Uzasadnienie
Decyzją z dnia [...] r., nr [...] Prezydent Miasta Z., działając na podstawie art. 8, art. 37 ust. 1 pkt 1, ust. 2 i 3, art. 106 ust. 1 oraz art. 110 ust. 7 ustawy z dnia 12 marca 2004 roku o pomocy społecznej (t.j. Dz. U. z 2019 r., poz. 1507 z późn. zm. – dalej u.p.s.) oraz art. 104 k.p.a. przyznał M.R. (dalej zwanemu "stroną" lub "skarżącym") zasiłek stały dla osoby samotnie gospodarującej od 1 marca 2020 r. do odwołania w wysokości 92,34 zł miesięcznie.
W uzasadnieniu organ wskazał, że zgodnie z art. 37 ust. 2 pkt 1 u.p.s. wysokość zasiłku stałego ustalono jako różnicę pomiędzy kryterium dochodowym osoby samotnie gospodarującej, t.j. kwotą 701 zł, a ustalonym dochodem skarżącego wynoszącym 608,66 zł. Organ zaakcentował ponadto, że u skarżącego stwierdzono całkowitą niezdolność do pracy z powodu niepełnosprawności.
Skarżący nie zgodził się z powyższą decyzją i wyrażając niezadowolenie z powodu rozstrzygnięcia wniósł odwołanie.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach, działając na podstawie art. 138 § pkt 2 k.p.a., uchyliło w całości decyzję organu I instancji i orzekło o przyznaniu skarżącemu zasiłku stałego:
- - w okresie od 1 marca 2020 r. do 30 kwietnia 2020 r. w wysokości 92,34 zł miesięcznie,
- - w okresie od 1 maja 2020 r. bezterminowo w wysokości 447,56 zł miesięcznie.
Uzasadniając decyzję Kolegium nakreśliło najpierw przebieg dotychczasowego postępowania, a także zacytowało przepisy u.p.s., znajdujące zastosowanie w rozpatrywanej sprawie.
Odnosząc się do kwestii ustalenia dochodu skarżącego organ odwoławczy podniósł, że katalog dochodów, nie podlegających wliczeniu przy ustalaniu dochodu do celów pomocy społecznej, jest zamknięty. Ustawodawca wymienił enumeratywnie zarówno źródła dochodu, jak i przypadki, kiedy przychód nie podlega doliczeniu do dochodu na użytek świadczeń z pomocy społecznej (art. 8 ust. 4 u.p.s.). Brak zaś jakichkolwiek podstaw do rozszerzenia katalogu tych przypadków na pożyczki od osób prywatnych. Całkowicie dowolne byłoby nieuwzględnienie pożyczki przy ustalaniu wysokości dochodu na użytek postępowania w zakresie pomocy społecznej.
Zatem, według Kolegium, co do zasady organ I instancji prawidłowo wliczył do dochodu strony otrzymywaną pożyczkę. Jednak Kolegium zauważyło, że jak wynika z wyjaśnień strony złożonych w dniu 4 maja 2020 r. od 1 maja 2020 r. skarżący nie korzysta już z pożyczki. Tymczasem organ I instancji w ogóle nie uwzględnił utraty dochodu i nie odniósł się do tej kwestii w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
W ocenie Kolegium w miesiącu marcu i kwietniu kwota zasiłku stałego powinna wynosić 92,34 zł Jest to różnica między kryterium dochodowym osoby samotnie gospodarującej a dochodem skarżącego (701 zł minus 608,66 zł daje kwotę 92,34 zł.)
Natomiast od miesiąca maja 2020 r. dochód z tytułu pożyczki został utracony przez skarżącego i wynosi 253,44 zł (tj. dodatek mieszkaniowy w kwocie 242,50 zł oraz dodatek energetyczny w kwocie 10,94 zł). Różnica między kryterium dochodowym osoby samotnie gospodarującej a dochodem tej osoby (701 zł – pomniejszone o 253,44 zł) stanowi kwotę 447,56 zł. Z tego powodu Kolegium uchyliło decyzję organu I instancji i orzekło merytorycznie, tak jak wyżej wskazano.
W skardze na powyższą decyzję skarżący zarzucił, że organy bezpodstawnie zaliczyły do dochodów dodatek mieszkaniowy wraz z dodatkiem energetycznym oraz pożyczkę "na przeżycie" od osoby prywatnej. Według skarżącego zaliczenie do dochodu tych składników jest sprzeczne z ustawową definicją dochodu i nie znajduje oparcia w przepisach prawa. Zarzucił również, że jest dyskryminowany przez organy, a jest osobą niepełnosprawną i niezdolną do pracy. Ponadto według skarżącego wydane w sprawie decyzje są niezgodne z Konstytucją RP.
W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko przedstawione w zaskarżonej decyzji. Kolegium zaakcentowało przy tym, że przyjęta w decyzji definicja dochodu znajduje oparcie w art. 8 ust. 3 u.p.s.
W dniu 22 września 2020 r. do Sądu wpłynęło pismo skarżącego zatytułowane "Odpowiedź", w którym sprzeciwia się on rozpoznaniu sprawy w postępowaniu uproszczonym oraz kwestionuje wcześniejsze rozstrzygnięcia tutejszego Sądu, jakie zapadły w poprzednio rozpatrywanych sprawach.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje
Zgodnie z art. 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2021 r., poz. 137) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W ramach swej kognicji sąd bada, czy przy wydaniu zaskarżonego aktu nie doszło do naruszenia prawa materialnego i przepisów postępowania. Stosownie do art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U z 2019 r., poz. 2325, t.j. ze zm.) dalej p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi, oraz powołaną podstawą prawną.
Uwzględnienie skargi następuje w przypadkach naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a.), naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (art. 145 § 1 pkt 1 lit. b) p.p.s.a.), oraz innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a.). W przypadkach, gdy zachodzą przyczyny określone w art. 156 k.p.a. sąd stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.), jeżeli zachodzą przyczyny określone w innych przepisach, sąd stwierdza wydanie decyzji lub postanowienia z naruszeniem prawa. Przedstawiona tutaj regulacja prawna nie pozostawia zatem wątpliwości co do tego, że zaskarżona decyzja lub postanowienie mogą ulec uchyleniu tylko wtedy, gdy organom administracji publicznej można postawić uzasadniony zarzut naruszenia prawa, czy to materialnego, czy to procesowego, jeżeli naruszenie to miało, bądź mogło mieć wpływ na wynik sprawy.
W wyniku przeprowadzonej w oparciu o powyższe kryteria kontroli Sąd stwierdził, że skarga nie jest uzasadniona. Zaskarżone rozstrzygnięcie nie narusza bowiem ani prawa materialnego, ani też organ odwoławczy nie naruszył reguł procedury administracyjnej w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, bądź skutkującym wznowieniem tego postępowania. Tymczasem, zgodnie z art. 145 § 1 p.p.s.a., dopiero stwierdzenie tego rodzaju naruszenia prawa uzasadnia uwzględnienie skargi.
Materialnoprawną podstawę rozstrzygnięcia kontrolowanej przez Sąd sprawy stanowią przepisy ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (obecnie t.j. Dz. U. z 2020, poz. 1876, dalej w skrócie jak dotychczas: "u.p.s."). Ustawa ta w art. 8 ust. 1 pkt 2 stanowi, że prawo do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej przysługuje osobie samotnie gospodarującej, której dochód nie przekracza kwoty kryterium dochodowego. Obecnie kryterium dochodowe w przypadku osoby samotnie gospodarującej wynosi 701 zł. Aktualnie obowiązująca kwota tego kryterium dochodowego ustalona została zgodnie z § 1 pkt 1 lit. a rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 11 lipca 2018 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (Dz. U. z 2018 r., poz.1358).
Skarżący kwestionuje wyliczenie wysokości zasiłku stałego, gdyż w jego ocenie organy w sposób nieprawidłowy i nieznajdujący oparcia w definicji ustawowej obliczył dochód skarżącego, doliczając do niego dodatek mieszkaniowy wraz z dodatkiem energetycznym oraz comiesięczną pożyczkę (tą ostatnią w okresie od 1 marca 2020 r. do 30 kwietnia 2020 r.). Istota sporu sprowadza się zatem do tego, które kwoty otrzymywane przez stronę ze wskazanych powyżej tytułów powinny, a które nie powinny być uwzględnione przy wyliczeniu wysokości zasiłku stałego.
Mając na względzie powyższą istotę sporu należy wskazać, że wysokość zasiłku stałego nie jest ustalana w sposób dowolny, według uznania organu lecz wynika z jednoznacznych w swej treści przepisów ustawy o pomocy społecznej. Zgodnie bowiem z art. 37 ust. 2 pkt 1 u.p.s. w przypadku osoby samotnie gospodarującej, a taką bezspornie jest skarżący, zasiłek stały ustala się w wysokości różnicy między kryterium dochodowym osoby samotnie gospodarującej a dochodem tej osoby, z tym, że kwota zasiłku nie może być wyższa niż 645 zł miesięcznie. Zatem, aby wyliczyć kwotę zasiłku stałego przysługującego skarżącemu kwotę kryterium dochodowego tj. 701 zł należy pomniejszyć o uzyskiwany przez niego dochód. Pojęcie dochodu nie może być przy tym rozumiane w sposób dowolny, gdyż również w tym zakresie przepisy ustawy o pomocy społecznej nie pozostawiają organom żadnej swobody.
W konsekwencji to, czy dana kwota otrzymywana przez osobę ubiegającą się o przyznanie zasiłku stałego będzie traktowana jako dochód i pomniejszy wysokość tego zasiłku jest konsekwencją brzmienia przepisów definiujących pojęcie dochodu.
Zgodnie z art. 8 ust. 3 u.p.s. za dochód uważa się sumę miesięcznych przychodów z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku lub w przypadku utraty dochodu z miesiąca, w którym wniosek został złożony, bez względu na tytuł i źródło ich uzyskania, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej, pomniejszoną o miesięczne obciążenie podatkiem dochodowym od osób fizycznych; składki na ubezpieczenie zdrowotne określone w przepisach ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych oraz składki na ubezpieczenia społeczne określone w odrębnych przepisach; kwotę alimentów świadczonych na rzecz innych osób.
Natomiast z treści art. 8 ust. 4 u.p.s. w brzmieniu obowiązującym w dacie wydania przez Kolegium zaskarżonej decyzji wynika, że do dochodu ustalonego zgodnie z ust. 3 nie wlicza się:
- 1) jednorazowego pieniężnego świadczenia socjalnego;
- 2) zasiłku celowego;
- 3) pomocy materialnej mającej charakter socjalny albo motywacyjny, przyznawanej na podstawie przepisów o systemie oświaty;
- 4) wartości świadczenia w naturze;
- 5) świadczenia przysługującego osobie bezrobotnej na podstawie przepisów o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy z tytułu wykonywania prac społecznie użytecznych;
5a) świadczenia pieniężnego, o którym mowa w ustawie z dnia 20 marca 2015 r. o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych (Dz. U. z 2018 r. poz. 690 oraz z 2019 r. poz. 730, 752 i 992), i pomocy pieniężnej, o której mowa w art. 19 ust. 2 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji i okresu powojennego (Dz. U. z 2018 r. poz. 276 oraz z 2019 r. poz. 752), w art. 7a ust. 2 ustawy z dnia 2 września 1994 r. o świadczeniu pieniężnym i uprawnieniach przysługujących żołnierzom zastępczej służby wojskowej przymusowo zatrudnianym w kopalniach węgla, kamieniołomach, zakładach md uranu i batalionach budowlanych (Dz. U. z 2014 r. poz. 1373 oraz z 2019 r. poz. 752), w art. 5a ust. 2 ustawy z dnia 31 maja 1996 r. o osobach deportowanych do pracy przymusowej oraz osadzonych w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich (Dz. U. z 2019 r. poz. 1168), w art. 10a ust. 2 ustawy z dnia 16 listopada 2006 r. o świadczeniu pieniężnym i uprawnieniach przysługujących cywilnym niewidomym ofiarom działań wojennych (Dz. U. poz. 1824, z 2010 r. poz. 1465, z 2011 r. poz. 696 oraz z 2019 r. poz. 752) oraz w art. 10 ust. 2 ustawy z dnia 20 marca 2015 r. o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych;
- 6) dochodu z powierzchni użytków rolnych poniżej 1 ha przeliczeniowego;
- 7) świadczenia wychowawczego, o którym mowa w ustawie z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (Dz. U. z 2018 r. poz. 2134, z późn. zm.), oraz dodatku wychowawczego, o którym mowa w ustawie z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej (Dz. U. z 2019 r. poz. 1111 i 924);
- 8) świadczenia pieniężnego, o którym mowa w art. 8a ust. 1 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o Karcie Polaka (Dz. U. z 2018 r. poz. 1272 i 1669 oraz z 2019 r. poz. 1095);
- 9) świadczenia pieniężnego przyznawanego na podstawie art. 9 ustawy z dnia 22 listopada 2018 r. o grobach weteranów walk o wolność i niepodległość Polski (Dz. U. poz. 2529);
- 10) nagrody specjalnej Prezesa Rady Ministrów przyznawanej na podstawie art. 31a ustawy z dnia 8 sierpnia 1996 r. o Radzie Ministrów (Dz. U. z 2019 r. poz. 1171).
Innymi słowy, przepis ten ma jednoznaczne brzmienie. Wszystkie przychody, poza wprost wymienionym powyżej w ustępie 4 art. 8 u.p.s. wlicza się do dochodu. Powyższa regulacja oznacza, że do dochodu osoby ubiegającej się o świadczenie z pomocy społecznej, jak również korzystającej z takiego świadczenia, należy zaliczyć wszystkie dochody poza tymi, które mocą wyraźnego postanowienia ustawy zostały wyłączone. Ponieważ dodatek mieszkaniowy wraz dodatkiem energetycznym, a także pożyczka nie zostały mocą ustawy o pomocy społecznej wyłączone z dochodów uwzględnianych przy ustalaniu prawa do świadczeń, prawidłowo Kolegium doliczyło je do wysokości dochodu strony skarżącej.
W związku z tym, że art. 8 ust. 4 u.p.s. określa wyjątki od zasady ustalania dochodu zamieszczonej w art. 8 ust. 3 tej ustawy, to katalog tych wyjątków nie może podlegać wykładni rozszerzającej (por wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 21 marca 2019 r. sygn. I OSK 3321/18)
W świetle przywołanych powyżej przepisów nie budzi żadnych wątpliwości to, że wbrew zarzutom skarżącego Kolegium prawidłowo uznało za dochód skarżącego kwotę dodatku mieszkaniowego wraz z dodatkiem energetycznym, a w okresie od 1 marca 2020 r. do 30 kwietnia 2020 r. kwotę otrzymywanej przez skarżącego pożyczki.
Mając na względzie przedstawione powyżej okoliczności sprawy zdaniem Sądu skarga nie zasługuje na uwzględnienie, z uwagi na cytowane na wstępie uregulowania ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, ponieważ Kolegium rozpatrując niniejszą sprawę nie dopuściło się naruszenia przepisów zarówno postępowania administracyjnego w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy, gdyż prawidłowo oceniły zaistniały stan faktyczny, jak i przy jego ocenie, nie naruszyły przepisów prawa materialnego, które miały zastosowanie w sprawie. Zatem zaskarżona decyzja została podjęta w wyniku wyjaśnienia istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy okoliczności faktycznych, właściwej oceny dowodów i prawidłowych rozważań prawnych.
Kierując się powyższymi względami Wojewódzki Sąd Administracyjny uznał, że zaskarżona decyzja nie narusza prawa i dlatego orzekł o oddaleniu skargi na mocy art. 151 p.p.s.a.
Sprawę rozpoznano na posiedzeniu niejawnym w trybie przewidzianym w art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz.U. poz. 374, ze zm.), w związku z § 1 zarządzenia nr 31 Prezesa Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 23 października 2020 r. w sprawie odwołania rozpraw i wdrożenia w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Gliwicach dalszych działań profilaktycznych przeciwdziałających rozprzestrzenianiu się wirusa SARS-CoV-2.
Powołane w treści niniejszego uzasadnienia orzeczenia sądów administracyjnych dostępne są w internetowej Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl).