Uzasadnienie
Po rozpatrzeniu wniosku S. K. Wójt Gminy U. decyzją z dnia 28 marca 2022 r. nr [...] odmówił wnioskodawczyni przyznania prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego w związku z opieką nad niepełnosprawną babcią męża. W uzasadnieniu organ wskazał, że na stronie nie ciąży obowiązek alimentacyjny względem niepełnosprawnej.
Odwołanie od tej decyzji złożyła jej adresatka. Podkreśliła, że jest jedyną osobą mogącą się zajmować (i zajmującą się) niepełnosprawną.
Zaskarżoną obecnie decyzją Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało rozstrzygnięcie organu I instancji w mocy. Wskazało, że zgodnie z art. 16a ust. 1, ustawy o świadczeniach rodzinnych, specjalny zasiłek opiekuńczy przysługuje osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2019 r. poz. 2086 i 2089) ciąży obowiązek alimentacyjny, a także małżonkom, jeżeli:
- 1) nie podejmują zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej lub
- 2) rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej
- - w celu sprawowania stałej opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.
Kolegium nie zanegowało sprawowania opieki przez odwołującą nad babcią męża, i potwierdziło że wszystkie przesłanki zostałyby spełnione gdyby na odwołującej ciążył obowiązek alimentacyjny. Wnioskodawczyni jednak nie jest w żaden sposób osobą spokrewnioną z niepełnosprawną, zatem nie ciąży na niej obowiązek alimentacyjny względem niepełnosprawnej babci męża.
Organ odwoławczy podkreślił, że w myśl art. 128 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, obowiązek dostarczania środków utrzymania, a w miarę potrzeby także środków wychowania (obowiązek alimentacyjny) obciąża krewnych w linii prostej oraz rodzeństwo. Obowiązek alimentacyjny obciąża zstępnych przed wstępnymi, a wstępnych przed rodzeństwem; jeżeli jest kilku zstępnych lub wstępnych - obciąża bliższych stopniem przed dalszymi (art. 129 § 1 k.r.o.). Termin "obowiązek alimentacyjny", charakteryzujący podmioty, które mogą ubiegać się o świadczenie pielęgnacyjne nie jest jednoznaczny i może oznaczać tzw. potencjalny obowiązek alimentacyjny (stosunek prawno-alimentacyjny) powstający wraz ze stosunkiem prawnorodzinnym lub innym, z którym łączy się obowiązek dostarczania środków utrzymania. Może też chodzić o tzw. skonkretyzowany obowiązek alimentacyjny, polegający na tym, że dana osoba należy do kręgu zobowiązanych do alimentacji i zaistniały przesłanki ustawowe, od których zależy realizacja tego obowiązku, a więc istnieje roszczenie o alimenty.
Obowiązek alimentacyjny to pojęcie prawne regulowane przepisami Działu III ustawy - Kodeks rodzinny i opiekuńczy. Stosownie do przepisu art. 128 K. r. o. obowiązek dostarczania środków utrzymania, a w miarę potrzeby także środków wychowania (obowiązek alimentacyjny) obciąża krewnych w linii prostej oraz rodzeństwo.
Zgodnie z art. 617 § 1 zd. pierwsze i § 2 k.r.o. krewnymi w linii prostej są osoby, z których jedna pochodzi od drugiej, zaś stopień pokrewieństwa określa się według liczby urodzeń, wskutek których powstało pokrewieństwo. Wśród krewnych w linii prostej rozróżnia się linię wstępną, do której należą rodzice, dziadkowie, pradziadkowie, itd. oraz linię zstępną, do której należą dzieci, wnuki, prawnuki itd. W świetle powołanych regulacji prawnych, zdaniem Kolegium, nie budzi wątpliwości, że na odwołującej nie ciąży żaden obowiązek alimentacyjny wobec babci męża.
Skargę na tę decyzję do tutejszego Sądu złożyła jej adresatka. Nie zgodziła się z podjętym rozstrzygnięciem. Podkreśliła, że zgodnie z prawem to na mężu ciąży obowiązek alimentacyjny względem babci, ale co istotne tylko mąż może pracować na utrzymanie rodziny. Obecnie mogłaby podjąć zatrudnienie ale stan zdrowia babci bardzo się pogorszył.
Odpowiadając na skargę organ administracji wniósł o jej oddalenie podtrzymując swe dotychczasowe stanowisko.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje
Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2021 r., poz. 137) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, a kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Oznacza to, że sądy administracyjne nie orzekają merytorycznie, tj. nie wydają orzeczeń, co do istoty sprawy, lecz badają zgodność zaskarżonego aktu administracyjnego z obowiązującymi w dacie jego podjęcia przepisami prawa materialnego, określającymi prawa i obowiązki stron oraz przepisami procedury administracyjnej, normującymi zasady postępowania przed organami administracji publicznej. Z brzmienia zaś art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r., poz. 329 ze zm.), zwanej dalej "p.p.s.a." wynika, że w przypadku, gdy sąd stwierdzi bądź to naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, bądź to naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź wreszcie inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, wówczas - w zależności od rodzaju naruszenia – uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub w części, albo stwierdza ich nieważność bądź niezgodność z prawem.
Nie ulega więc wątpliwości, że zaskarżona decyzja lub postanowienie mogą ulec uchyleniu tylko wtedy, gdy organom administracji publicznej można postawić uzasadniony zarzut naruszenia prawa, czy to materialnego, czy to procesowego, jeżeli naruszenie to miało, bądź mogło mieć wpływ na wynik sprawy. Przy tym z mocy art. 134 § 1 p.p.s.a. tejże kontroli legalności sąd dokonuje także z urzędu, nie będąc związany zarzutami i wnioskami powołaną podstawą prawną.
Zgodnie z art. 16a ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2022 r., poz. 615 0 dalej "u.ś.r.") specjalny zasiłek opiekuńczy przysługuje osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2020 r. poz. 1539) ciąży obowiązek alimentacyjny, a także małżonkom, jeżeli:
- 1) nie podejmują zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej lub
- 2) rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej
- - w celu sprawowania stałej opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.
Organ administracji rozpatrując wniosek o przyznanie tego świadczenia w pierwszym rzędzie musi ustalić, czy wystąpiła o niego uprawniona osoba. Tymi osobami są albo małżonek osoby niepełnosprawnej, albo inna osoba, na której ciąży wobec niepełnosprawnego obowiązek alimentacyjny. Jeśli wnioskujący nie zalicza się do jednej z tych dwóch kategorii, świadczenie nie może zostać przyznane. W szczególności "w świetle art. 16a ust. 1 u.ś.r., brak obowiązku alimentacyjnego po stronie osoby ubiegającej się o specjalny zasiłek opiekuńczy stanowi negatywną przesłankę przyznania takiego świadczenia.
Nie można, powołując się na ogólne zasady konstytucyjne, wyprowadzać wniosków, że prokonstytucyjna wykładnia art. 16a ust. 1 ustawy pozwala przyjąć, że specjalny zasiłek opiekuńczy przysługuje również osobie niezobowiązanej do alimentacji, która sprawuje opiekę nad osobą niepełnosprawną. Sąd nie może przez zabiegi interpretacyjne przepisów ustawowych nadawać im znaczenia sprzecznego z ich brzmieniem. Stosowanie prawa nie powinno wypełniać istniejących instytucji nowymi treściami wbrew jasno zadeklarowanej woli i intencji ustawodawcy" (wyrok NSA z dnia 12 grudnia 2018 r. sygn. I OSK 3835/18 – wszystkie orzeczenia za CBOSA).
Stosownie do art. 128 ustawy - Kodeks rodzinny i opiekuńczy, obowiązek dostarczania środków utrzymania, a w miarę potrzeby także środków wychowania (obowiązek alimentacyjny) obciąża krewnych w linii prostej oraz rodzeństwo. Obowiązek alimentacyjny obciąża zstępnych przed wstępnymi, a wstępnych przed rodzeństwem; jeżeli jest kilku zstępnych lub wstępnych - obciąża bliższych stopniem przed dalszymi (art. 129 § 1 k.r.o.). Krewnych w tym samym stopniu obciąża obowiązek alimentacyjny w częściach odpowiadających ich możliwościom zarobkowym i majątkowym (art. 129 § 1 k.r.o.). Ponadto z mocy art. 23 i 27 k.r.o. także małżonkowie zobowiązani są do wzajemnej pomocy oraz przyczyniania się do zaspokajania potrzeb rodziny, którą przez swój związek założyli.
Zgodnie z art. 617 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego krewnymi w linii prostej są osoby, z których jedna pochodzi od drugiej. Krewnymi w linii bocznej są osoby, które pochodzą od wspólnego przodka, a nie są krewnymi w linii prostej.
Biorąc pod uwagę powyższe należy uznać, że rozstrzygnięcia organów administracji w sprawie są prawidłowe. Dokonały ustaleń, czy wnioskująca mieści się w katalogu osób uprawnionych do uzyskania świadczenia, o którym mowa w art. 16a u.ś.r. Stwierdziły, że na stronie nie ciąży obowiązek alimentacyjny wobec niepełnosprawnej (czego zresztą skarżąca nie kwestionuje). Nie mogły zatem brać pod uwagę innych okoliczności sprawy, jak choć bezspornego faktu, że wnioskodawczyni faktycznie opiekuje się babcią męża. Musiały odmówić wnioskowanego świadczenia.
Biorąc pod uwagę powyższe, działając na podstawie art. 151 p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji.