekować się matką. Po pierwsze brak jest jakichkolwiek dokumentów dotyczących historii zatrudnienia skarżącej (według oświadczenia skarżącej znajdują się w Grecji), po drugie, materiał dowodowy wskazuje, że skarżąca zamieszkała z matką nie wcześniej niż w czerwcu 2021 r. Podczas wywiadu środowiskowego M. G. oświadczyła, że córka mieszka z nią od maja 2021 r. Z kolei z wyjaśnień skarżącej wynika, że podlega ubezpieczeniu zdrowotnemu w Niemczech, jest ubezpieczona przy mężu, z którym pozostaje w separacji.
Skarżąca oświadczyła też, że od 2012 r. dzieliła mieszkanie pomiędzy Gdańskiem a Hanoverem, gdzie mieszka od wielu lat, jednak każdego roku przyjeżdżała do mamy lub zabierała ją do siebie. W kwietniu 2021 r. wyjechała do Hanoweru załatwić potrzebne sprawy urzędowe i z uwagi na pandemię koronawirusa jej pobyt przedłużył się do czerwca 2021 r. Również z karty informacyjnej leczenia szpitalnego z dnia 4 czerwca 2021 r. wynika, że w trakcie pobytu M. G. na oddziale kontaktowano się ze skarżącą telefonicznie, cyt. "córka chorej na stałe przebywa poza granicami Polski", "córka zorganizowała opiekę z MOPS". Wszystkie te okoliczności pozwalają stwierdzić, że skarżąca zamieszkała z matką najwcześniej w czerwcu 2021 r. i dopiero od tej daty można uznać, że sprawuje nad nią bezpośrednią opiekę.
Jakkolwiek zatem nie można uznać, że skarżąca zrezygnowała w 2012 r. z zatrudnienia w związku ze sprawowaniem opieki, niemniej jednak nie może to być powodem do odmowy przyznania skarżącej świadczenia. Istotny jest bowiem stan faktyczny z daty złożenia wniosku, tj. 11 października 2021 r. Należało zatem rozważyć, czy aktualnie skarżąca nie podejmuje zatrudnienia w związku ze sprawowaniem opieki nad matką. W tym zakresie prawidłowo zdaniem Sądu Kolegium oceniło, że czynności wykonywane przez skarżącą w ramach sprawowanej opieki nie wykluczają podjęcia przez nią jakiegokolwiek zatrudnienia.
Prawidłowe są wnioski organu administracji, wyprowadzane z zebranego materiału dowodowego, stwierdzające, że znaczna część z opisanych przez stronę czynności jakie wykonuje w związku z opieką nad mamą wpisuje się w normalne działania związane z prowadzeniem gospodarstwa domowego. Są one charakterystyczne dla większości osób, które są aktywne zawodowo, prowadzą gospodarstwo domowe i mają pod opieką osoby wymagające wsparcia, a nie legitymujące się orzeczeniem o niepełnosprawności. Pranie, sprzątanie, gotowanie, prasowanie, podawanie posiłków, ścielenie łóżka, robienie zakupów są czynnościami, które mogą być przy odpowiedniej organizacji wykonywane przed lub po pracy.
Co więcej, czynności te wykonywane są również przez opiekunkę w ramach usług opiekuńczych świadczonych trzy razy w tygodniu po 2 godziny, co stanowi znaczące wsparcie. Przy wsparciu tym zresztą M. G. funkcjonowała od 2012 r. do czerwca 2021 r., kiedy to zgodnie z ustaleniami skarżąca nie sprawowała stałej opieki nad matką, a z akt nie wynika, aby zaszły okoliczności czyniące to wsparcie niewystarczającym. Pozostałe zaś czynności opisane przez skarżącą nie absorbują jej w takim zakresie aby wykluczało to podjęcie zatrudnienia, które jak słusznie podkreśla organ administracji nie musi być wykonywane w pełnym wymiarze czasu pracy. Pomoc świadczona mamie dotyczy czynności, które zasadniczo podejmowane są rano i wieczorem (pomoc w ubieraniu, kąpiel, mycie, balsamowanie ciała, pomiary ciśnienia, masaże, oklepywanie) lub też nie są wykonywane codziennie (umawianie wizyt lekarskich). Ponadto mama skarżącej w obrębie mieszkania porusza się przy pomocy chodzika, kul lub wózka inwalidzkiego a zatem nie wymaga takiego wsparcia jak osoba obłożnie chora.
Akta sprawy nie potwierdzają również, aby M. G. potrzebowała w związku ze swoimi schorzeniami nieustannej pomocy lub dozoru ze strony osoby drugiej. Przeciwnie, była ona w stanie funkcjonować samodzielnie wyłącznie przy wsparciu usług opiekunki również zanim skarżąca z nią zamieszkała, a z akt sprawy nie wynika, aby sytuacja ta uległa zmianie. Nie wynika z nich w szczególności, że M. G. nie byłaby w stanie sama spożyć przygotowanych dla niej wcześniej posiłków, samodzielnie przyjąć lekarstw czy samodzielnie skorzystać z toalety. Należy zatem zgodzić się z oceną organów, że zakres koniecznej opieki wyznaczonej potrzebami osoby niepełnosprawnej nie wymaga od skarżącego całkowitej rezygnacji z zatrudnienia.
Oceniając przedstawione okoliczności faktyczne należy dostrzec, że zakres podejmowanych przez stronę czynności opiekuńczych nie absorbuje jej w ciągu całego dnia. Należy zatem zaaprobować wyrażany w zaskarżonej decyzji pogląd, że skarżącej nie przysługiwało prawo do świadczenia pielęgnacyjnego określonego w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., bowiem sprawowana opieka, jej zakres i natężenie nie wyklucza rezygnacji czy niepodejmowania zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, która jak już wskazano nie musi być realizowana w pełnym wymiarze czasu pracy.
Raz jeszcze należy podkreślić, że świadczenie pielęgnacyjne nie może zostać przyznane w sytuacji, gdy czas poświęcany na czynności opiekuńcze nad niepełnosprawnym członkiem rodziny absorbuje jedynie część dnia, gdyż stan taki umożliwia podjęcie zatrudnienia. Nie zachodzi bowiem wówczas wymagana ustawą przesłanka przyznania świadczenia, jaką jest rezygnacja z pracy lub niepodejmowanie pracy z uwagi na konieczność sprawowania opieki. Opieka ubiegającego się o przyznanie świadczenia nad osobą niepełnosprawną musi w sposób oczywisty stanowić przeszkodę do wykonywania pracy zawodowej, a jej zakres wykluczać możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej, tak więc związek między rezygnacją z zatrudnienia (albo jego niepodejmowaniem) a sprawowaną opieką musi być rzeczywisty. W niniejszej sprawie organ odwoławczy prawidłowo ocenił, że zakres deklarowanych przez skarżącą czynności związanych ze sprawowaną, wymaganą i konieczną – z uwagi na niepełnosprawność matki – opieką nie stanowi sam w sobie podstawy do powstrzymywania się od aktywności zawodowej przez skarżąc, zwłaszcza że rodzina korzysta również ze wsparcia w ramach usług opiekuńczych.
Zdaniem Sądu, podniesione w skardze zarzuty naruszenia prawa procesowego okazały się niezasadne. Zaskarżone rozstrzygnięcie zostało oparte na prawidłowej analizie zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, który pozwolił na wyczerpujące ustalenie istotnych okoliczności sprawy, to jest zakresu i rozmiaru sprawowanej przez skarżącą opieki nad mężem. Ustalenia poczynione w tym zakresie znalazły odzwierciedlenie w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
Mając to na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku - na podstawie art. 151 p.p.s.a. orzekł, jak w sentencji wyroku.
Sprawa została rozpoznana w postępowaniu uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 2 ww. ustawy.
Powołane w treści niniejszego uzasadnienia orzeczenia sądów administracyjnych dostępne są w internetowej Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl).