Uzasadnienie
Postanowieniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 5 sierpnia 2009 r., sygn. akt II SA/Gl 1061/08 oddalono wniosek skarżących oraz uczestniczki postępowania A. G. (G.) o przyznanie prawa pomocy w zakresie ustanowienia adwokata z urzędu. W ocenie Sądu zarówno skarżący jak i uczestniczka postępowania nie przedstawili pełnej informacji dotyczącej ich sytuacji majątkowej i rodzinnej. Przede wszystkim nie uzyskano informacji w jakim zakresie wnioskodawcy otrzymują wsparcie materialne od swojej rodziny. Tym samym Sąd uznał, że jeżeli zachodzą poważne wątpliwości co do pełnej oceny stanu majątkowego wnioskodawców, przyjąć należało, iż nie ma wystarczających podstaw do przyznania prawa pomocy. W oparciu o przedłożone przez skarżących i uczestniczkę postępowania informacje i dokumenty nie można było zaś zdaniem Sądu jednoznacznie stwierdzić, że zasługują oni na prawo pomocy przez ustanowienie adwokata. Nie umożliwiały one bowiem wszechstronne i obiektywne zbadanie ich sytuacji materialnej, stanowiącej przesłankę przyznania takiej pomocy. Informacje te budziły też poważne wątpliwości.
Od powyższego postanowienia skarżący oraz uczestniczka postępowania A. G. wnieśli w ustawowym terminie zażalenia. Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z dnia 9 października 2009 r., sygn. akt II OZ 841/09 oddalił przedmiotowe zażalenia.
Pismem z dnia [...]r. skarżący M. G. złożył ponownie wniosek o ustanowienie pełnomocnika z urzędu. Pismo to zostało potraktowane jako wniosek o zmianę postanowienia z dnia [...] r. Postanowieniem z dnia [...] r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach odmówił zmiany postanowienia tego Sądu z dnia [...] r. Postanowienie to zostało zaskarżone przez skarżących oraz uczestniczkę postępowania A. G. do Naczelnego Sądu Administracyjnego, który z kolei postanowieniem z dnia [...] r. odrzucił zażalenia E. S.-G. i A. G. jako niedopuszczalne z uwagi na to, że nie były one stronami postępowania incydentalnego oraz oddalił zażalenie skarżącego M. G..
Na druku urzędowego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy, załączonego do pisma z dnia [...]r., E.S.-G., M. G. oraz A. G. wystąpili ponownie o ustanowienie adwokata z urzędu, celem sporządzenia skargi kasacyjnej. Z informacji zawartych w druku formularza wynika, że wnioskodawcy wspólnie prowadzą gospodarstwo domowe, zamieszkując wspólnie z małoletnim A. G. Wedle złożonych oświadczeń w skład ich majątku wchodzi nieruchomość o pow. [...]ha, na której znajduje się niewykończony budynek mieszkalny. Nieruchomość ta jest objęta zajęciem komorniczym.
Skarżący zadeklarowali, że nie posiadają żadnych oszczędności pieniężnych, papierów wartościowych ani też przedmiotów o wartości przekraczającej 3.000 euro. Skarżący oświadczyli nadto, że pozostają na utrzymaniu rodziny, która pokrywa wszelkie bieżące wydatki związane z ich utrzymaniem się oraz że nie otrzymują żadnych świadczeń dla osób bezrobotnych.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zgodnie z treścią art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm. - zwanej dalej p.p.s.a.), strona może się ubiegać o przyznanie jej prawa pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 p.p.s.a.). Przepis art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. stanowi natomiast, że przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje wówczas, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.
Instytucja prawa pomocy powinna być zatem traktowana jako wyjątek od ogólnej zasady ustanowionej w art. 199 p.p.s.a., zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej.
Zauważyć należy, że w niniejszej sprawie kwestia odmowy przyznania skarżącym i uczestniczce postępowania A. G. prawa pomocy w zakresie ustanowienia adwokata z urzędu została prawomocnie rozstrzygnięta postanowieniem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 9 października 2009 r., sygn. akt II OZ 841/09 oddalającym zażalenia skarżących i ww. uczestniczki postępowania na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 5 sierpnia 2009 r. Postanowieniem z dnia 30 marca 2010 r. NSA odrzucił z kolei zażalenia E. S.-G. i A. G. oraz oddalił zażalenie M. G. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 14 stycznia 2010 r. odmawiającego zmiany postanowienia tego Sądu z dnia 5 sierpnia 2009 r. Nie wyklucza to jednak możliwości ponownego ubiegania się przez stronę o przyznanie prawa pomocy, ponieważ stosownie do treści 243 § 1 zdanie pierwsze p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w jego toku (na każdym jego etapie).
Zgodnie jednak z treścią art. 170 p.p.s.a., orzeczenie prawomocne wiąże nie tylko strony i sąd, który je wydał, lecz również inne sądy i inne organy państwowe. Wspomniana moc wiążąca orzeczenia w odniesieniu do sądów oznacza, że muszą one przyjmować, iż dana kwestia kształtuje się tak, jak stwierdzono w prawomocnym orzeczeniu (B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Zakamycze 2006, s. 365). Przenosząc powyższe na grunt niniejszego postępowania wpadkowego należy stwierdzić, że Sąd rozpoznając kolejny wniosek o przyznanie prawa pomocy nie może odstąpić od oceny sytuacji materialnej wnioskodawców zawartych we wskazanym postanowieniu z dnia 5 sierpnia 2009 r.
Możliwość zmiany bądź uchylenia wspomnianego orzeczenia daje natomiast art. 165 p.p.s.a., jednakże tylko przy spełnieniu wskazanego w nim warunku, a mianowicie zmiany okoliczności sprawy. Przez pojęcie "zmiany okoliczności sprawy" należy rozumieć wszelkie zmiany występujące zarówno w okolicznościach faktycznych sprawy, jak i w obowiązującym prawie. Muszą to być jednak takie zmiany, które uzasadniają zmianę dotychczasowego rozstrzygnięcia. W przypadku postanowienia odmawiającego przyznania prawa pomocy będzie to w szczególności pogorszenie sytuacji finansowej wnioskodawcy.
W niniejszej sprawie skarżący jak i uczestniczka postępowania nie wykazali, aby nastąpiła istotna zmiana ich sytuacji osobistej i majątkowej, która powodowałaby brak możliwości poniesienia przez nich kosztów ustanowienia pełnomocnika, bez uszczerbku koniecznego dla utrzymania siebie i rodziny. Treść ponownie złożonego przez nich wniosków o przyznanie praw pomocy nie odbiega od treści pierwszych ich wniosków o przyznanie prawa pomocy złożonych w dniu [...] r. Dokonując zaś oceny okoliczności podnoszonych przez wnioskodawców w złożonym ponownie wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie ustanowienia adwokata, stwierdzić trzeba, że ich sytuacja majątkowa i rodzinna nie uległa zmianie w stopniu uzasadniającym zmianę postanowienia z dnia 5 sierpnia 2009 r., sygn. akt II SA/Gl 1061/08. Nie przedstawili oni przy tym jakichkolwiek dokumentów dotyczących ich sytuacji majątkowej i rodzinnej. Nadal nie uzyskano informacji, w jakim zakresie otrzymują wsparcie materialne od rodziny, nie wskazali również jakiejkolwiek, chociażby orientacyjnej kwoty wydatków na utrzymanie się.
Odnośnie uczestniczki postępowania A. G. należy przede wszystkim jednak stwierdzić, że w niniejszym postępowaniu nie może się ona domagać w ogóle prawa pomocy, gdyż nie zaskarżyła decyzji o wymeldowaniu i w konsekwencji wynik postępowania sądowego ze skargi jej rodziców nie może wpłynąć na jej prawa i obowiązki. W konsekwencji nie dotyczy w ogóle jej interesu prawnego.
Mając na względzie powyższe Sąd, działając na podstawie art. 165 p.p.s.a., postanowił orzec jak w sentencji postanowienia.