Uzasadnienie
Wnioskiem z dnia 12 maja 2008 r. E. M., działając w imieniu i na rzecz swojej siostry – obecnie skarżącej B. C., jako jej kurator, zwróciła się o wypłatę odszkodowania z tytułu zniesienia współwłasności gospodarstwa rolnego położonego w miejscowości K., gmina M. względnie o przekazanie innej działki w zamian za przejęty udział w tej nieruchomości. Wskazała, że skarżąca została pozbawiona udziału w przedmiotowej nieruchomości. Postępowanie przed sądem powszechnym o zniesienie współwłasności odbyło się bez wiedzy skarżącej, która obecnie chce zamieszkać z siostrą (po wybudowaniu domu) na odebranej nieruchomości.
Z akt sprawy wynika, że przed rokiem 1980 przedmiotowa nieruchomość stanowiła współwłasność obecnie skarżącej oraz jej matki B. R po ½. W dniu 16 sierpnia 1980 r. B. R. przekazała na rzecz Skarbu Państwa swój udział w przedmiotowym gospodarstwie w zamian za rentę, co zostało potwierdzone decyzją Naczelnika Gminy M. Nr [...]. Z kolei na mocy postanowienia Sądu Rejonowego w C. z dnia [...] r., sygn. akt [...], w sprawie z wniosku Urzędu Gminy w M., zniesiona została współwłasność przedmiotowej nieruchomości rolnej, stanowiącej wówczas współwłasność w ½ Skarbu Państwa i w ½ skarżącej w ten sposób, że całą nieruchomość przyznano na wyłączna własność Skarbowi Państwa. W postanowieniu tym nie orzeczono o spłacie. Sporna nieruchomość została sprzedana przez Gminę w dniu 15 grudnia 1997 r.
Rozpoznając wniosek skarżącej Wójt Gminy M. decyzją z dnia [...] r., Nr [...], orzekł o umorzeniu postępowania. Jako podstawę prawną tego rozstrzygnięcia wskazał art. 105 § 1 k.p.a. W uzasadnieniu organ pierwszej instancji przedstawił ustalony stan sprawy. W szczególności zaznaczył, że skarżąca wraz z matką B. R. była współwłaścicielem w ½ części gospodarstwa rolnego na podstawie aktu własności ziemi nr [...] z dnia [...] r. Wobec faktu, iż skarżąca pozbawiona została udziału we współwłasności gospodarstwa rolnego postanowieniem Sądu Rejonowego w C. z dnia [...] r., sygn. akt [...], organ nie jest władny prowadzić postępowania w zakresie ustalenia odszkodowania. Organ wskazał na możliwości złożenia wniosku o wznowienie postępowania sądowego o zniesienie współwłasności w przypadku, jeśli skarżąca była ubezwłasnowolniona w czasie prowadzonego postępowania. W ocenie organu postępowanie sądowe stanowi jedyny sposób odzyskania nieruchomości bądź uzyskania odszkodowania.
W odwołaniu od powyższej decyzji kurator skarżącej wniosła o jej uchylenie i zobowiązanie organu pierwszej instancji do podjęcia postępowania co najmniej wyjaśniającego. Zaznaczyła, że postępowanie sądowe, wskutek którego Gmina M. (Skarb Państwa) bezpodstawnie się wzbogaciła zostało wszczęte z inicjatywy Naczelnika Urzędu Gminy M. W jej ocenie zaskarżona decyzja jest przerzuceniem odpowiedzialności decyzyjnej na sąd powszechny.
Zaskarżoną w niniejszym postępowaniu decyzją Samorządowe Kolegium Odwoławcze w C. utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji. Podzieliło przy tym stanowisko w kwestii bezprzedmiotowości postępowania administracyjnego. Wskazało, że przeniesienie własności udziałów we współwłasności na rzecz Skarbu Państwa nastąpiło w drodze rozstrzygnięcia sądu powszechnego, na postawie prawa cywilnego, a zatem nie jest to sprawa indywidualna z zakresu prawa administracyjnego, która załatwiana jest w formie decyzji administracyjnej. Organy administracji publicznej nie są uprawnione do oceny poprawności prowadzonego postępowania sądowego. Wskazano, iż sprawa roszczenia o naprawę wyrządzonej szkody powinna zostać skierowana na drogę postępowania cywilnego, do której rozpoznania właściwy jest sąd powszechny.
W skardze na powyższą decyzję kurator skarżącej domagała się uchylenia zaskarżonej decyzji i zobowiązania organu pierwszej instancji do ponownego rozpoznania sprawy. W ocenie kuratora skarżąca uczestnicząc w postępowaniu sądowym o zniesienie współwłasności udziałów w gospodarstwie rolnym, nie miała świadomości tego postępowania, choć reprezentowana była przez pełnomocnika (który działał w sprawie do momentu otrzymywania wynagrodzenia). Powtórzyła zarzuty podnoszone w odwołaniu, w szczególności domagając się pociągnięcia Gminy do odpowiedzialności za wzbogacenie się na krzywdzie upośledzonej osoby.
W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
Na rozprawie w dniu 4 sierpnia 2011 r. pełnomocnik skarżącej podtrzymał wnioski i wywody skargi.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje
Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.
W pierwszej kolejności należy wskazać, że zgodnie z przepisem art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 roku – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz. 1269 z późn. zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, a kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem.
Kontrolowana w niniejszej sprawie decyzja, jak również poprzedzająca ją decyzja organu pierwszej instancji są w ocenie składu orzekającego zgodne z prawem.
W szczególności wskazać przyjdzie, że kontrolowane decyzje wydane zostały na podstawie art. 105 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego. Zgodnie z tym przepisem jeżeli postępowanie administracyjne z jakiejkolwiek przyczyny stało się bezprzedmiotowe, organ administracji publicznej wydaje decyzję o umorzeniu postępowania. W rozumieniu tego przepisu postępowanie staje się bezprzedmiotowe m.in. w sytuacji, kiedy brak jest podstaw prawnych do jego prowadzenia i wydania rozstrzygnięcia co do meritum sprawy.
W obecnie obowiązującym stanie prawnym organy administracyjne są właściwe w sprawie odszkodowania za wywłaszczone nieruchomości i prowadzą takie postępowania w oparciu o przepisy ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz.U. z 2010 r., Nr 102, poz. 651 z późn. zm.). Przepisy te znajdą jednak zastosowanie wyłącznie w sytuacji, kiedy do wywłaszczenia nieruchomości doszło w oparciu o akt prawa administracyjnego. Ustawa o gospodarce nieruchomościami, poza sytuacjami wynikającymi z jej Działu III, przewiduje, kiedy jej przepisy znajdą zastosowanie w sprawach wywłaszczenia lub przejęcia nieruchomości, w tym gospodarstw rolnych, dokonanych na podstawie innych, wcześniej obowiązujących przepisów prawa (Dział VII ustawy). Żaden z tych przepisów nie upoważnia organów administracji publicznej do orzekania w kwestii odszkodowania za nieruchomość przejętą na rzecz Skarbu Państwa w trybie przepisów Kodeksu cywilnego o zniesieniu współwłasności.
Organy administracji publicznej nie są też uprawnione do podważania lub dokonywania kontroli prawomocnych orzeczeń sądów powszechnych kształtujących prawa rzeczowe na nieruchomości. Podkreślenia w tym miejscu wymaga, co w sprawie jest bezsporne, że skarżąca została pozbawiona swojego udziału w nieruchomości na skutek prawomocnego postanowienia Sądu Rejonowego w C. z dnia [...] r., sygn. akt [...] Postanowienie to zostało wydane w sprawie z wniosku o zniesienie współwłasności. Nie ulega zatem wątpliwości, że przejęcie udziału skarżącej przez Skarb Państwa nastąpiło w trybie przepisów prawa cywilnego i w postępowaniu cywilnym prowadzonym przez sąd powszechny. W takiej sytuacji ewentualna spłata (względnie odszkodowanie) z tytułu zniesienia współwłasności winna zostać dokonana w trybie przepisów prawa cywilnego. Poza kompetencje organów administracji publicznej, jak również poza kognicję sądów administracyjnych wykracza kwestia oceny prawomocnego postanowienia sądu powszechnego. Taka kontrola możliwa jest jedynie przez sąd powszechny w trybie postępowania cywilnego.
Zgodnie z art. 1 k.p.a., przepisy tego kodeksu normują postępowanie: przed organami administracji publicznej w należących do właściwości tych organów sprawach indywidualnych rozstrzyganych w drodze decyzji administracyjnych (pkt 1); przed innymi organami państwowymi oraz przed innymi podmiotami, gdy są one powołane z mocy prawa lub na podstawie porozumień do załatwiania spraw określonych w pkt 1 (pkt 2); w sprawach rozstrzygania sporów o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego i organami administracji rządowej oraz między organami i podmiotami, o których mowa w pkt 2 (pkt 3); w sprawach wydawania zaświadczeń (pkt 4). Sprawa zainicjowana wnioskiem skarżącej z dnia 12 maja 2008 r. z naprowadzonych wyżej przyczyn nie jest sprawą, do której zastosowanie znajdą przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego. Nie jest też inną sprawą administracyjną. Zasadnie zatem orzeczono o umorzeniu postępowania z przyczyn przedmiotowych.
Z przytoczonych wyżej rozważań i przyczyn skarga nie mogła zostać uwzględniona przez Sąd i jako taka podlega oddaleniu na zasadzie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz.1270 z późn. zm.).