Uzasadnienie
Decyzją z dnia [...] r. nr [...], wydaną na podstawie art. 156 § 1 pkt 2 w zw. z art. 157 § 1 i 2 Kpa Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach (dalej też jako SKO lub Kolegium) stwierdziło nieważność decyzji Wójta Gminy B. (dalej jako Wójt) z dnia [...] r. nr [...], w części przyznającej M. S. (dalej jako skarżąca) świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością opieki nad dzieckiem P. S. w okresie od [...] września 2019 r. do 30 września 2020 r.
W uzasadnieniu orzeczenia stwierdziło, że w/w decyzją Wójta, zmienioną następnie decyzjami tego organu z dnia [...] r., z dnia [...] r. i z dnia [...] r. przyznano skarżącej objęte postępowaniem świadczenie pielęgnacyjne jako spokrewnionej w odniesieniu do niepełnosprawnego P. S. rodzinie zastępczej (na podstawie art. 17 ust. 1 pkt 3 ustawy o świadczeniach rodzinnych). Pismem z dnia [...] r. została ona powiadomiona o wszczęciu przez Kolegium z urzędu postępowania w przedmiocie stwierdzenia nieważności w/w decyzji Wójta w części dotyczącej świadczenia pielęgnacyjnego w okresie od [...] września 2019 r. do 30 września 2020 r. Zdaniem Kolegium w tej części decyzja ta została bowiem wydana z rażącym naruszeniem prawa w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 Kpa. Zgodnie bowiem z art. 97 ust. 1 ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej (obecnie Dz. U. z 2020 r., poz. 821, zwanej dalej ustawą o wspieraniu rodziny) objęcie dziecka jedną z form pieczy zastępczej następuje na okres nie dłuższy, niż do osiągnięcia pełnoletności.
P. S. pełnoletność osiągnął [...] września 2019 r. i jakkolwiek orzeczeniem z [...] r. został zaliczony do znacznego stopnia niepełnosprawności do [...] r., to przyznanie skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego za okres po osiągnięciu przez niego pełnoletności tj. w okresie od [...] września 2019 r. do 30 września 2020 r. nastąpiło z rażącym naruszeniem art. 17 ust. 1 pkt 3 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (obecnie Dz. U. z 2020 r., poz. 111 ze zm., zwanej dalej u.ś.r.) w zw. z art. 33 ust. 1 ustawy o wspieraniu rodziny.
We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy skarżąca wniosła o uchylenie powyższej decyzji SKO i o umorzenie postępowania nieważnościowego. Zarzuciła, że Kolegium nie wzięło pod uwagę, że decyzjami Starosty [...], pomimo osiągnięcia przez P. S. pełnoletności, przyznano jej na dalszy okres dodatek na pokrycie zwiększonych kosztów jego wychowania oraz świadczenie na pokrycie kosztów jego utrzymania. W dalszym ciągu posiada ona zatem dla niepełnosprawnego P. status rodziny zastępczej spokrewnionej.
Po ponownym rozpatrzeniu sprawy Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach zaskarżoną decyzją z dnia [...] r. nr [...], wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 Kpa, utrzymało w mocy swoją wcześniejszą omówioną wcześniej decyzję z dnia [...] r.
W uzasadnieniu tego rozstrzygnięcia stwierdziło, że treść art. 37 ust. 2 ustawy o wspieraniu rodziny nie daje podstaw do przyjęcia, iż po osiągnięciu pełnoletności P. S. przebywa w dalszym ciągu w spokrewnionej rodzinie zastępczej skarżącej. Z chwilą osiągnięcia tej pełnoletności rodzina zastępcza "przestała istnieć, o czym stanowią przepisy Kodeksu cywilnego i Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Osoba, która osiągnęła pełnoletność ma zdolność prawną i pełną zdolność do czynności prawnych, a zatem nie może względem takiej osoby być ustanowiona rodzina zastępcza". Z chwilą uzyskania przez P. S. pełnoletności skarżąca przestała być dla niego rodziną zastępczą i w konsekwencji od tej daty nie mogło być jej przyznane prawo do świadczenia pielęgnacyjnego.
Dalej SKO stwierdziło, że niezależne od regulacji ustawy o świadczeniach rodzinnych i niemające żadnego wpływu na niniejszą sprawę są regulacje ustawy o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, które przewidują możliwość pozostania przez osobę, która osiągnęła pełnoletność w dotychczasowej rodzinie zastępczej i przyznania byłej rodzinie zastępczej pomocy na pokrycie kosztów jej utrzymania (art. 37 ust. 2 i art. 80-82 ustawy o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej). To, że ustawa o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej przewiduje możliwość uzyskania przez byłą rodzinę zastępczą pomocy finansowej na osobę pełnoletnią, która nadal przebywa u byłej rodziny zastępczej nie oznacza, że była rodzina zastępcza staje się znowu rodziną zastępczą tylko z tego powodu, że otrzymuje pomoc przewidzianą w art. 80-82 ustawy o wspieraniu rodziny i należy ją uznać za rodzinę zastępczą, o której mowa w art. 17 ust. 1 pkt 3 ustawy o świadczeniach rodzinnych.
W skardze do sądu administracyjnego na powyższą decyzję SKO z dnia [...] r. skarżąca wniosła o jej uchylenie wraz z poprzedzającą ją decyzją tego organu z dnia [...] r. oraz o umorzenie postępowania nieważnościowego.
W uzasadnieniu skargi powtórzyła argumentację przedstawioną wcześniej we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy. Dodatkowo powołała się na literalną wykładnię art. 82 ustawy o wspieraniu rodziny, w którym to artykule ustawodawca niezmiennie posługuje się pojęciem rodziny zastępczej.
W odpowiedzi na skargę SKO wniosło o jej oddalenie podtrzymując argumentację przedstawioną wcześniej w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
Rozpoznając sprawę na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym, a to w oparciu o treść art. 119 pkt 2 i art. 120 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm., zwanej dalej ustawą p.p.s.a.) Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje:
Skarga zasługuje na uwzględnienie, albowiem zaskarżona decyzja została wydana bez dostatecznego rozważenia sprawy do końcowego jej załatwienia w rozumieniu art. 104 § 1 Kpa. W szczególności została podjęta z mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy naruszeniem art. 107 § 3 Kpa w zw. z art. 156 § 1 pkt 2 Kpa, w zw. z art. 17 ust. 3 u.ś.r. i w zw. z art. 37 i art. 82 ustawy o wspieraniu rodziny oraz z mającym wpływ na wynik sprawy naruszeniem prawa materialnego tj. art. 156 § 1 pkt 2 Kpa w zw. z art. 17 ust. 2 pkt 3 u.ś.r. i w zw. z art. 37 ust. 2 oraz art. 82 ustawy o wspieraniu rodziny.
Ponieważ w dniu [...] września 2019 r. legitymujący się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności P. S. osiągnął pełnoletność w związku z ukończeniem 18 lat życia, istota sporu i rozpoznania skargi sprowadza się do rozstrzygnięcia kwestii, czy w dalszym ciągu pozostaje on w rodzinie zastępczej spokrewnionej w rozumieniu art. 17 ust. 1 pkt 3 u.ś.r. oraz przepisów ustawy o wspieraniu rodziny, a w szczególności (w związku z rozpoznaniem sprawy w postępowaniu nieważnościowym), czy kwalifikacja w tym względzie stanu faktycznego sprawy jest w świetle obowiązujących przepisów oczywista, tj. nie budzi żadnych wątpliwości interpretacyjnych. W tym względzie za jednoznacznie przesądzające SKO powołało się na treść art. 37 ust. 1 ustawy o wspieraniu rodziny, zgodnie z którą "objęcie dziecka jedną z form pieczy zastępczej następuje na okres nie dłuższy, niż do osiągnięcia pełnoletności". Zakładając racjonalność prawodawcy przepis ten nie może być jednak interpretowany w oderwaniu od innych jeszcze przepisów tego aktu prawnego, w tym w pierwszej kolejności w oderwaniu od treści ust. 2 tego artykułu również regulującego czas trwania pieczy zastępczej.
Wynika zaś z niego, że pomimo osiągnięcia pełnoletności osoba umieszczona w pieczy zastępczej, przy spełnieniu określonych w tej normie prawnej warunków (które ani przez SKO, ani też przez organ pierwszej instancji w odniesieniu do stanu niniejszej sprawy nie były kwestionowane), może przebywać w dalszym ciągu w dotychczasowej rodzinie zastępczej, nie dłużej, niż do ukończenia 25 roku życia.
O tym, że taka pełnoletnia już osoba przebywa w dalszym ciągu w rodzinie zastępczej (pieczy zastępczej) w rozumieniu przepisów tej ustawy i w konsekwencji w rozumieniu art. 17 ust. 1 pkt 3 u.ś.r. świadczy też, wbrew stanowisku SKO, treść art. 82 ust. 1 ustawy o wspieraniu rodziny, w którym jest w dalszym ciągu mowa o "rodzinie zastępczej" oraz o "przebywaniu w tej rodzinie zastępczej", a już w jednoznaczny sposób treść ust. 1b omawianego artykułu ustawy o wspieraniu rodziny – "przebywając w pieczy zastępczej, o której mowa w art. 37 ust. 2".
W rozumieniu przepisów tej ustawy w pieczy zastępczej, a więc w rodzinie zastępczej, może zatem przebywać (przy spełnieniu wynikających z przepisów warunków) również osoba pełnoletnia.
Konstatacji tej nie zmienia okoliczność, że zgodnie z art. 109 § 2 pkt 5 k.r.i.o. umieszczenie danej osoby przez sąd rodzinny w rodzinie zastępczej (jako jedna z form ograniczenia władzy rodzicielskiej) i objęcie jej jedną z form pieczy zastępczej może dotyczyć jedynie osoby niepełnoletniej. Tak też należy odczytywać treść art. 37 ust. 1 ustawy o wspieraniu rodziny. Nie oznacza to jednak zdaniem Sądu, że ustanowiona przez sąd opiekuńczy rodzina zastępcza traci taki status na gruncie przepisów materialnych prawa administracyjnego, w tym w rozumieniu ustawy o wspieraniu rodziny, w każdym przypadku z chwilą osiągnięcia przez dziecko pełnoletności.
Nawet gdyby jednak przyjąć, że w świetle obowiązujących przepisów zaprezentowane wyżej przez Sąd stanowisko co do przyznania skarżącej w objętym postępowaniem okresie, w odniesieniu do P. S., statusu rodziny zastępczej spokrewnionej, w rozumieniu art. 17 ust. 1 pkt 3 u.ś.r. może budzić wątpliwości interpretacyjne, to niewątpliwie brak było dostatecznych podstaw do przyjęcia, że objęta postępowaniem nieważnościowym decyzja Wójta Gminy B. została wydana z rażącym naruszeniem prawa w rozumieniu art. 145 § 1 pkt 2 Kpa. Nie można bowiem przyjąć, że treść decyzji Wójta pozostaje w jawnej sprzeczności z treścią powołanych w niej przepisów przez proste zestawieniu ich ze sobą.
W konsekwencji brak było też podstaw do kontynuowania wszczętego w oparciu o powołaną podstawę nieważnościową postępowania administracyjnego. Jako w tym względzie bezprzedmiotowe powinno ono zostać zatem umorzone na podstawie art. 105 § 1 Kpa.
Z tych wszystkich względów należało przyjąć, że zaskarżona decyzja i poprzedzająca ją decyzja SKO z dnia [...] r. zostały wydane z mającym wpływ na wynik sprawy naruszeniem w/w przepisów prawa materialnego. Skutkowało to ich uchyleniem na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm.).
Jednocześnie jako bezprzedmiotowe należało umorzyć administracyjne postępowanie nieważnościowe na podstawie art. 145 § 3 tej ustawy.
mr