Uzasadnienie
Wnioskiem z [...] r. J.W. (dalej strona lub skarżący) wystąpił do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Bielsku-Białej o stwierdzenie nieważności decyzji Dyrektora Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w B. z [...] r. nr [...].
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Bielsku-Białej postanowieniem z [...] r. nr [...], wydanym na podstawie art. 61 a Kodeksu postępowania administracyjnego odmówiło wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji Dyrektora Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w B. z [...] r. nr [...]. W uzasadnieniu tego postanowienia organ administracji przedstawił wpierw działania podejmowane w sprawie i przywołał treść art. 61 a Kodeksu postępowania administracyjnego. Przenosząc treść tego przepisu na realia rozpoznawanej sprawy wypowiadający się w sprawie organ administracji publicznej stwierdził, że w obrocie prawnym nie istnieje decyzja z [...] r. nr [...], której stwierdzenia nieważności domaga się strona. W tym zakresie Samorządowe Kolegium odwoławcze w Bielsku-Białej wypowiedziało się decyzją z [...] r. nr [...] umarzając postępowanie w sprawie wskazując, że w obrocie prawnym takiej decyzji nie było. Powyższa decyzja została utrzymana w mocy decyzją tegoż organu z [...] r. nr [...], na którą strona nie wniosła skargi do sądu administracyjnego.
Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach na powyższe postanowienie wniosła strona, która wyraziła w nim swoje niezadowolenie występując o jego uchylenie. W skardze tej powyższemu postanowieniu zarzucono naruszenie przepisów prawa materialnego, to jest art. 27 § 1a ustawy o samorządowych kolegiach odwoławczych, ponieważ przy orzekaniu udział brały osoby, które podlegają wyłączeniu z mocy prawa. Ponadto postanowieniu temu zarzucono nadużycie prawa i pomocnictwo organowi pierwszej instancji w rozmyciu odpowiedzialności za rażące i umyślne nadużycie prawa. W uzasadnieniu skargi skarżący podniósł, że celem uruchomionego postępowania jest ostateczne rozstrzygnięcie sporu pomiędzy organami samorządu terytorialnego a stroną skarżącą. W dalszej części skargi skarżący przedstawił własną ocenę zdarzeń, które miały miejsce w rozpoznawanej sprawie i podniósł, że w ówczesnym stanie prawnym brakowało przepisów pozwalających nałożyć na skarżącego odpłatność za pobyt dziecka w pieczy zastępczej.
W końcowej części skargi podniósł, że celem tego postępowania jest również zbadanie podstawy prawnej decyzji, które w wyniku błędnego zastosowania przepisów prawa zostały umorzone w sposób niezgodny z prawem.
W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Bielsku-Białej wniosło o oddalenie skargi i przywołało analogiczną argumentację do tej, którą zamieściło w uzasadnieniu kwestionowanego postanowienia.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje
Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.
Kontrola legalności zaskarżonego postanowienia przeprowadzona w oparciu o postanowienia art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2021 r., poz. 137) nie wykazała, aby postanowienie to naruszało wymogi prawa, a zgodnie z treścią art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm.), sąd administracyjny uwzględnia skargę na decyzję lub postanowienie, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało istotny wpływ na wynik sprawy lub naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, jak również naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego. Oznacza to, że nie każde uchybienie ze strony organu administracji uzasadnia uwzględnienie skargi, a jedynie takie, które miało lub mogłoby mieć wpływ na wynik sprawy.
Pierwszą kwestią wymagającą ustosunkowania się przez Sąd jest kwestia prawidłowości wniesionej skargi. Zgodnie z treścią art. 52 § 3 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi jeżeli stronie przysługuje prawo do zwrócenia się do organu, który wydał decyzję (postanowienie) z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy, strona może wnieść skargę na tę decyzję (postanowienie) bez skorzystania z tego prawa. W niniejszej sprawie zaistniała powyższa sytuacja, ponieważ stosownie do postanowień art. 61a § 2 Kodeksu postępowania administracyjnego na wydane przez samorządowe kolegium odwoławcze postanowienie przysługuje zażalenie, ale z uwagi na treść art. 127 § 3 w związku z art. 144 Kodeksu postępowania administracyjnego w stosunku do tego postanowienia nie służy zażalenie lecz wniosek o ponowne rozpoznanie sprawy.
Tym samym wyczerpana została przesłanka wniesienia skargi do sądu administracyjnego bez uprzedniego rozpoznania środka odwoławczego w ramach prowadzonego postępowania administracyjnego. W konsekwencji skarga została wniesiona w sposób prawidłowy.
W rozpoznawanej sprawie organ administracji publicznej kwestionowanym postanowieniem wydanym w oparciu o treść art. 61 a Kodeksu postępowania administracyjnego odmówił wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji Dyrektora Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w B. z [...] r. nr [...]. W świetle powyższego w pierwszej kolejności należy przywołać treść przepisu, który legł u podstaw wydania kwestionowanego rozstrzygnięcia. Zgodnie z treścią przywołanego przepisu, gdy żądanie, o którym mowa w art. 61 a, zostało wniesione przez osobę niebędącą stroną lub z innych uzasadnionych przyczyn postępowanie nie może być wszczęte, organ administracji publicznej wydaje postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania. Na powyższe postanowienie stronie służy zażalenie. Z treści przywołanego przepisu wynika, że organ administracji publicznej po wpłynięciu do niego żądania wszczęcia postępowania administracyjnego odmawia wszczęcia takiego postępowania w dwóch przypadkach.
Po pierwsze wówczas, gdy żądanie zostało wniesione przez osobę niebędącą stroną. W tej części przepisu ustawodawca odwołał się do przesłanki podmiotowej wszczęcia postępowania administracyjnego. W niniejszej sprawie okoliczność ta nie występuje, zatem wykorzystanie tej przesłanki byłoby niedopuszczalne. Drugą okolicznością stanowiącą przeszkodę w skutecznym wszczęciu postępowania administracyjnego jest ujawnienie się innych uzasadnionych przyczyn postępowanie powodujących niemożność wszczęcia postępowania administracyjnego. W tym przypadku ustawodawca odwołał się do przesłanek przedmiotowych uniemożliwiających rozpoznanie wniesionego żądania do organu administracji publicznej. Zakres przedmiotowy tej przesłanki nie został normatywnie określony i ustawodawca scedował to zagadnienie na organy administracji publicznej oraz sądy administracyjne. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego wskazuje się, że przepis art. 61a § 1 K.p.a. przewiduje dwie przesłanki odmowy wszczęcia postępowania administracyjnego: wniesienie żądania przez osobę niebędącą stroną oraz inne uzasadnione przyczyny niemożności prowadzenia postępowania.
Wydanie postanowienia o odmowie wszczęcia postępowania administracyjnego jest dopuszczalne wyłącznie z powodu przeszkód o charakterze przedmiotowym i podmiotowym oczywistych, tj. takich, których wystąpienie jest możliwe do stwierdzenia po wstępnej analizie wniosku. Instytucja odmowy wszczęcia postępowania zastrzeżona jest bowiem dla wstępnego etapu oceny wniosku. Pojęcie "innych uzasadnionych przyczyn" nie zostało ustawowo zdefiniowane, jednak odmowę wszczęcia postępowania na tej podstawie wiąże się z sytuacją, w której zachodzą przyczyny uniemożliwiające uruchomienie i prowadzenie postępowania administracyjnego. Odmowa wszczęcia postępowania na podstawie art. 61a § 1 K.p.a. "z innych uzasadnionych przyczyn" może mieć miejsce w sytuacjach oczywistych, tj. gdy "na pierwszy rzut oka" można stwierdzić, że brak podstaw do prowadzenia postępowania (zob. wyrok NSA z 14 października 2020 r., sygn. akt II OSK 1622/20 Lex 3096476).
Kolejną kwestią wymagającą odniesienia się jest to, że żądanie wszczęcia postępowania wniesione przez skarżącego do organu administracji publicznej związane jest z uruchomieniem trybu nadzwyczajnego weryfikacji ostatecznej decyzji administracyjnej. W tej sytuacji rodzi się pytanie, czy postanowienia art. 61 a Kodeksu postępowania administracyjnego mają zastosowanie do inicjonowania wszczęcia postępowań nadzwyczajnych, ponieważ taki status przysługuje postępowaniu w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji. W ocenie składu orzekającego przywołany przepis powyższego Kodeksu posiada zastosowanie do wszczynania zwykłego postępowania administracyjnego, jak również posiada zastosowanie w sprawach dotyczących uruchamiania trybu nadzwyczajnego. Zatem organ administracji publicznej zasadnie wykorzystał postanowienia tego przepisu.
Przenosząc powyższe rozważania na grunt rozpoznawanej sprawy przyjdzie wskazać, że Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Bielsku-Białej decyzjami z [...] r. oraz z [...]. stwierdziło, że przywoływanej przez skarżącego decyzji nigdy w obrocie prawnym nie było i umorzyło postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności. Na tę drugą z wydanych decyzji skarżący nie wniósł skargi do sądu administracyjnego. Oznacza to, że w sprawie tej wystąpiła przesłanka negatywna wszczęcia postępowania administracyjnego w zakresie wszczęcia postępowania administracyjnego zmierzającego do weryfikacji ostatecznej decyzji administracyjnej w drodze stwierdzenia jej nieważności. Skoro przywołana powyżej decyzja była już przedmiotem administracyjnego postępowania nadzwyczajnego, tym samym przywoływana przesłanka negatywna wszczęcia przedmiotowego postępowania wystąpiła i organ administracji zasadnie wydał kwestionowane postanowienie. W konsekwencji oznacza to, że wniesiona skarga nie jest zasadna i jako taka winna zostać oddalona.
W skardze do tutejszego Sądu skarżący podniósł zarzut dotyczący wadliwości składu wypowiadającego się w sprawie organu administracji publicznej, a mianowicie w jego ocenie w sprawie orzekały osoby podlegające z mocy ustawy wyłączeniu. Na potwierdzenie tego skarżący odwołał się do postanowień art. 27 § 1a Kodeksu postępowania administracyjnego. Zgodnie z tym przepisem członek samorządowego kolegium odwoławczego podlega wyłączeniu od udziału w postępowaniu w sprawie wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, jeżeli brał udział w wydaniu decyzji objętej wnioskiem.
W ocenie składu orzekającego w niniejszej sprawie przesłanka wyłączenia członka orzekającego samorządowego kolegium odwoławczego nie wystąpiła, ponieważ w sprawie tej nie był rozpoznawany wniosek o ponowne rozpatrzenie prawy, a tym samym przywołany tu przepis nie ma zastosowania, a tym samym podniesiony przez skarżącego zarzut nie może być uwzględniony.
Skoro zaskarżone postanowienie organu administracji publicznej nie narusza przepisów prawa w stopniu uzasadniającym uwzględnienie skargi, należało stosownie do postanowień art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzec jak w sentencji.
mr