Uzasadnienie
Wójt Gminy K. decyzją z dnia 19 maja 2022 r. odmówił przyznania skarżącemu R. S. prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawną żoną A. S. W uzasadnieniu decyzji organ pierwszej instancji wskazał, że ustalony stopień niepełnosprawności A. S. powstał po ukończeniu 25 roku życia. Ponadto podniósł, że skarżący legitymuje się orzeczeniem o częściowej niezdolności do pracy i z tego tytułu pobiera rentę.
W wyniku rozpoznania odwołania skarżącego, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach decyzją z dnia 22 czerwca 2022 r. uchyliło w całości wymienioną decyzję i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ pierwszej instancji.
W uzasadnieniu organ odwoławczy podniósł, że z akt sprawy wynika, iż skarżący orzeczeniem Lekarza Orzecznika ZUS z [...] r. został uznany za częściowo niezdolnego do pracy do 30.06.2022r. i jest uprawniony do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy. Wskazał, że zgodnie z ugruntowaną linią orzeczniczą sądów administracyjnych osoba, która spełnia warunki do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego i chce je otrzymać, a pobiera rentę z tytułu częściowej niezdolności do pracy, powinna móc dokonać wyboru jednego z tych świadczeń poprzez rezygnację z pobierania świadczenia niższego, tj. w niniejszej sprawie - renty. Powyższy wybór można zrealizować przez złożenie do organu rentowego wniosku o zawieszenie prawa do renty na podstawie art. 103 ust. 3 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Zgodnie z tym przepisem, prawo do emerytury, renty z tytułu niezdolności do pracy lub renty rodzinnej, do której uprawniona jest jedna osoba, może ulec zawieszeniu na wniosek emeryta lub rencisty.
O możliwości złożenia wniosku o zawieszenie renty i uzależnieniu przyznania świadczenia pielęgnacyjnego od przedstawienia decyzji o wstrzymaniu jej wypłaty, organ powinien stronę poinformować. Obowiązek informowania stron wynika z art. 9 k.p.a., zgodnie z którym organy administracji publicznej są obowiązane do należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego.
W konsekwencji organ odwoławczy wskazał, że w przedmiotowej sprawie zachodzi konieczność - przed wydaniem orzeczenia kończącego postępowanie w sprawie - przeprowadzenia raz jeszcze postępowania z uwzględnieniem powyższego stanowiska i umożliwienia stronie dokonania wyboru świadczenia. Ponadto organ powinien uwzględnić fakt, że brak daty powstania niepełnosprawności w orzeczeniu o stopniu niepełnosprawności nie stanowi przesłanki negatywnej dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Podkreślił, że zakres tego postępowania wykracza poza ramy uzupełniającego postępowania dowodowego, jakie może przeprowadzić organ odwoławczy.
W związku z tym organ podniósł, że zgodnie z art. 138 § 2 kodeksu postępowania administracyjnego zachodzi konieczność uchylenia zaskarżonej decyzji organu pierwszej instancji w całości i przekazania sprawy do ponownego rozpatrzenia przez ten organ.
W sprzeciwie wniesionym od powyższej decyzji do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach, skarżący – reprezentowany przez pełnomocnika – podniósł przede wszystkim, że dominująca obecnie linia orzecznicza sądów administracyjnych w zakresie uprawnienia do świadczenia pielęgnacyjnego osób pobierających renty i emerytury dotycząca przyznania świadczenia pielęgnacyjnego po zawieszeniu prawa do renty lub emerytury, nie powinna mieć zastosowania w niniejszej sprawie, w związku ze stwierdzeniem przez Trybunał Konstytucyjny w sprawie o sygn. akt SK 2/17 niekonstytucyjności art. 17 ust. 5 pkt 1 lit a w zakresie wskazanym wyżej, ponieważ obecnie nie istnieje przepis prawa, który stwierdzałby, że niemożliwe jest jednoczesne pobieranie świadczenia pielęgnacyjnego i renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy. W związku z tym, skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji i zasądzenie kosztów postępowania.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Na podstawie art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz. U. z 2021 r., poz. 137), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości w zakresie swojej właściwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym § 2 cytowanego przepisu stanowi, że kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli przepisy nie stanowią inaczej.
Natomiast zgodnie z art. 64e ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2022 r. poz.329), zwanej dalej P.p.s.a., rozpoznając sprzeciw od decyzji, sąd ocenia jedynie istnienie przesłanek do wydania decyzji, o której mowa w art. 138 § 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego.
Według art. 151a § 1 P.p.s.a. Sąd, uwzględniając sprzeciw od decyzji uchyla decyzję w całości, jeżeli stwierdzi naruszenie art. 138 § 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego. Na podstawie zaś art. 151a § 2 P.p.s.a., w przypadku nieuwzględnienia sprzeciwu od decyzji sąd oddala sprzeciw.
W wyniku przeprowadzenia kontroli decyzji organu odwoławczego – w zakresie i według kryteriów określonych cytowanymi wyżej przepisami - stwierdzić należało, że sprzeciw nie zasługuje na uwzględnienie.
Decyzją z dnia 22 czerwca 2022 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach uchyliło w całości decyzję organu pierwszej instancji w przedmiocie odmowy przyznania skarżącemu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego i przekazało sprawę temu organowi do ponownego rozpatrzenia.
Podstawę prawną tej decyzji stanowił przepis art. 138 § 2 Kodeksu postępowania administracyjnego, według którego organ odwoławczy może uchylić zaskarżoną decyzję w całości i przekazać sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi pierwszej instancji, gdy decyzja ta została wydana z naruszeniem przepisów postępowania, a konieczny do wyjaśnienia zakres sprawy ma istotny wpływ na jej rozstrzygnięcie. Przekazując sprawę, organ ten powinien wskazać, jakie okoliczności należy wziąć pod uwagę przy ponownym rozpatrzeniu sprawy.
W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji organ odwoławczy podniósł przede wszystkim, że osoba, która spełnia warunki do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego i chce je otrzymać, a pobiera rentę z tytułu częściowej niezdolności do pracy, powinna móc dokonać wyboru jednego z tych świadczeń poprzez rezygnację z pobierania świadczenia niższego, tj. w niniejszej sprawie - renty. O możliwości złożenia wniosku o zawieszenie renty i uzależnieniu przyznania świadczenia pielęgnacyjnego od przedstawienia decyzji o wstrzymaniu jej wypłaty, organ powinien stronę poinformować.
W konsekwencji organ odwoławczy wskazał, że w przedmiotowej sprawie istnieje konieczność – z uwagi na naruszenie przez organ I instancji art. 9 i art. 79a k.p.a., przed wydaniem orzeczenia kończącego postępowanie w sprawie - umożliwienia stronie dokonania wyboru świadczenia.
Zasadnie zatem organ odwoławczy stwierdził, że z uwagi na naruszenie przepisów postępowania w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy, którego dopuścił się organ pierwszej instancji, zaistniała konieczność uchylenia jego decyzji i przekazania sprawy do ponownego rozpatrzenia przez ten organ.
Podkreślenia wymagało, że organ odwoławczy wskazał, iż ponownie rozpatrując przedmiotową sprawę organ pierwszej instancji powinien raz jeszcze przeprowadzić postępowanie, w toku którego powinien uwzględnić stanowisko zaprezentowane w orzecznictwie sądów administracyjnych oraz umożliwić stronie dokonanie wyboru świadczenia. W dalszej kolejności powinien zaś, w oparciu o całość materiału dowodowego zgromadzonego w trakcie postępowania, wydać rozstrzygnięcie w sprawie - biorąc pod uwagę brzmienie przepisu prawa materialnego, w oparciu o który wyda rozstrzygnięcie.
Wobec tego organ odwoławczy wykonał obowiązek określony w art. 138 § 2 K.p.a., według którego, przekazując sprawę, organ ten powinien wskazać, jakie okoliczności należy wziąć pod uwagę przy ponownym rozpatrzeniu sprawy.
Nie zasługiwały zaś na uwzględnienie zarzuty zawarte w sprzeciwie, według których organ odwoławczy niezasadnie zastosował w przedmiotowej sprawie art. 138 § 2 k.p.a. uchylając zaskarżoną decyzję i przekazując sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ I instancji, co – w ocenie pełnomocnika skarżącego - było skutkiem nieuwzględnienia derogacyjnego skutku wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 26.06.2019 sygn. akt. SK 2/17.
W tym zakresie podnieść należało, że zgodnie z utrwaloną linią orzecznictwa, uwzględniającą wymieniony wyżej derogacyjny skutek wyroku Trybunału Konstytucyjnego, czyli uwzględniającą aktualne brzmienie przepisu art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn. Dz. U. z 2022 r., poz. 615 ze zm.) - osoba, która spełnia warunki do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego i chce je otrzymać, a pobiera rentę z tytułu częściowej niezdolności do pracy, powinna móc dokonać wyboru jednego z tych świadczeń poprzez rezygnację z pobierania świadczenia niższego, w tym przypadku renty. Wynika to z tego, że nie istnieją – co podkreślił również Trybunał Konstytucyjny w wymienionym wyżej wyroku – legislacyjne przeciwwskazania do tego, aby osoba która ma ustalone prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy, podejmowała zatrudnienie. Jak podniósł Trybunał Konstytucyjny – wobec takich osób ustawodawca przewidział jedynie mechanizm zapobiegający pobieraniu przez nie świadczenia (tj. renty).
Mechanizm ten polega na zmniejszeniu lub zawieszeniu renty w przypadku osiągnięcia określonego przychodu, według zasad wynikających z art. 103 – 106 ustawy emerytalno – rentowej (por. wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 26.06.2019 sygn. akt SK 2/17).
Wbrew zatem twierdzeniom zawartym w sprzeciwie - w wyroku tym nie stwierdzono, że mechanizm polegający na zmniejszeniu lub zawieszeniu renty, który następuje dopiero w przypadku osiągnięcia określonego przychodu, według zasad z art. 103 – 106 ustawy emerytalno – rentowej, może mieć zastosowanie wobec osób spełniających warunki do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, które pobierają rentę z tytułu częściowej niezdolności do pracy.
Co więcej – w dalszej części cytowanego wyroku Trybunał podniósł, iż "realna wysokość renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy może być zdecydowanie niższa niż wysokość świadczenia pielęgnacyjnego, jak ma to miejsce w przypadku skarżącej. W systemie świadczeń rodzinnych brak jest z kolei rozwiązania pośredniego, które pozwoliłoby tę sytuację rozwiązać dzięki np. obniżeniu wysokości przyznanego świadczenia proporcjonalnie do wysokości pobieranej renty. Sprzeczna z zasadą równości jest jedynie sytuacja, gdy samo przyznanie prawa do takiej renty skutkuje odebraniem świadczenia."
Z powyższego przytoczenia wynika zatem w sposób nie budzący wątpliwości, że osoba spełniająca warunki do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego i pobierająca rentę z tytułu częściowej niezdolności do pracy, powinna mieć możliwość dokonania wyboru jednego z tych świadczeń poprzez rezygnację z pobierania świadczenia niższego. Podkreślono bowiem w cytowanym wyroku, że "sprzeczna z zasadą równości jest jedynie sytuacja, gdy samo przyznanie prawa do takiej renty skutkuje odebraniem świadczenia."
Bezpodstawne są również twierdzenia zawarte w sprzeciwie, według których, w konsekwencji wydania powyższego wyroku przez Trybunał Konstytucyjny - obecnie nie istnieje przepis prawa, który stwierdzałby, że niemożliwe jest jednoczesne pobieranie świadczenia pielęgnacyjnego i renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy. Wskazać bowiem należało, że przepisem takim jest art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych, który wyklucza możliwość przyznania świadczenia pielęgnacyjnego osobom pobierającym renty. Użyte w tym przepisie pojęcie renty nie zawiera dookreślenia, a zatem mieści się w tym pojęciu zarówno renta z tytułu całkowitej, jak i częściowej niezdolności do pracy. Przy czym podkreślenia wymagało, że możliwość przyznania świadczenia pielęgnacyjnego po zawieszeniu prawa do renty, dotyczyć może tylko osób mających ustalone prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy, gdyż w przypadku całkowitej niezdolności do pracy, wykluczone jest spełnienie warunku określonego w art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, dotyczącego niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki. Zrezygnować z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej może bowiem tylko osoba, która jest zdolna do pracy.
Możliwość przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego osobom mającym ustalone prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy jest zatem taka sama, jak w przypadku osób mających emerytury. W obu przypadkach przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego jest uzależnione od zawieszenia prawa do renty lub emerytury.
W podsumowaniu wskazać należało, że prawidłowo organ odwoławczy uchylił decyzję organu I instancji podnosząc, iż w sytuacji, gdy stwierdzono, że osoba, która spełnia warunki do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego i chce je otrzymać, a pobiera rentę z tytułu częściowej niezdolności do pracy, powinna móc dokonać wyboru jednego z tych świadczeń poprzez rezygnację z pobierania świadczenia niższego.
W konsekwencji zaś tego, że organ I instancji naruszył art. 9 i art. 79a k.p.a., gdyż nie poinformował strony o możliwości złożenia wniosku o zawieszenie renty i o uzależnieniu przyznania świadczenia pielęgnacyjnego od przedstawienia decyzji o wstrzymaniu jej wypłaty, zaistniała konieczność uchylenia przez organ odwoławczy, rozstrzygnięcia organu I instancji.
Nie zasługiwał zatem na uwzględnienie zarzut zawarty w sprzeciwie, że organ odwoławczy błędnie zinterpretował skutki wyroku TK z dnia 26.06.2019 sygn. akt SK 2/17 i że powinien był wydać rozstrzygnięcie w trybie art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. tj. uchylić zaskarżoną decyzję i orzec co do istoty sprawy poprzez przyznanie skarżącemu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.
W konsekwencji przeprowadzenia kontroli decyzji organu odwoławczego w zakresie określonym w art. 64e P.p.s.a. Sąd stwierdził, że w niniejszej sprawie zaistniały przesłanki do wydania decyzji, o której mowa w art. 138 § 2 K.p.a., a wobec tego sprzeciw nie zasługiwał na uwzględnienie.
W podsumowaniu podkreślenia wymagało, że w związku ze stwierdzonym wyżej naruszeniem przepisów postępowania przez organ pierwszej instancji - jako zgodną z prawem ocenić należało decyzję SKO uchylającą decyzję organu pierwszej instancji i przekazującą sprawę temu organowi do ponownego rozpoznania.
Wobec tego - na podstawie art. 151a § 2 P.p.s.a. - sprzeciw należało oddalić.