Uzasadnienie
Burmistrz Gminy i Miasta K. decyzją z dnia 25 października 2022 r., nr [...], odmówił przyznania H. K. (skarżący) dodatku węglowego.
W uzasadnieniu wskazał, że skarżący złożył w dniu 26 sierpnia 2022 r. wniosek o wypłatę dodatku węglowego. Organ I instancji stwierdził, że skarżący nie spełnia warunku z art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 5 sierpnia 2022 r. o dodatku węglowym (Dz.U. z 2022 r. poz. 1692, z póżn.zm.-dalej "u.d.w."), gdyż w deklaracji złożonej w dniu 1 czerwca 2022 r. wskazał drewno kawałkowe jako paliwo stałe stosowane w kotle na paliwo stałe.
W odwołaniu od decyzji organu I instancji skarżący wniósł o zmianę zaskarżonego rozstrzygnięcia i przyznanie dodatku węglowego. Wyjaśnił, że posiada piec węglowy, w którym pali w okresie jesienno-zimowym od listopada do końca marca. Posiada również kozę na drewno, którą opala w okresie wiosenno – letnim.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Częstochowie (SKO) po rozpatrzeniu odwołania skarżącego, decyzją z dnia 24 listopada 2022 r. nr SKO.4117.256.2022 utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję organu I instancji.
W uzasadnieniu swojego stanowiska SKO podniosło, iż skarżący w ustawowym terminie do dnia 11 sierpnia 2022 r. złożył deklarację do centralnej ewidencji emisyjności budynków (CEEB), zgłaszając jako główne źródło ogrzewania kocioł na paliwo stałe klasy 3, w którym wskazał jako stosowane paliwo - drewno kawałkowe. Zważyło, iż zgodnie z art. 2 ust. 1 u.d.w. rodzaju zgłoszonego źródła ciepła decyduje wpis dokonany w deklaracji złożonej przed 11 sierpnia 2022 r. W deklaracji złożonej w dniu 1 czerwca 2022 r. pod odpowiedzialnością karną skarżący wykazał, że stosuje do ogrzewania budynku jednorodzinnego drewno kawałkowe, które w myśl art. 2 ust. 3 u.d.w. nie stanowi paliwa stałego. SKO wyjaśniło, że organ I instancji przed przekazaniem odwołania wraz z aktami sprawy do organu II instancji, dokonał w dniu 28 października 2022 r. ustaleń w miejscu zamieszkania wnioskodawcy, tj. że; w kotłowni zainstalowany jest kocioł na paliwo stałe, w komórce znajduje się węgiel, miał oraz drewno kawałkowe służące również do rozpalania w piecu centralnego ogrzewania, gospodarstwo domowe zaopatrzone jest w opał na sezon grzewczy, co wnioskodawca potwierdził fakturą VAT z dnia 14 kwietnia 2022 r. nr [...]. Z powyższej czynności sporządzona została również dokumentacja fotograficzna.
Odnosząc się do okoliczności wskazanych w odwołaniu a dotyczących eksploatowanego pieca węglowego w okresie jesienno-zimowym oraz kozy na drewno w okresie wiosenno-letnim SKO wyjaśniło, że powyższe nie ma wpływu na wydanie zaskarżonej decyzji. Zgodnie bowiem z art. 6 K.p.a. organy administracji publicznej działają na podstawie obowiązujących przepisów prawa czyli w granicach woli ustawodawcy. Skoro ustawodawca wskazał, że dodatek węglowy przysługuje gospodarstwu domowemu jeżeli w deklaracji złożonej do 11 sierpnia 2022 r. wykaże źródło opalania paliwem stałym, to wskazanie we wniosku z dnia 26 sierpnia 2022 r. oraz w odwołaniu dwóch źródeł ogrzewania budynku jednorodzinnego, tj. węglem i drewnem kawałkowym, nie ma wpływu na rozpatrzenie sprawy. SKO stwierdziło, że decyzja organu I instancji jest prawidłowa i winna zostać utrzymana w mocy.
Jednocześnie poinformowało skarżącego o możliwości uzyskania przez niego dodatku do gospodarstwa domowego na podstawie z art. 24 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 15 września 2022 r. o szczególnych rozwiązaniach w zakresie niektórych źródeł ciepła w związku z sytuacją na rynku paliw (Dz.U. z 2022 r. poz. 1967, z późn.zm. -dalej "ustawa"). Zacytowało dalej brzmienie art. 24 ust. 11 pkt 2 ustawy (wysokość dodatku), art. 24 ust. 12 ustawy (termin do złożenia wniosku) oraz poinformowało skarżącego o możliwości przyznania wskazanego dodatku w drodze administracyjnej zgodnie z art. 24 ust. 25a ustawy.
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji SKO i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia. W uzasadnieniu skargi podniósł, że stan jego zdrowia oraz wiek spowodowały, że błędnie wypełnił deklarację, zaznaczając drewno kawałkowe jako główne paliwo stałe stosowane w kotle.
W odpowiedzi na skargę SKO wniosło o jej oddalenie. Podtrzymało dotychczas prezentowane stanowisko i argumentacje prawną.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje
Skarga jest zasadna.
Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 2492) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości m. in. przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym zgodnie z § 2 tegoż artykułu kontrola, o której mowa, jest sprawowana pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sąd rozpoznaje sprawę rozstrzygniętą zaskarżonym aktem z punktu widzenia kryterium legalności, to jest zgodności z prawem całego toku postępowania administracyjnego i prawidłowości zastosowania prawa materialnego. Nadto zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz. U. z 2023 r., poz. 259 - dalej "p.p.s.a.’) sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz wskazaną podstawą prawną.
Przedmiotem kontroli Sądu jest ocena legalności decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Częstochowie z dnia 24 listopada 2022 utrzymującej w mocy decyzję Burmistrza Gminy i Miasta K. w przedmiocie odmowy przyznania skarżącemu dodatku węglowego.
Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji SKO, jak również decyzji wydanej przez organ I instancji, stanowiły przepisy ustawy z dnia 5 sierpnia 2022 r. o dodatku węglowym (Dz.U. z 2022 r. poz. 1692 ze zm. - dalej "u.d.w.").. Zgodnie z art. 2 ust. 1 u.d.w., dodatek węglowy przysługuje osobie w gospodarstwie domowym w przypadku, gdy głównym źródłem ogrzewania gospodarstwa domowego jest kocioł na paliwo stałe, kominek, koza, ogrzewacz powietrza, trzon kuchenny, piecokuchnia, kuchnia węglowa lub piec kaflowy na paliwo stałe, zasilane paliwami stałymi, wpisane lub zgłoszone do centralnej ewidencji emisyjności budynków, o której mowa w art. 27a ust. 1 ustawy z dnia 21 listopada 2008 r. o wspieraniu termomodernizacji i remontów oraz o centralnej ewidencji emisyjności budynków, do dnia 11 sierpnia 2022 r., albo po tym dniu - w przypadku głównych źródeł ogrzewania wpisanych lub zgłoszonych po raz pierwszy do centralnej ewidencji emisyjności budynków, o których mowa w art. 27g ust. 1 u.d.w. Przez paliwa stałe rozumie się węgiel kamienny, brykiet lub pelet zawierające co najmniej 85% węgla kamiennego (art. 2 ust. 3 u.d.w.).
Wniosek o wypłatę dodatku węglowego składa się w terminie do dnia 30 listopada 2022 r. w gminie właściwej ze względu na miejsce zamieszkania osoby składającej ten wniosek (art. 2 ust. ust. 9 i 12 u.d.w.). Wniosek o wypłatę dodatku węglowego składa się na piśmie lub za pomocą środków komunikacji elektronicznej w rozumieniu art. 2 pkt 5 ustawy z dnia 18 lipca 2002 r. o świadczeniu usług drogą elektroniczną (Dz. U. z 2020 r. poz. 344) - art. 2 ust. 13 u.d.w. Wójt, burmistrz albo prezydent miasta dokonuje weryfikacji wniosku o wypłatę dodatku węglowego, w szczególności w zakresie zgłoszenia lub wpisania głównego źródła ogrzewania w centralnej ewidencji emisyjności budynków, o której mowa w art. 27a ust. 1 ustawy z dnia 21 listopada 2008 r. o wspieraniu termomodernizacji i remontów oraz o centralnej ewidencji emisyjności budynków (art. 2 ust. 15 u.d.w.).
Jak stanowi art. 2 ust. 15a u.d.w. (dodany łącznie z ust. 15b-15e do ustawy na mocy art. 50 pkt 1 lit. g ustawy z dnia 15 września 2022 r. o szczególnych rozwiązaniach w zakresie niektórych źródeł ciepła w związku z sytuacją na rynku paliw – Dz.U. z 2022 poz. 1967), dokonując weryfikacji wniosku o wypłatę dodatku węglowego, wójt, burmistrz albo prezydent miasta bierze pod uwagę w szczególności:
- 1) informacje wynikające z deklaracji o wysokości opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi, o której mowa w art. 6m ustawy z dnia 13 września 1996 r. o utrzymaniu czystości i porządku w gminach (Dz. U. z 2022 r. poz. 2519);
- 2) informacje uzyskane w związku z postępowaniem o przyznanie:
- a) świadczeń rodzinnych oraz dodatków do zasiłku rodzinnego, o których mowa odpowiednio w art. 2 i art. 8 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2022 r. poz. 615, 1265 i 2140),
- b) świadczenia wychowawczego, o którym mowa w art. 4 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (Dz. U. z 2022 r. poz. 1577 i 2140),
- c) dodatku osłonowego, o którym mowa w art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 2021r. o dodatku osłonowym (Dz. U. z 2022 r. poz. 1, 202, 1692 i 2687),
- d) dodatku mieszkaniowego, o którym mowa w art. 2 ustawy z dnia 21 czerwca 2001r. o dodatkach mieszkaniowych (Dz. U. z 2021 r. poz. 2021 oraz z 2022 r. poz. 1561 i 2456);
- 3) dane zgromadzone w rejestrze PESEL oraz rejestrze mieszkańców, o których mowa odpowiednio w art. 6 ust. 1 i art. 6a ust. 1 ustawy z dnia 24 września 2010 r. o ewidencji ludności (Dz. U. z 2022 r. poz. 1191).
W myśl art. 2 ust. 15b u.d.w., jeżeli podczas weryfikacji wniosku o wypłatę dodatku węglowego wystąpią wątpliwości dotyczące gospodarstwa domowego wnioskodawcy, wójt, burmistrz albo prezydent miasta może przeprowadzić wywiad środowiskowy, który ma na celu ustalenie faktycznego stanu danego gospodarstwa domowego zgodnie z art. 2 ust. 2 odpowiednio pkt 1 i 2, odnośnie samotnego zamieszkiwania w przypadku jednoosobowych gospodarstw domowych oraz wspólnie stale zamieszkujących i gospodarujących z wnioskodawcą w przypadku gospodarstw domowych wieloosobowych. Przepis art. 3 ust. 2 stosuje się. Wywiad środowiskowy przeprowadza się w miejscu zamieszkania wnioskodawcy (art. 2 ust. 15c u.d.w.). W toku wywiadu środowiskowego ustala się, czy stan faktyczny danego gospodarstwa domowego jest zgodny z informacjami podanymi we wniosku o wypłatę dodatku węglowego (art. 2 ust. 15d u.d.w.).
Stosownie do art. 2 ust. 15f u.d.w., w przypadku posiadania informacji wskazujących, że osoba, która nie złożyła wniosku o wypłatę dodatku węglowego, spełnia warunki jego przyznania wynikające z ustawy, wójt, burmistrz albo prezydent miasta może przeprowadzić wywiad środowiskowy w celu ustalenia prawa do tego dodatku. Z przeprowadzonego wywiadu środowiskowego sporządza się notatkę służbową. W takim przypadku organ ten przyznaje dodatek w drodze decyzji administracyjnej z urzędu, bez konieczności składania wniosku oraz bez składania odpowiedniej deklaracji dokonuje wpisu źródła ciepła do centralnej ewidencji emisyjności budynków, o której mowa w art. 27a ust. 1 ustawy z dnia 21 listopada 2008 r. o wspieraniu termomodernizacji i remontów oraz o centralnej ewidencji emisyjności budynków, jeżeli źródło nie było wcześniej zgłoszone do tej ewidencji. Przepis art. 3 ust. 2 u.d.w. stosuje się.
Z kolei zgodnie z art. 2 ust. 15g u.d.w., dodatek węglowy przysługuje osobie w gospodarstwie domowym także, gdy główne źródło ogrzewania gospodarstwa domowego, o którym mowa w art. 2 ust. 1, nie zostało zgłoszone lub wpisane do centralnej ewidencji emisyjności budynków, o której mowa w art. 27a ust. 1 ustawy z dnia 21 listopada 2008 r. o wspieraniu termomodernizacji i remontów oraz o centralnej ewidencji emisyjności budynków, do dnia 11 sierpnia 2022 r., a w wyniku przeprowadzenia wywiadu środowiskowego ustalono, że źródłem ogrzewania tego gospodarstwa jest źródło, o którym mowa w art. 2 ust.
1. Z przeprowadzonego wywiadu środowiskowego sporządza się notatkę służbową. Wpis do centralnej ewidencji emisyjności budynków, o której mowa w art. 27a ust. 1 ustawy z dnia 21 listopada 2008 r. o wspieraniu termomodernizacji i remontów oraz o centralnej ewidencji emisyjności budynków, dokonywany jest przez wójta, burmistrza albo prezydenta miasta z urzędu bez konieczności składania odpowiedniej deklaracji.
Jak stanowi art. 2 ust. 16 u.d.w., przyznanie przez wójta, burmistrza albo prezydenta miasta dodatku węglowego nie wymaga wydania decyzji. Odmowa przyznania dodatku węglowego, uchylenie oraz rozstrzygnięcie w sprawie nienależnie pobranego dodatku węglowego wymagają wydania decyzji.
Przywołane wyżej przepisy prawa określają szczegółowe zasady prowadzenia postępowania administracyjnego w sprawie dodatku węglowego. Postępowanie to wszczynane jest co do zasady na wniosek strony, ale także w niektórych przypadkach może być wszczęte z urzędu (art. 2 ust. 15f u.d.w.). Dokonując weryfikacji wniosku o wypłatę dodatku węglowego, właściwy organ gminy zobowiązany jest uwzględnić informacje wynikające z deklaracji o wysokości opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi, informacje uzyskane w związku z postępowaniem o przyznanie określonych ustawą świadczeń (świadczeń rodzinnych oraz dodatków do zasiłku rodzinnego, świadczenia wychowawczego, dodatku osłonowego, dodatku mieszkaniowego), a także dane zgromadzone w rejestrze PESEL oraz rejestrze mieszkańców. Jeżeli podczas weryfikacji wniosku o wypłatę dodatku węglowego wystąpią wątpliwości dotyczące gospodarstwa domowego wnioskodawcy, wójt, burmistrz albo prezydent miasta może przeprowadzić wywiad środowiskowy, by w toku takiego wywiadu ustalić, czy stan faktyczny danego gospodarstwa domowego jest zgodny z informacjami podanymi we wniosku o wypłatę dodatku węglowego.
Zatem informacje podane we wniosku o przyznanie dodatku węglowego muszą zostać zweryfikowane przez organ gminy przed wypłatą dodatku węglowego (potwierdzoną informacją o przyznaniu tego dodatku kierowaną do wnioskodawcy), bądź też przed podjęciem decyzji o odmowie przyznania dodatku węglowego.
W niniejszej sprawie skarżący wniosek o przyznanie dodatku węglowego złożył 26 sierpnia 2022 r. We wniosku wskazał, że głównym źródłem ogrzewania jego gospodarstwa domowego jest kocioł na paliwo stałe i koza. Jak wynika z uzasadnienia zaskarżonych decyzji jedynym powodem odmowy przyznania skarżącemu dodatku węglowego był fakt, że w deklaracji dotyczącej źródeł ciepła i źródeł spalania paliw złożonej do CEEB w dniu 1 czerwca 2022 r. jako rodzaj stosowanych paliw stałych wskazano drewno kawałkowe. Organ I instancji wydał decyzję o odmowie przyznania skarżącemu dodatku węglowego w dniu 25 października 2022 r. przyjmując, że oświadczenie zawarte w deklaracji skarżącego z dnia 1 czerwca 2022 r. nie daje podstaw do przyznania skarżącemu wnioskowanego świadczenia. Z akt sprawy wynika (karta 22 akt adm), że w dniu 28 października 2022 r. pracownicy socjalni wyjaśniali w miejscu zamieszkania skarżącego, czy deklarowane w odwołaniu paliwo w kotle jest zgodne ze stanem faktycznym.
SKO utrzymując w mocy rozstrzygnięcie organu I instancji podkreślało, że wobec zgłoszenia skarżącego zawartego w deklaracji do CEEB, z którego wynika, że głównym źródłem ogrzewania jest kocioł na paliwo stałe klasy 3, zaś stosowanym paliwem jest drewno kawałkowe argumenty podnoszone w odwołaniu oraz ustalenia organu I instancji dokonane już po wydaniu decyzji nie maja znaczenia w sprawie.
W ocenie Sądu stanowisko organów administracyjnych orzekających w sprawie jest błędne, a co najmniej przedwczesne. Wskazać należy bowiem, że zgodnie ze stanowiskiem skarżącego wskazanie drewna kawałkowego jako paliwa do kotła na paliwo stałe wynika ze zwykłej pomyłki, albowiem jako paliwo stałe w kotle stosuje węgiel. Organ orzekające w sprawie nie oceniły tej okoliczności, a kwestia błędu w deklaracji do CEEB została podniesiona dopiero w odwołaniu. Postępowanie wyjaśniające kwestię prawidłowości danych zawartych w deklaracji do CEEB w odniesieniu do stanu faktycznego sprawy zostało przeprowadzone po złożeniu odwołania przez skarżącego. Organ odwoławczy lakonicznie odniósł się do twierdzeń skarżącego i późniejszych ustaleń organu I instancji.
Należy w tym miejscu podkreślić, że regulacja przewidziana w art. 2 ust. 15a u.d.w. została wprowadzona z dniem 20 września 2022 r. na mocy powołanej wyżej ustawy z dnia 15 września 2022 r. o szczególnych rozwiązaniach w zakresie niektórych źródeł ciepła w związku z sytuacją na rynku paliw, zaś art. 52 ustawy zmieniającej stanowi, że do postępowań w sprawie wypłaty dodatku węglowego wszczętych i niezakończonych przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy prowadzonych na podstawie ustawy zmienianej w art. 50 stosuje się przepisy w brzmieniu nadanym niniejszą ustawą.
Z kolei przytoczone wyżej przepisy art. 2 ust. 15f i 15g u.d.w. zostały wprowadzone z dniem 3 listopada 2022 r. na mocy ustawy z 27 października 2022 r. o zakupie preferencyjnym paliwa stałego dla gospodarstw domowych (Dz.U. z 2022 r. poz. 2236), której art. 31 ust. 1 nakazuje również do postępowań w sprawie wypłaty dodatku węglowego wszczętych i niezakończonych przed dniem wejścia w życie tej ustawy, prowadzonych na podstawie u.d.w., stosować przepisy w nowym brzmieniu. Wszystkie ww. przepisy obowiązywały już w dacie orzekania przez organ odwoławczy. Całokształt tych regulacji pozwala zaś stwierdzić, że zmierzają one do objęcia pomocą finansową w postaci dodatku węglowego jak największej liczby gospodarstw domowych, nakazując organom gminy wnikliwe zbadanie sytuacji faktycznej, w tym w zakresie źródeł ciepła rodzaju stosowanych paliw w gospodarstwach domowych i to nie tylko tych, co do których wpłynął wniosek o wypłatę dodatku węglowego, ale także tych, co do których organ jest w posiadaniu informacji wskazujących na to, że osoba, która nie złożyła wniosku o wypłatę dodatku węglowego, spełnia warunki jego przyznania wynikające z ustawy.
Przepisy u.d.w. zobowiązują bowiem organ do ustalenia, np. w drodze wywiadu środowiskowego, rzeczywistego rodzaju źródła ciepła stosowanego w gospodarstwach domowych prowadzonych na terenie gminnym jak również rodzaju paliwa używanego do ogrzewania budynków w tych gospodarstwach.
Mając powyższe na uwadze, w ocenie Sądu w składzie orzekającym w niniejszej sprawie odmowa przyznania skarżącemu dodatku węglowego bez ustalenia rzeczywistego rodzaju stosowanego przez niego paliwa stałego, z odwołaniem się wyłącznie do faktu złożenia przez niego deklaracji w dniu 1 czerwca 2022 r., stanowi naruszenie przepisów postępowania mogące mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 7 k.p.a., art. 77 § 1 k.p.a i art. 107 § 3 k.p.a.
Mając powyższe na względzie, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. i art. 135 p.p.s.a. uchylił zaskarżoną decyzję oraz decyzję organu I instancji. Rozpoznając ponownie przedmiotową sprawę organ I instancji będzie miał na uwadze poczynione wyżej rozważania, a w szczególności doprowadzi do ustalenia rzeczywistego rodzaju paliwa używanego przez skarżącego, po czym wyda stosowne rozstrzygnięcie.