Uzasadnienie
Na druku urzędowego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżące Stowarzyszenie zwróciło się o ustanowienie fachowego pełnomocnika – radcy prawnego z urzędu. Uzasadniając swój wniosek wskazało, że nie posiada żadnych dochodów i nie korzysta z jakiejkolwiek formy pomocy finansowej, a stopień złożoności sprawy oraz potencjalne konsekwencje realizacji kwestionowanej inwestycji w znaczący i negatywny sposób odbiją się na społeczności lokalnej. Z treści formularza wynika, że strona skarżąca nie dysponuje żadnym majątkiem, a na rachunku bankowym znajduje się 24 zł.
Rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy zważono co następuje:
Przepis art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz. U. z 2016 r. poz. 718 – zwanej dalej P.p.s.a.) konstytuuje zasadę odpłatności postępowania sądowoadministracyjnego. Wyjątkiem od niej jest możliwość przyznania prawa pomocy, które stosownie do treści art. 245 § 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi może zostać przyznane stronie w zakresie całkowitym lub częściowym.
Zgodnie z treścią art. 246 § 2 pkt 2 osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, prawo pomocy może być przyznane w zakresie częściowym wówczas, gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania.
Dysponowanie określonymi środkami pieniężnymi oznacza ich posiadanie i możliwość skorzystania w miarę potrzeb. Z tej perspektywy niewątpliwie posiadanie środków pieniężnych w kwocie 24 zł niewątpliwie nie wystarcza na pokrycie usług fachowego pełnomocnika.
Na sytuację podmiotów, które nie są osobami fizycznymi i które działają w cudzym imieniu lub w interesie publicznym należy jednak spojrzeć z nieco szerszej perspektywy. Proklamowane w art. 45 Konstytucji RP prawo do sądu nie ma charakteru nieograniczonego, a przyznanie prawa pomocy stanowi wyjątek od generalnej zasady odpłatności postępowania sądowego.
W niniejszej sprawie, postanowieniem z dnia 28 grudnia 2016 r. referendarz sądowy odmówił zwolnienia skarżącego postanowienia od kosztów sądowych. Argumenty powołane w tamtym postępowaniu zachowują aktualność również przy ocenie niniejszego wniosku.
Przypomnieć trzeba raz jeszcze, że podstawą prawną działania stowarzyszenia jest ustawa z dnia 7 kwietnia 1989 r. Prawo o stowarzyszeniach (tekst jednolity: Dz. U. z 2017 r., poz. 210 ze zm.) regulująca zasady działania tego typu organizacji, która określiła także sposób finansowania ich działalności. Zgodnie z treścią art. 33 ust. 1 cyt. ustawy majątek stowarzyszenia powstaje ze składek członkowskich, darowizn, spadków, zapisów, dochodów z własnej działalności, dochodów z majątku stowarzyszenia oraz z ofiarności publicznej. Stowarzyszenie, z zachowaniem obowiązujących przepisów, może przyjmować darowizny, spadki i zapisy oraz korzystać z ofiarności publicznej (art. 33 ust. 2 ustawy).
Skoro więc Stowarzyszenie występuje w imieniu i w interesie społeczności lokalnej, to tym samym działalność Stowarzyszenia winna mieć również zabezpieczenie materialne pozwalające na jej prowadzenie. Brak środków jak również brak działań zmierzających do ich zapewnienia nie może stanowić podstawy do uznania, że to Skarb Państwa winien opłacić koszty fachowego pełnomocnika, który reprezentowałby Stowarzyszenie. Osoba prawna oraz inna organizacja nieposiadająca osobowości prawnej powinna wykazać przy tym nie tylko, że nie ma środków na poniesienie tych kosztów, ale także, że nie ma ich mimo iż podjęła wszelkie niezbędne działania by zdobyć fundusze na pokrycie tych wydatków (J. P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Wydawnictwo Prawnicze Lexis Nexis, Warszawa 2006, s. 504).
Rozpoznający niniejszy wniosek w pełni podziela stanowisko wyrażone przez Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 17 czerwca 2011 r. sygn. akt I OZ 428/11 (Lex nr 990354), zgodnie z którym stowarzyszenie, chcąc realizować swojej statutowe cele, winno zgromadzić odpowiednie środki na poniesienie kosztów postępowania sądowego. Skoro w druku formularza przesłanym do Sądu wyraźnie wskazano, że stowarzyszenie posiada środki w wysokości 24 zł, a zarazem nie powołano jakiejkolwiek przyczyny usprawiedliwiającej zaniechanie ich zgromadzenia lub też podjęcie kroków zmierzających do uzyskania pomocy prawnej pro publico bono nie można bezkrytycznie przyjąć, że prawo pomocy winno być w takiej sytuacji przyznane. W istocie akceptacja takiej argumentacji oznaczałaby przerzucenie kosztów działalności Stowarzyszenia na Skarb Państwa, co w konsekwencji godziłoby w zasadę równości, pojmowaną jako równe traktowanie podmiotów występujących przed Sądem.
Z powyższych względów, w oparciu o art. 245 § 1 i § 3 P.p.s.a. w zw. z art. 246 § 2 pkt 2 tej ustawy, działając na podstawie art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 P.p.s.a. w związku z § 3 tego przepisu orzeczono jak w sentencji postanowienia.