Uzasadnienie
A. K. zwróciła się o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. Zgodnie ze złożonym oświadczeniem wnioskodawczyni utrzymuje się z emerytury w kwocie 1 123,85 zł miesięcznie (netto). Jak oświadczyła, jest chora na cukrzycę, chorobę wieńcową. Na lekarstwa miesięcznie wydaje około 150 zł. Podała nadto, że jest współwłaścicielką domu bliźniaczego o powierzchni 93 m2 i przysługuje jej udział w 1/3 prawa własności tego domu oraz działki gruntu, na której dom jest wybudowany (1178 m2). Poza tym, posiada mieszkanie o powierzchni 31,90 m2. Ponadto, nie posiada żadnych oszczędności i innych składników majątku, nieruchomości i wartościowych przedmiotów, a z uwagi na stan zdrowia – duże kwoty pieniężne przeznacza na leki.
W związku z powziętymi wątpliwościami, co do stanu majątkowego skarżącej oraz jej możliwości zarobkowych Referendarz, na podstawie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), pismem z dnia 17 lutego 2010 r. (doręczonym w dniu 23 lutego 2010.), wezwał ją do przedłożenia – w terminie 14 dni od dnia doręczenia wezwania – następujących dokumentów źródłowych:
- - wyciągów wszystkich posiadanych przez wnioskodawczynię osobistych rachunków bankowych, w tym kont i lokat dewizowych z ostatnich trzech miesięcy, ze szczególnym uwzględnieniem aktualnych sald rachunków i wysokości środków zgromadzonych na lokatach lub oświadczenia o ich nieposiadaniu,
- - oświadczenia, kto wspólnie z wnioskodawczynią zamieszkuje w lokalu przy ulicy [...] w M. i ewentualnie – wskazania źródeł dochodów osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym,
- - oświadczenia w przedmiocie zarejestrowanych na wnioskodawczynię lub członków jej rodziny pojazdów mechanicznych.
W odpowiedzi na powyższe wezwanie wnioskodawczyni oświadczyła, że sama mieszka w mieszkaniu przy ulicy [...]. Podała, że nie posiada żadnych pojazdów mechanicznych, ani lokat bankowych. Nie partycypuje w kosztach utrzymania domu, którego jest współwłaścicielką, gdyż w nim nie mieszka. Z przedłożonych wyciągów bankowych wynika, że na jej koncie znajduje się kwota około 1 500 zł, a więc odpowiadająca wysokości miesięcznych dochodów skarżącej.
Zgodnie z brzmieniem art. 245 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz.1270 ze zm.), prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Stosownie zaś do treści art. 246 § 3 ustawy – ustanowienie dla strony adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego wymaga nadto złożenia przez wnioskodawcę osobistego oświadczenia o niezatrudnianianiu lub niepozostawaniu w innym stosunku prawnym z tymże pełnomocnikiem. W myśl art. 246 § 1 pkt 1 powołanej ustawy przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania.
Wskazane przepisy stanowią odstępstwo od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego zawartej w art. 199 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Zatem, rzeczą wnioskodawcy, jako zainteresowanego, jest wykazanie, iż jego sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia wyjątkowe traktowanie, o którym mowa w przytoczonych przepisach. Tym samym, to na nim spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z prawa pomocy, zaś rozstrzygnięcie sądu w tej kwestii zależy od tego, co zostanie przez stronę wykazane.
W niniejszej sprawie uznać należy, że skarżąca nie wykazała, że spełnia ustawowe przesłanki przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Stałe źródło utrzymania skarżącej (emerytura w kwocie ponad 1 100 zł netto miesięcznie), brak jakichkolwiek osób nas utrzymaniu wnioskodawczyni, w połączeniu z okolicznością, iż posiada ona majątek w postaci udziału w nieruchomości budynkowej oraz mieszkania, nie uzasadniają twierdzenia o niemożności poniesienia przez skarżącą jakichkolwiek kosztów postępowania w niniejszej sprawie, w tym uiszczenia kwoty 200 zł wpisu sądowego od wniesionej skargi. W ocenie Referendarza, sytuacja majątkowa skarżącej jest na tyle dobra, iż jest ona w stanie, choćby z uzyskiwanych dochodów, ponieść koszty postępowania w niniejszej sprawie.
W pierwszej kolejności wskazać należy, że instytucja prawa pomocy ma charakter wyjątkowy, co oznacza, że może być stosowana tylko w przypadku osób charakteryzujących się trudną sytuacją materialną, do których zalicza się bezrobotnych bez prawa do zasiłku lub osoby, które pozbawione są środków do życia bądź których środki są bardzo ograniczone i zaspokajają tylko potrzeby egzystencjalnie niezbędne (postanowienie NSA z dnia 19 października 2005 r., I GZ 107/05, niepubl.). Przepis art. 246 § 1 cytowanej ustawy co do zasady nie ma więc zastosowania do osób osiągających dochody z własnej pracy i posiadających jakikolwiek majątek, nawet jeśli koszty sądowe stanowią poważną kwotę w miesięcznym budżecie rodziny (postanowienie NSA z dnia 18 stycznia 2005 r., sygn. akt OZ 1099/04, niepubl.). Powyższe oznacza w szczególności, że instytucja prawa pomocy z zasady nie ma zastosowania do osób posiadających znaczny majątek.
Z oświadczenia wnioskodawczyni wynika zaś, że posiada ona tytuł prawny (prawo własności) do dwóch nieruchomości. Zasadna jest zatem teza, że wnioskodawczyni może zwiększać swoje dochody, czerpiąc pożytki z przysługującego jej prawa własności, np.: wynajmując mieszkanie. Skoro zaś tego nie robi, mając możliwość zamieszkania w domu, stanowiącym jej własność w 1/3 części, uznać należy, że jej sytuacja majątkowa nie jest tak trudna, jak to opisuje skarżąca we wniosku o przyznanie prawa pomocy. Trudno jest uznać osobę, posiadającą majątek w postaci dwóch nieruchomości za ubogą, zasługującą na skorzystanie z instytucji prawa pomocy.
Przypomnieć w tym miejscu należy, o czym mowa już była powyżej, iż instytucja prawa pomocy, stanowiąc rodzaj ulgi w obowiązku uiszczenia daniny publicznej z tytułu prowadzenia postępowania przed sądem, ustanowiona została z myślą o osobach ubogich, których trudna sytuacja materialna uniemożliwia dostęp do sądu. W ocenie Referendarza zaś, skarżąca – posiadając majątek w postaci domu i mieszkania, osiągając też stałe dochody, do grona osób ubogich nie należy. Wskazać przy tym należy, iż udzielenie prawa pomocy oznacza przerzucenie kosztów postępowania sądowego ze skarżących na innych obywateli – z ich danin pochodzą bowiem dochody budżetu państwa, z których pokrywanie są wydatki budżetowe. Dlatego też, może mieć miejsce w przypadku osób, których stan majątkowy i dochody są niskie, lecz taka sytuacja nie ma miejsca odniesieniu do skarżącej (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 28 grudnia 2004 r., sygn. akt FZ 507/04, nie publikowane).
Z tych względów Referendarz, na podstawie przepisu art. 246 § 1 pkt 1 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji postanowienia.