Uzasadnienie
W odpowiedzi na zarządzenie Przewodniczącego Wydziału z dnia 6 października 2010 r. o wezwaniu skarżącej do uiszczenia wpisu sądowego od skargi na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w C. z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie uchybienia terminu do wniesienia odwołania od decyzji w sprawie przyłączenia nieruchomości do sieci kanalizacji sanitarnej strona złożyła pismo z dnia 12 listopada 2010 r. zatytułowane "wniosek o zwolnienie od wpisu sądowego od skargi Samorządowego Kolegium Odwoławczego", w uzasadnieniu którego wskazała na swą trudną sytuację materialną, wynikającą z braku stałego źródła dochodu, jednocześnie podając, że samotnie wychowuje dziecko, a utrzymuje się z alimentów oraz emerytury matki.
W związku z powyższym na podstawie art. 252 § 2 oraz art. 257 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm. – zwanej dalej p.p.s.a.) skarżąca została wezwana do wypełnienia i nadesłania do tutejszego Sądu wniosku o przyznanie prawa pomocy sporządzonego na urzędowym formularzu PPF w terminie 7 dni pod rygorem pozostawienia wniosku bez rozpoznania. W przesłanym formularzu, w którym skarżąca wniosła zarówno o zwolnienie od kosztów sądowych, jak i o ustanowienie radcy prawnego, D. K. oświadczyła, że nie ma stałego zatrudnienia, a w związku z tym nie osiąga dochodu, nie posiada żadnych oszczędności, papierów wartościowych ani też przedmiotów, których wartość przekraczałaby 3.000 euro. Ze skarżącą zamieszkują wspólnie jej dziesięcioletni syn oraz małżonek, jednak i oni nie osiągają żadnego dochodu oraz nie posiadają majątku.
Rozpatrując złożony wniosek Referendarz sądowy wezwaniem z dnia 13 grudnia 2010 r. zobowiązał stronę do uprawdopodobnienia okoliczności podniesionych we wniosku poprzez wskazanie źródła utrzymania rodziny, a nadto nadesłania dokumentów obrazujących poziom przeciętnych, miesięcznych wydatków przeznaczanych na utrzymanie się, wyznaczając skarżącej termin 7 dni na dokonanie tych czynności. Następnie, po bezskutecznym upływie powyższego terminu, postanowieniem z dnia 31 stycznia 2011 r. oddalił on wniosek skarżącej o przyznanie prawa pomocy. Referendarz podniósł, że podane przez wnioskodawczynię w piśmie z dnia 12 listopada 2010 r. oraz we wniosku z dnia 2 grudnia 2010 r. informacje są nieprecyzyjne i niespójne, co wyklucza możliwość jednoznacznego stwierdzenia, że sytuacja materialna skarżącej jest na tyle ciężka, aby uzasadnione było przyznanie jej prawa pomocy we wnioskowanym zakresie.
Ponadto wobec braku odpowiedzi na wezwanie Sądu uznano, że strona nie wykazała, że zachodzą podstawy do przyznania prawa pomocy, albowiem skarżąca nie udokumentowała w żaden sposób swojej sytuacji majątkowej i rodzinnej.
W piśmie z dnia 9 lutego 2011 r. D. K. zaskarżyła powyższe postanowienie w całości i wniosła o jego uchylenie. W uzasadnianiu wskazała, że zaskarżone postanowienie jest niesłuszne, gdyż złożyła ona do Sądu wniosek o przywrócenie terminu do uiszczenia wpisu w wysokości 100 zł, który nie został do tej pory rozpatrzony, a zatem postanowienie Referendarza sądowego z dnia 31 stycznia 2011 r. jest przedwczesne. Jednocześnie skarżąca wniosła "o wydanie postanowienia o przywrócenie terminu do wniesienia opłaty 100 zł od odwołania". Zgodnie z zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału z dnia 15 lutego 2011 r. skarżąca została wezwana do sprecyzowania treści przesłanego pisma poprzez wskazanie czy stanowi on sprzeciw od postanowienia Referendarza sądowego z dnia 31 stycznia 2011 r. czy też jest to ponowny wniosek o przywrócenie terminu do uiszczenia wpisu - w terminie 7 dni pod rygorem przyjęcia, że jest to - zgodnie z tytułem pisma z dnia 9 lutego 2011 r. - sprzeciw od postanowienia Referendarza sądowego. Na wezwanie powyższe nie otrzymano odpowiedzi.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje
Zgodnie z art. 260 p.p.s.a. w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez Sąd na posiedzeniu niejawnym. W dniu 9 lutego 2011 r. strona wniosła pismo, które zostało potraktowane przez tutejszy Sąd jako sprzeciw od postanowienia Referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 31 stycznia 2011 r., a który nie został przez Sąd odrzucony, a zatem powyższe postanowienie utraciło moc.
W świetle art. 199 wskazanej ustawy, zasadą jest, że strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Natomiast intencją wprowadzenia przepisów dotyczących prawa pomocy było stworzenie możliwości dochodzenia swoich praw przed sądem osobom, które znajdując się w trudnej sytuacji finansowej nie mogą uiścić kosztów sądowych. Instytucja ta jednak stanowi wyjątek od ogólnej zasady ponoszenia przez stronę kosztów postępowania. Na podstawie art. 245 § 1 i 2 p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Stosownie do treści art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania.
W orzecznictwie sądowoadministracyjnym podkreśla się, że wykładnia określenia "gdy wykaże" użytego w art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. oznacza, że to na ubiegającym się o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do przyznania prawa pomocy (postanowienie NSA z dnia 9 lipca 2009 r., I OZ 713/09).
Z akt sprawy wynika, że skarżąca złożyła wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym na urzędowym formularzu z dnia 2 grudnia 2010 r. W tym miejscu należy zauważyć, że stosownie do treści art. 252 § 1 p.p.s.a. wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach, a jeżeli wniosek składa osoba fizyczna, ponadto dokładne dane o stanie rodzinnym oraz oświadczenie strony o niezatrudnieniu lub niepozostawaniu w innym stosunku prawnym z adwokatem, radcą prawnym, doradcą podatkowym lub rzecznikiem patentowym.
Ponadto, stosownie do art. 255 p.p.s.a., jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, o którym mowa w art. 252, okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. W ocenie Sądu podane przez D. K. w piśmie z dnia 12 listopada 2010 r. oraz we wniosku z dnia 2 grudnia 2010 r. dane o sytuacji materialnej budzą wątpliwości ze względu na wewnętrzną niespójność, zasadnie zatem, na podstawie art. 255 p.p.s.a., skarżąca została wezwana przez Referendarza sądowego do uzupełnienia braków wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez wskazanie źródła utrzymania rodziny oraz nadesłanie dokumentów obrazujących poziom wydatków przeznaczanych na utrzymanie się. Strona w wyznaczonym terminie nie nadesłała jednak żadnych dokumentów ani nie złożyła dodatkowych wyjaśnień.
Z analizy zebranego w sprawie materiału dowodowego wynika – zdaniem Sądu – że strona nie przedstawiła dokładnie informacji o stanie majątkowym i dochodach oraz danych o stanie rodzinnym i dochodach pozostałych członków rodziny. Skarżąca nie podała podstawowych informacji dotyczących wysokości swoich dochodów, w sytuacji, gdy informacje wynikające z akt sprawy są sprzeczne. Nie nadesłała też np. dokumentu potwierdzającego nałożenie na małżonka obowiązku alimentacyjnego, jak i nie wyjaśniła przyczyny takiego stanu rzeczy. Sąd zauważa, że strona powinna należycie uzasadnić i uprawdopodobnić okoliczności, które podaje we wniosku o przyznanie prawa pomocy, jeżeli zatem fakty te nie znajdują potwierdzenia w aktach sprawy bądź pozostają w sprzeczności z zawartymi tam informacjami, istnieją podstawy do odmowy przyznania prawa pomocy (por. postanowienie NSA z dnia 9 września 2004 r., FZ 360/04).
Nadto strona powinna podejmować takie czynności, które w przypadku, gdy zachodzą wątpliwości co do wiarygodności złożonych przez stronę oświadczeń, pozwalałyby je wyjaśnić. Sąd nie jest zobowiązany do prowadzenia dochodzenia w sytuacji, gdy dane umożliwiające pełną ocenę stanu majątkowego są niespójne. Bierna postawa skarżącej natomiast powoduje, że nie można uznać, że wykazała ona niemożność poniesienia przez nią pełnych kosztów postępowania.
Jednocześnie Sąd wyjaśnia skarżącej, że skutkiem złożonego wniosku o prawo pomocy było to, że termin do uiszczenia wpisu nie biegł i nie doszło do jego uchybienia, brak zatem podstaw do wnioskowania o jego przywrócenie. W sytuacji, gdy niniejsze postanowienie uzyska prawomocność, Sąd ponownie wezwie skarżącą do uiszczenia wpisu, co otworzy bieg 7-dniowego terminu, uiszczenie wpisu w tym terminie będzie skuteczne.
Mając na uwadze powyższe Sąd orzekł, jak w sentencji postanowienia.