Uzasadnienie
Z. G. złożył skargę z dnia 1 lipca 2014 r. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] r. nr [...].
Zarządzeniem Przewodniczącego z dnia 6 sierpnia 2014 r. został wezwany do uiszczenia wpisu sądowego w kwocie 500 zł w terminie 7 dni od daty doręczenia odpisu zarządzenia pod rygorem odrzucenia skargi.
W swym wniosku złożonym w dniu 24 września 2014 r. na urzędowym formularzu skarżący wniósł o przyznanie mu prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wskazał na złą sytuację finansową. Podał, że jego emerytura wynosi około 2.800 zł brutto, a emerytura jego żony 1000 złotych brutto, przy czym musi utrzymywać niepracującą córkę i pomagać finansowo innym członkom rodziny.
Referendarz sądowy w dniu 17 listopada 2014 r. wezwał wymienionego w trybie art. 255 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. 2012.270 tekst jednolity ze zm. – dalej p.p.s.a.) do uzupełnienia i uprawdopodobnienia w terminie 7 dni danych zawartych we wniosku o przyznanie prawa pomocy, poprzez udokumentowanie wysokości emerytur, wydatków związanych z utrzymaniem się oraz nadesłanie zaświadczenia potwierdzającego, że J. G. jest osobą bezrobotną, pozbawioną prawa do zasiłku. Wezwanie to skarżący otrzymał w dniu 24 listopada 2014 r.
W dniu 28 listopada 2014 r. skarżący przesłał pismo wraz z załącznikami dokumentującymi wysokość emerytur, wydatki oraz zaświadczenie, że córka jest osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku.
Postanowieniem z dnia 19 grudnia 2014 r. referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Gliwicach oddalił wniosek wymienionego o przyznanie prawa pomocy. W uzasadnieniu podał, że wnioskujący ma dochód rodzinny wynoszący 3900 zł netto na miesiąc. Przy tym udokumentował wydatki na poziomie ok. 1000 zł miesięcznie, nie licząc zakupu lekarstw za ok. 242 zł. Nie wykazał tym samym, że zachodzą przesłanki do przyznania mu prawa pomocy.
Odpis postanowienia został skarżącemu doręczony w dniu 30 grudnia 2014 r., a w dniu 5 stycznia 2014 r. złożył on sprzeciw od postanowienia referendarza sądowego. W jego uzasadnieniu podał, że nie zgadza się z rozstrzygnięciem referendarza. Emerytury jego oraz żony pozwalają jedynie na pokrycie kosztów utrzymania się, a nie wystarczają na uiszczenie wpisu.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zgodnie z art. 245 § 1 p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 p.p.s.a.). Z kolei prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje tylko zwolnienie od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 p.p.s.a.). Prawo pomocy może być przyznane osobie fizycznej w zakresie całkowitym wtedy, gdy osoba wnioskująca wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a.). W orzecznictwie sądowym prezentowane jest stanowisko, że przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym powinno mieć charakter wyjątkowy i być stosowane w stosunku do osób żyjących w ubóstwie.
Do takich osób można zaliczyć np. bezrobotnych bez prawa do zasiłku lub osoby ze względu na okoliczności życiowe pozbawione całkowicie środków do życia (M. Niezgódka – Medek [w:], B. Dauter i in., Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2013, LEX-el., teza 4 do art. 246). Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje znowuż wówczas, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.).
Instytucja prawa pomocy ma zatem na celu umożliwienie dochodzenia swoich praw przed sądem administracyjnym stronom o bardzo niskich dochodach lub całkowicie tych dochodów pozbawionych, które z uwagi na swą sytuację materialną nie są w stanie pokryć kosztów związanych z postępowaniem sądowym oraz kosztów pomocy prawnej udzielonej im przez profesjonalnego pełnomocnika.
Dodać należy, że określenie zawarte w art. 246 §1 p.p.s.a. "gdy osoba ta wykaże" oznacza, że to na wnioskodawcy spoczywa ciężar dowodu, iż znajduje się w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy. Przy tym "[n]a etapie rozpatrywania wniosku o przyznanie prawa pomocy sąd pierwszej instancji nie prowadzi postępowania dowodowego, lecz jedynie dokonuje oceny oświadczeń strony, uzupełnionych ewentualnie w trybie art. 255 p.p.s.a." (M. Niezgódka – Medek [w:], B. Dauter i in., Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2013, LEX-el., teza 2 do art. 246).
Podkreślenia wymaga, że niewykazanie niezbędnych danych dotyczących bieżących wydatków uniemożliwia ustalenie, czy poniesienie przez stronę kosztów postępowania uzasadnia przyznanie jej prawa pomocy, nawet jeśli znany jest poziom osiąganych przez stronę dochodów (postanowienie WSA w Warszawie z dnia 4 października 2006 r., III SA/Wa 604/06, niepubl.; H. Knysiak – Molczyk, [w:] T. Woś, H. Knysiak – Molczyk, M. Romańska, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2012, teza 8 do art. 246, s. 1091; M. Niezgódka – Medek [w:], B. Dauter i in., Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2013, LEX-el., teza 2 do art. 246).
Przyznanie prawa pomocy oznacza, że ciężar kosztów postępowania w zakresie objętym prawem pomocy poniesie zamiast strony budżet państwa, czyli faktycznie wszyscy podatnicy. Przy tym instytucja ta powinna być traktowana jako wyjątek od ogólnej zasady ustanowionej w art. 199 p.p.s.a., według którego to strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej.
Skarżący na urzędowym formularzu, będącym wnioskiem o przyznanie prawa pomocy, wykazał dochody brutto jego i jego żony opiewające na kwoty odpowiednio ok. 2800 zł oraz ok. 1000 zł. Dopiero wezwany przez referendarza do udokumentowania swego wniosku przedłożył kopie przekazów pocztowych, z których wynika, że dochody te kształtują się w podobnej wysokości, jednak są to kwoty netto, otrzymywane comiesięcznie przekazami pocztowymi. Łącznie jest to ponad 3900 zł netto/m-c. Udokumentowane wydatki (pomijając w tym miejscu zakup lekarstw) wyniosły ok. 1000 zł. Z kolei przedłożone rachunki za zakup lekarstw dotyczą zakupów z różnych miesięcy (maj i wrzesień). Skarżący nie wykazał tym samym, by z tego tytułu ponosił comiesięczne duże obciążenia finansowe, a zatem, by nie mógł on pokryć kosztów sądowych.
Duża część sprzeciwu ma charakter pozamerytoryczny i odnosi się do ogólnego niezadowolenia z postępowania innych osób i instytucji, co nie ma żadnego związku z niniejszym postępowaniem dotyczącym przyznania prawa pomocy.
Mając powyższe na uwadze i działając na podstawie 243 §1 p.p.s.a., art. 245 §1 p.p.s.a. oraz art. 246 §1 pkt 1 i 2 p.p.s.a. postanowiono jak w sentencji.