Uzasadnienie
Decyzją z dnia 27 kwietnia 2023 r., nr SKO.PSW/41.5/2466/2023/9383, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach (SKO) utrzymało w mocy decyzję Burmistrza T. (organ I instancji) z dnia 15 marca 2023 r. nr [...] orzekającą o odmowie przyznania R.C. (skarżąca) dodatku węglowego.
Zaskarżona decyzja zapadła w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych.
W dniu 15 listopada 2022 r. skarżąca złożyła wniosek o wypłatę dodatku węglowego. We wniosku wskazała, że prowadzi gospodarstwo domowe jednoosobowe. W aktach sprawy znajduje się deklaracja z dnia 19 lipca 2022 r. wskazująca, że zainstalowanym i użytkowanym źródłem ogrzewania w budynku, pod wskazanym adresem, jest kocioł na paliwo stałe, zasilany węglem i paliwami węglopochodnymi, drewnem kawałkowym z funkcją c.o. i c.u.w.
Decyzją z dnia 30 grudnia 2022 r. organ I instancji odmówił przyznania skarżącej prawa do dodatku węglowego.
SKO, po rozpatrzeniu odwołania skarżącej, decyzją z dnia 2 lutego 2023 r. uchyliło zaskarżoną decyzję i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ I instancji.
W toku postępowania organ I instancji ustalił, że skarżąca została wpisana do składu gospodarstwa domowego innego wnioskodawcy (ojca). W dniu 28 lutego 2023 r. został przeprowadzony wywiad środowiskowy. Ustalono, że skarżąca prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe, zajmuje odrębny lokal. Oświadczyła, że w budynku znajdują się dwa lokale mieszkalne (drugi lokal zajmuje ojciec strony). Oświadczyła, że w Urzędzie Miasta T. otrzymała informację, że wyodrębnienie lokalu jest czynnością długotrwałą i ostatecznie zrezygnowała z jego wyodrębnienia. Organ I instancji uznał wobec powyższego, że skarżąca nie podjęła kroków w celu wydzielenia odrębności lokalu.
Po otrzymaniu zawiadomienia o zakończeniu postępowania w wyznaczonym terminie 7 dni skarżąca nie przedstawiła żadnych nowych dowodów w sprawie, które uzasadniałyby wydanie decyzji zgodnej z jej żądaniem.
W tych okolicznościach, organ I instancji decyzją z dnia 15 marca 2023 r. r. orzekł o odmowie przyznania skarżącej dodatku węglowego. W uzasadnieniu wskazał, że do dnia 30 listopada 2022 r. skarżąca nie podjęła skutecznych czynności w celu wyodrębnienia lokalu i adresu. Wobec powyższego nie zostały spełnione przesłanki art. 2 ust. 3c oraz 3d ustawy z dnia 5 sierpnia 2022 r. o dodatku węglowym (Dz. U. z 2022 r., poz. 1692- dalej "u.d.w.").
W odwołaniu od powyższej decyzji skarżąca wyraziła niezadowolenie z otrzymanej decyzji.
Decyzją z dnia 27 kwietnia 2023 r. SKO utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu przedstawiło przebieg postępowania według chronologii zdarzeń. Wyjaśniło, że w dniu 28 lutego 2023 r. został przeprowadzony wywiad środowiskowy. Ustalono, że skarżąca prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe, zajmuje odrębny lokal. Wobec oświadczenia skarżącej złożonego w trakcie wywiadu środowiskowego SKO uznało, że nie podjęła ona kroków w celu wydzielenia odrębności lokalu. SKO stwierdziło, że ustawodawca przewidział możliwość odejścia od zasady jeden adres - jeden dodatek, niemniej jednak jest to możliwe wyjątkowo, a powyższa zasada nadal stanowi regułę. Jak stanowi art. 2 ust. 3c u.d.w. w przypadku gdy pod jednym adresem miejsca zamieszkania zamieszkuje więcej niż jedno gospodarstwo domowe i w terminie do dnia 30 listopada 2022 r. nie jest możliwe ustalenie odrębnego adresu miejsca zamieszkania dla poszczególnych gospodarstw domowych zamieszkujących pod tym adresem w odrębnych lokalach, nie stosuje się ust. 3a i 3b do gospodarstwa domowego, którego źródłem ogrzewania jest oddzielne lub współdzielone źródło ciepła.
Zdaniem SKO z materiałów sprawy nie wynika, aby do 30 listopada 2022 r. skarżąca podjęła jakiekolwiek czynności zmierzające do wyodrębnienia adresu dla prowadzonego przez siebie gospodarstwa, nie uprawdopodobniła też, aby z jakichkolwiek powodów nie było takiej możliwości. Stąd też stwierdziło, że organ I instancji słusznie odmówił przyznania dodatku węglowego, bowiem skarżąca nie spełnia przesłanek ustawowych uprawniających do przyznania dodatku węglowego.
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach skarżąca zakwestionowała decyzję SKO zarzucając jej niesprawiedliwość i pozbawienie jej środków na zakup opału. Podniosła, że prowadzi swoje gospodarstwo domowe sama, a przez to, że jej tata wpisał skarżącą do wniosku na swoje gospodarstwo domowe, jest pozbawiona wsparcia, które oferowało Państwo swoim obywatelom.
W odpowiedzi na skargę SKO wniosło o jej oddalenie podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach, zważył co następuje.
Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2022 r. poz. 2492) sądy administracyjne są właściwe do badania zgodności z prawem zaskarżonych aktów administracyjnych, przy czym sąd nie może opierać tej kontroli na kryterium słuszności lub sprawiedliwości społecznej. Decyzja administracyjna jest zgodna z prawem, jeżeli jest zgodna z powszechnie obowiązującymi przepisami prawa materialnego i przepisami prawa procesowego. Uchylenie decyzji administracyjnej, względnie stwierdzenie jej nieważności przez sąd następuje tylko w przypadku stwierdzenia istnienia istotnych wad w postępowaniu lub naruszenia przepisów prawa materialnego, mającego wpływ na wynik sprawy - art. 145 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r., poz. 1634 - dalej "p.p.s.a."). Zakres kontroli Sądu wyznacza art. 134 p.p.s.a. stanowiący, iż sąd orzeka w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.
Dokonując kontroli zaskarżonej decyzji w tak określonych granicach sąd doszedł do przekonania, że skarga zasługuje na uwzględnienie.
Podstawę materialnoprawną wydanego w sprawie rozstrzygnięcia stanowiły przepisy ustawy z dnia 5 sierpnia 2022 r. o dodatku węglowym (Dz.U. z 2023 r., poz. 141 -dalej "u.d.w."). Stosownie do treści art. 2 ust. 1 u.d.w. dodatek węglowy przysługuje osobie w gospodarstwie domowym w przypadku, gdy głównym źródłem ogrzewania gospodarstwa domowego jest kocioł na paliwo stałe, kominek, koza, ogrzewacz powietrza, trzon kuchenny, piecokuchnia, kuchnia węglowa lub piec kaflowy na paliwo stałe, zasilane paliwami stałymi, wpisane lub zgłoszone do centralnej ewidencji emisyjności budynków, o której mowa w art. 27a ust. 1 ustawy z dnia 21 listopada 2008 r. o wspieraniu termomodernizacji i remontów oraz o centralnej ewidencji emisyjności budynków (Dz. U. z 2022 r. poz. 438, 1561, 1576, 1967 i 2456), do dnia 11 sierpnia 2022 r., albo po tym dniu - w przypadku głównych źródeł ogrzewania wpisanych lub zgłoszonych po raz pierwszy do centralnej ewidencji emisyjności budynków, o których mowa w art. 27g ust. 1 tej ustawy.
Przez gospodarstwo domowe rozumie się: 1) osobę fizyczną samotnie zamieszkującą i gospodarującą (gospodarstwo domowe jednoosobowe) albo 2) osobę fizyczną oraz osoby z nią spokrewnione lub niespokrewnione pozostające w faktycznym związku, wspólnie z nią zamieszkujące i gospodarujące (gospodarstwo domowe wieloosobowe), (art. 2 ust. 2), natomiast przez paliwa stałe rozumie się węgiel kamienny, brykiet lub pelet zawierające co najmniej 85% węgla kamiennego (art. 2 ust. 3).
Ustawodawca mocą art. 50 pkt 1 lit. b ustawy z dnia 15 września 2022 r. o szczególnych rozwiązaniach w zakresie niektórych źródeł ciepła w związku z sytuacją na rynku paliw (Dz. U. z 2022 r., poz. 1967, obowiązującego od 20 września 2022 r.) w ustawie o dodatku węglowym wprowadził w art. 2 regulację odnoszącą się do sytuacji zamieszkiwania pod jednym adresem więcej niż jednego gospodarstwa domowego. Zgodnie z brzmieniem dodanego ust. 3a i 3b - w przypadku, gdy pod jednym adresem miejsca zamieszkania zamieszkuje więcej niż jedno gospodarstwo domowe, jeden dodatek węglowy przysługuje dla wszystkich gospodarstw domowych zamieszkujących pod tym adresem (ust. 3a), w przypadku gdy wniosek o wypłatę dodatku węglowego złożono dla więcej niż jednego gospodarstwa domowego mających ten sam adres miejsca zamieszkania, to dodatek ten jest wypłacany wnioskodawcy, który złożył wniosek jako pierwszy. Pozostałe wnioski pozostawia się bez rozpoznania (ust. 3b).
Kolejną nowelizacją, obowiązującą od 3 listopada 2022 r., na podstawie art. 26 pkt 1 lit. a ustawy z dnia 27 października 2022 r. o zakupie preferencyjnym paliwa stałego dla gospodarstw domowych (Dz. U. z 2022 r., poz. 2236) rozszerzono ww. regulację o kolejne zapisy. Mianowicie w myśl art. 2 ust. 3c u.d.w. w przypadku, gdy pod jednym adresem miejsca zamieszkania zamieszkuje więcej niż jedno gospodarstwo domowe i w terminie do dnia 30 listopada 2022 r. nie jest możliwe ustalenie odrębnego adresu miejsca zamieszkania dla poszczególnych gospodarstw domowych zamieszkujących pod tym adresem w odrębnych lokalach, nie stosuje się ust. 3a i 3b do gospodarstwa domowego, którego źródłem ogrzewania jest oddzielne lub współdzielone źródło ciepła. W tym przypadku gospodarstwu domowemu, które zajmuje lokal, dla którego nie było możliwe ustalenie odrębnego adresu, wójt, burmistrz albo prezydent miasta przyznaje dodatek węglowy w drodze decyzji administracyjnej, jeżeli w wyniku przeprowadzenia wywiadu środowiskowego organ ten ustalił zamieszkiwanie pod jednym adresem w odrębnych lokalach kilku gospodarstw domowych oraz wykorzystywanie przez te gospodarstwa oddzielnego lub współdzielonego źródła ogrzewania. Z przeprowadzonego wywiadu środowiskowego sporządza się notatkę służbową (art. 2 ust. 3d zd. 1 i 2 u.d.w.).
Stosownie natomiast do treści art. 2 ust. 9 u.d.w. wniosek o wypłatę dodatku węglowego składa się w terminie do dnia 30 listopada 2022 r. Wnioski o wypłatę dodatku węglowego złożone po dniu 30 listopada 2022 r. pozostawia się bez rozpoznania (ust. 10). W niniejszej sprawie skarżąca złożyła wniosek o wypłatę dodatku węglowego dnia15 listopada 2022 r. (k. 3 akt administracyjnych), zatem wniosek ten podlegał rozpoznaniu.
Odnotowania wymaga, że kolejne nowelizacje ustawy o dodatku węglowym jasno wskazują, że ich ratio legis sprowadza się do objęcia wsparciem w formie tego świadczenia jak największej liczby gospodarstw domowych, poprzez odformalizowanie procedury przy jednoczesnym zobowiązaniu organów administracji publicznej do dokładnego i wszechstronnego zbadania okoliczności faktycznych dotyczących osoby ubiegającej się o to świadczenie (zob. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 5 maja 2023 r. sygn. II SA/Gl 210/23). Cel tych przepisów polega niewątpliwie na zapewnieniu jak najszerszego dostępu do przedmiotowego świadczenia gospodarstwom domowym, w których stosowane źródło ciepła lub źródło spalania paliw spełnia warunki ustawowe.
W odniesieniu do przesłanki braku możliwości ustalenia odrębnego adresu miejsca zamieszkania dla poszczególnych gospodarstw domowych, zważyć należy, iż ustawodawca nie wprowadził wymogu, aby wskazana okoliczność "braku możliwości ustalenia odrębnego adresu" mogła być ustalona wyłącznie na skutek podjęcia formalnych kroków prowadzących do wydania zaświadczenia o samodzielności lokalu, złożenia wniosku o nadanie numeru porządkowego, bądź też wymagane było potwierdzenie wskazanej okoliczności konkretnym dowodem.
Wprowadzona regulacja nie wymaga wszczęcia procedury o wydzielenie odrębnego lokalu. Uwzględniając dokumentację niezbędną dla zainicjowania tego rodzaju postępowania, poważne wątpliwości budziłoby dokonanie powyższego w terminie do dnia 30 listopada 2022 r. w sytuacji, gdy wspomniana nowelizacja weszła w życie w dniu 3 listopada 2022 r. (zob. wyroki WSA w Gliwicach: z dnia 31 maja 2023 r. sygn. akt II SA/Gl 474/23, Lex nr 3571482; z dnia 29 czerwca 2023 r. sygn. akt II SA/Gl 391/23, Lex nr 3577829). Natomiast wykazanie, iż przesłanka została spełniona może nastąpić poprzez złożenia oświadczenia, że do dnia 30 listopada 2022 r. nie było możliwe ustalenie odrębnego adresu miejsca zamieszkania dla lokalu zajmowanego przez gospodarstwo domowe strony (zob. wyroki WSA w Gliwicach: z dnia 11 maja 2023 r. sygn. akt II SA/Gl 355/23, Lex nr 3562176; z dnia 8 maja 2023 r. sygn. II SAB/Gl 24/23, Lex nr 3561999; wyrok WSA w Łodzi z dnia 23 maja 2023 r. sygn. akt I SA/Łd 299/23, Lex nr 3571079), a następnie dokonanie oceny oświadczenia w kontekście zaistnienia warunków zastosowania art. 2 ust. 3d w związku z art. 2 ust. 3c u.d.w.
Powyższe pozostaje istotne w związku z oświadczeniem złożonym przez skarżącą w dniu 28 lutego 2023 r., że w Urzędzie Miasta T. otrzymała informację, iż wyodrębnienie lokalu jest czynnością długotrwałą, co spowodowało jej rezygnację z jego wyodrębnienia. Zatem już w wywiadzie środowiskowym (k. 16 akt administracyjnych) skarżąca sygnalizowała o istnieniu przeszkody w podjęciu formalnych działań dla wyodrębnienia lokalu.
Sprawując kontrolę sądowoadministracyjną Sąd uznał, iż organy orzekające naruszyły w sprawie jedną z podstawowych zasad postępowania administracyjnego zawartą w art. 6 K.p.a., wskutek czego doszło do niewłaściwego zastosowania przepisów prawa materialnego - art. 2 ust. 3c i 3d u.d.w.
Organ ponownie rozpoznając sprawę uwzględni wskazania wynikające wprost z niniejszego uzasadnienia, a rozpoznając wniosek Skarżącej o przyznanie dodatku węglowego uwzględni dokonaną przez Sąd wykładnię art. 2 ust. 3c i 3d u.d.w., zważając by nie naruszono przepisów procedury administracyjnej.
Wobec powyższego Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c w związku z art. 135 p.p.s.a. uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji.