Uzasadnienie
Wójt Gminy C. decyzją z dnia 21 marca 2023 r., działając na podstawie art. 17 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (obecnie: Dz. U. z 2023 r., poz. 390), zwanej dalej u.ś.r., odmówił przyznania obecnie skarżącej B. R. prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawną matką W. R. W uzasadnieniu decyzji organ I instancji wskazał, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, ponieważ niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała po 25. roku jej życia.
Na skutek wniesionego od powyższej decyzji odwołania, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach, zaskarżoną w niniejszym postępowaniu decyzją, utrzymało w mocy decyzję organu I instancji.
W uzasadnieniu organ odwoławczy przytoczył treść przepisu art. 17 u.ś.r. Dalej organ wskazał, że matka skarżącej legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności wydanym na stałe. Ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od [...] r. Organ zwrócił uwagę, że w związku z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13, nie jest dopuszczalne oparcie decyzji odmawiającej przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na podstawie tej części art. 17 ust. 1b u.ś.r., której niekonstytucyjność została tym wyrokiem stwierdzona. Powołał się na utrwalone orzecznictwo sądów administracyjnych w tej kwestii.
Organ odwoławczy stwierdził jednak, że odmowa przyznania wnioskowanego świadczenia znajduje swoje uzasadnienie w treści art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a) u.ś.r., zgodnie z którym świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Organ powołał się przy tym na uchwałę Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 14 listopada 2022 r., sygn. akt I OPS 2/22, zgodnie z którą warunkiem przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, o którym mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r. z tytułu sprawowania opieki nad osobą pozostającą w związku małżeńskim osobie wskazanej w art. 17 ust. 1 pkt 4 tej ustawy, innej niż współmałżonek, jest legitymowanie się przez współmałżonka osoby wymagającej opieki orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.
Organ odwoławczy stwierdził, że matka skarżącej pozostaje w związku małżeńskim z J. R., który nie legitymuje się orzeczeniem o niepełnosprawności. Podkreślił, że tylko legitymowanie się przez małżonka orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności powodowałoby możliwość przyznania świadczenia pielęgnacyjnego skarżącej, pod warunkiem spełnienia pozostałych przesłanek ustawowych. Organ dodał, że w sytuacji uzyskania przez małżonka orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności skarżąca może złożyć nowy wniosek o przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.
W skardze na powyższą decyzję skarżąca zwróciła się o pozytywne dla niej rozpoznanie sprawy. Opisała stan zdrowia obojga swoich rodziców oraz zakres opieki, jaki nad nimi sprawuje. Stwierdziła, że ojciec fizycznie nie jest w stanie opiekować się żoną. Wskazała, iż w dniu 7 kwietnia 2023 r. został wysłany wniosek do Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności, o wydanie orzeczenia o stopniu niepełnosprawności ojca.
W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji.
Przy piśmie procesowym z dnia 27 lipca 2023 r. skarżąca nadesłała kopię orzeczenia o stopniu niepełnosprawności z dnia [...] r., z którego wynika, że Powiatowy Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w T. zaliczył jej ojca do znacznego stopnia niepełnosprawności na stałe, a ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od [...] r.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje
Skarga zasługuje na uwzględnienie.
Ustalony w sprawie stan faktyczny jest niesporny. Niesporne jest w szczególności to, że w dacie wydawania kontrolowanych decyzji ojciec skarżącej będący jednocześnie małżonkiem jej matki, nad którą opiekę sprawuje skarżąca i z tego powodu ubiega się o świadczenie pielęgnacyjne, nie legitymował się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. To z kolei, w świetle art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a) u.ś.r. stanowi negatywną przesłankę do przyznania tego świadczenia skarżącej. Organ zasadnie przy tym wskazał, że istniejące wcześniej rozbieżności w zakresie wykładni i stosowania tego przepisu rozwiane zostały uchwałą Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 14 listopada 2022 r., sygn. akt I OPS 2/22.
Zatem organy orzekające w niniejszej sprawie, mając do dyspozycji zgromadzony materiał dowodowy i dokonane ustalenia, nie miały w dacie wydawania kontrolowanych decyzji podstaw do uwzględnienia wniosku skarżącej o przyznanie jej świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu sprawowania opieki nad matką.
Wskazać jednak przyjdzie, że po wydaniu zaskarżonej decyzji, orzeczeniem z dnia [...] r., Powiatowy Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w T. zaliczył ojca skarżącej do znacznego stopnia niepełnosprawności na stałe, a ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od [...] r. Jakkolwiek orzeczenie to nie istniało w dacie wydawania zaskarżonej decyzji, to okoliczności faktyczne z niego wynikające rozciągają się na czas sprzed jej wydania, co w ocenie Sądu należy traktować jako przesłankę wznowieniową z art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a. Zgodnie z tym przepisem, w sprawie zakończonej decyzją ostateczną wznawia się postępowanie, jeżeli wyjdą na jaw istotne dla sprawy nowe okoliczności faktyczne lub nowe dowody istniejące w dniu wydania decyzji, nieznane organowi, który wydał decyzję. Jakkolwiek dowód w postaci orzeczenia o niepełnosprawności ojca skarżącej nie istniał w dniu wydania decyzji, to jednak okoliczność faktyczna stwierdzona tym orzeczeniem, tj. niepełnosprawność w stopniu znacznym, datuje się od dnia [...] r. Zaskarżona decyzja wydana została w dniu 17 maja 2023 r., a więc w dacie, gdy okoliczność ta już istniała.
W zakresie zaistnienia nowej okoliczności faktycznej, o której stanowi art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a., skład orzekający w niniejszej sprawie podziela prezentowane w orzecznictwie stanowisko, zgodnie z którym przez "nową okoliczność istotną" dla sprawy należy rozumieć taką okoliczność, która mogła mieć wpływ na inne rozstrzygnięcie sprawy. Musi mieć zatem charakter prawotwórczy, z punktu widzenia zastosowanego przepisu prawa materialnego. Ponadto, "nowe dowody" i "nowe okoliczności" muszą mieć charakter obiektywny, co oznacza, że ich ujawnienie nie daje podstaw do ustalania, czy i z jakich powodów nie były one znane organowi uprzednio.
Jednocześnie taka "nowa, istotna okoliczność" musi istnieć w dniu wydania decyzji ostatecznej i nie być znana organowi, który ją wydał. Przesłanka ta będzie miała zatem zastosowanie również w sytuacji, gdy dokument, czy opinia powstały po wydaniu decyzji ostatecznej potwierdzi jednoznacznie istnienie przed jej wydaniem owych nowych okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia (zob.: wyrok WSA w Warszawie z dnia 12 maja 2023 r., sygn. akt VII SA/Wa 2740/22).
Podkreślić też przyjdzie, że w niniejszej sprawie przesłanka wznowieniowa nie opiera się na nowym dowodzie lecz na nowej okoliczności faktycznej, która wszak nie była znana organowi, to jednak istniała w dniu wydania decyzji ostatecznej. O ile bowiem powołane orzeczenie o stopniu niepełnosprawności nie istniało w dacie wydania decyzji ostatecznej i jako dowód nie stanowi podstawy wznowienia, o tyle ujawnia ono nowe fakty istotne dla rozstrzygnięcia sprawy. Pojęcie nowej okoliczności faktycznej nie jest tożsame z pojęciem nowego dowodu (por. wyrok NSA z dnia 9 lipca 2020 r., sygn. akt I OSK 2970/19). W takiej sytuacji ujawniona nowa okoliczność faktyczna stanowi samodzielną przesłankę wznowieniową z art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a.
Zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 lit. b) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r., poz. 1634 z późn. zm.), zwanej dalej p.p.s.a., sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie uchyla decyzję lub postanowienie w całości albo w części, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego. Wobec zatem stwierdzenia, że z naprowadzonych wyżej powodów zaistniała przesłanka wznowieniowa, Sąd uchylił zaskarżoną decyzję.
Sąd na podstawie art. 135 p.p.s.a. uchylił ponadto decyzję organu I instancji, uznając, że jest to niezbędne dla końcowego załatwienia sprawy. To bowiem organ I instancji, ponownie rozpoznając wniosek skarżącej, będzie zobowiązany do wzięcia pod uwagę tej nowej okoliczności faktycznej, jej zweryfikowania i wydania decyzji rozstrzygającej sprawę co do istoty. Przy tym organ, po potwierdzeniu treści orzeczenia o stopniu niepełnosprawności ojca skarżącej z dnia [...] r., przyjmie, że od dnia [...] r. legitymuje się on, jako współmałżonek, orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności – w rozumieniu art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a) u.ś.r.
Sprawa została rozpoznana w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym, na podstawie art. 119 pkt 2 w zw. z art. 120 p.p.s.a. – na wniosek organu i przy braku żądania przeprowadzenia rozprawy ze strony skarżącej.
Dodać jeszcze wypadnie, że powołane orzeczenia sądów administracyjnych są dostępne w internetowej bazie orzeczeń na stronie: www.orzeczenia.nsa.gov.pl