Postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicachz 13 lutego 2013 r., sygn. akt II SA/Gl 114/12

Uzasadnienie

Postanowieniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 4 czerwca 2012 r., sygn. akt II SA/Gl 114/12 oddalono wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Od rozstrzygnięcia tego skarżący wniósł zażalenie, które zostało oddalone postanowieniem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 2 sierpnia 2012 r., sygn. akt I OZ 556/12.

W piśmie z dnia [...] r. skarżący ponownie wystąpił z wnioskiem o zwolnienie od kosztów sądowych, ze względy na jego aktualne zubożenie, jest bowiem bezrobotny. Na wezwanie Sądu skarżący złożył przedmiotowy wniosek na druku urzędowego formularza PPF, z treści którego wynika, że samotnie prowadzi gospodarstwo domowe, jeżeli chodzi natomiast o wyżywienie oraz ubrania, w tym zakresie otrzymuje wsparcie od matki.

Na podstawie zarządzenia z dnia 4 stycznia 2013 r. wezwano skarżącego do uprawdopodobnienia okoliczności podniesionych we wniosku przez:

1. a) wskazanie źródła utrzymania się oraz nadesłanie zaświadczenia potwierdzającego uzyskanie statusu osoby bezrobotnej, pozbawionej prawa do zasiłku;
2. b) nadesłanie dokumentów obrazujących przeciętne, miesięczne wydatki przeznaczane na utrzymanie, tj. koszty zakupu energii elektrycznej, wywozu śmieci, dostaw wody, usług telekomunikacyjnych itp.;
3. c) wyjaśnienie, czy skarżący zamieszkuje wspólnie ze swoją matką wówczas należy wskazać źródło utrzymania się matki i jego wysokość;
4. d) wskazanie tytułu prawnego do lokalu, w którym skarżący zamieszkuje, a mianowicie, czy korzysta z lokalu na mocy umowy najmu, spółdzielczego własnościowego prawa do lokalu, czy też w oparciu o inny tytuł prawny.

Jednocześnie wskazano, że niezastosowanie się do niniejszego wezwania w zakreślonym terminie może zostać potraktowane jako brak należytego wykazania przez skarżącego istnienia przesłanki uzasadniającej przyznanie prawa pomocy. Powyższe wezwanie zostało doręczone skarżącemu w dniu 28 stycznia 2013 r. W wyznaczonym terminie, który upłynął w dniu 4 lutego 2013 r. skarżący nie nadesłał wymaganych dokumentów. W piśmie z dnia [...]r. oświadczył jedynie, że jest osobą bezrobotną, zakończył działalność gospodarczą, która przynosiła straty. Miesięczne koszty utrzymania (wyżywienie i ubrania) wynoszą niespełna 400 zł i w tym zakresie otrzymuje pomoc od matki. Skarżący prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe, korzysta z odrębnego lokalu na zasadzie nieodpłatnego użyczenia, który należy również do jego matki.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje

Stosownie do treści art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), zwanej dalej P.p.s.a., strona może się ubiegać o przyznanie jej prawa pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 p.p.s.a.). Przepis art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. stanowi natomiast, że przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje wówczas, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.

W pierwszej kolejności wskazać należy, że w niniejszej sprawie kwestia przyznania skarżącemu prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych była już przedmiotem rozpoznania zarówno Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach, jak i Naczelnego Sądu Administracyjnego. Wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy w powyższym zakresie został prawomocnie rozstrzygnięty postanowieniem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 2 sierpnia 2012 r., sygn. akt I OZ 556/12, który oddalił zażalenie skarżącego na postanowienie Sądu z dnia 4 czerwca 2012 r.

Powyższe nie wyklucza jednak możliwości ponownego ubiegania się przez stronę o przyznanie prawa pomocy, ponieważ stosownie do treści 243 § 1 zdanie pierwsze P.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w jego toku (na każdym jego etapie). Zgodnie jednak z treścią art. 170 P.p.s.a., orzeczenie prawomocne wiąże nie tylko strony i sąd, który je wydał, lecz również inne sądy i inne organy państwowe. Wspomniana moc wiążąca orzeczenia w odniesieniu do sądów oznacza, że muszą one przyjmować, że dana kwestia kształtuje się tak, jak stwierdzono w prawomocnym orzeczeniu (B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Zakamycze 2006, s. 365).

Biorąc pod uwagę powyższe stwierdzić należy, że Sąd rozpoznając kolejny wniosek o przyznanie prawa pomocy nie może odstąpić od oceny sytuacji materialnej wnioskodawcy zawartej we wskazanym postanowieniu z dnia 4 czerwca 2013 r. Możliwość zmiany bądź uchylenia wspomnianego orzeczenia daje jednak art. 165 P.p.s.a., ale tylko przy spełnieniu wskazanego w nim warunku, a mianowicie zmiany okoliczności sprawy. Przez pojęcie "zmiany okoliczności sprawy" należy rozumieć wszelkie zmiany występujące zarówno w okolicznościach faktycznych sprawy, jak i w obowiązującym prawie. Muszą to być jednak takie zmiany, które uzasadniają zmianę dotychczasowego rozstrzygnięcia. W przypadku postanowienia odmawiającego przyznania prawa pomocy będzie to w szczególności pogorszenie sytuacji finansowej wnioskodawcy.

W ocenie Sądu skarżący nie wykazał, aby nastąpiła istotna zmiana jego sytuacji osobistej i majątkowej, która powodowałaby brak możliwości poniesienia przez niego kosztów sądowych. Z treści formularza wynika, że skarżący nie posiada żadnego majątku, oszczędności, samochodu. Złożone oświadczenie budzi jednakże zasadnicze wątpliwości. Wprawdzie skarżący podaje, że zakończył działalność gospodarczą, z uwagi na to, że przynosiła same straty, mimo jednakże wezwania w trybie art. 255 P.p.s.a., nie przedstawił żadnych dokumentów, które w sposób wystarczający potwierdzałyby jego trudną sytuację materialną i wyjaśniałyby uzasadnione wątpliwości w tym zakresie. W złożonym oświadczeniu skarżący ponownie ograniczył się do przedstawienia informacji, które świadczą jedynie o złym stanie majątkowym i braku dochodów, nie wskazał natomiast żadnych informacji pozwalających wyjaśnić nietypową sytuację, w której nie ma on stałego źródła utrzymania, a otrzymuje jedynie wsparcie finansowe od matki.

Skarżący mieszka w budynku należącym do matki, ona pokrywa koszty jego utrzymania, w tym koszty wyżywienia i ubrania. W rezultacie nie wiadomo jakiej wysokości jest uzyskiwane wsparcie finansowe i czy w konsekwencji pozwalałaby na pokrycie kosztów sądowych. Wskazać w tym miejscu natomiast trzeba, że to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do skorzystania z tego prawa. To strona winna wykazać, że znajduje się w takim położeniu, iż nie jest w stanie wyłożyć niezbędnych kosztów postępowania i że w tej mierze uzasadniona jest pomoc państwa (zob. postanowienie NSA z dnia 24 czerwca 2009 r., sygn. akt I OZ 651/09). Zgodnie z art. 255 P.p.s.a. jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku (urzędowym formularzu) okaże się niewystarczające do oceny jego rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego.

Zdaniem Sądu treść oświadczeń złożonych przez skarżącego nie jest wystarczająca do rozpoznania jego wniosku i nie przekonuje o jego zasadności. Skarżący mimo wezwania nie przedstawił żadnych dokumentów potwierdzających w sposób niewątpliwy, że poniesienie przez niego kosztów sądowych przekracza jego możliwości finansowe, mimo, iż to właśnie na nim spoczywał ciężar dowodu w tej kwestii. Twierdzenia skarżącego są natomiast gołosłowne i niepoparte żadnymi dokumentami. Z tych wszystkich względów Sąd doszedł do przekonania, że skarżący nie spełnia określonych w art. 245 i art. 246 § 1 P.p.s.a. przesłanek przyznania prawa pomocy. W oparciu jedynie o udzielone informacje nie można natomiast dokonać wszechstronnego i obiektywnego zbadania jego sytuacji materialnej, stanowiącej przesłankę przyznania takiej pomocy.

Mając na względzie powyższe Sąd, działając na podstawie art. 165 p.p.s.a., postanowił orzec jak w sentencji postanowienia.