Uzasadnienie
Decyzją z dnia [...] znak: [...] Prezydent S. przyznał M. G. prawo do świadczenia wychowawczego na dziecko: P. G. w okresie od 1 lipca 2019 r. do 31 maja 2021 r. w kwocie 250 zł miesięcznie.
Pismem z dnia 28 stycznia 2020 r. strona została poinformowana o wszczęciu z urzędu postępowania w sprawie nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego za okres 2019/2020. Z akt sprawy wynika bowiem, że postanowieniem Sądu Rejonowego w S. z dnia [...] sygn. akt [...] o powierzeniu wykonywania władzy rodzicielskiej nad małoletnią córką strony Sąd zatwierdził ugodę zawartą w dniu [...] w § 1 i § 2 oraz jednocześnie stwierdził, że ww. ugoda jest wykonalna w odniesieniu do jej § 1 i § 2. Następnie Sąd umorzył postępowanie w sprawie, tym samym § 3 ugody z dnia [...] dotyczący sposobu sprawowania opieki nad dzieckiem tj. rodzicielskiego planu wychowawczego nie został zatwierdzony przez Sąd. Strona nie posiada innego dokumentu dotyczącego zatwierdzenia § 3 ww. ugody.
Prezydent S. decyzją z dnia [...] nr [...] uznał, że wypłacone stronie kwoty w wysokości 1.500 zł były nienależnie pobranymi świadczeniami wychowawczymi i zobowiązał adresata decyzji strony do zwrotu nienależnie pobranych świadczeń wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie naliczanymi od pierwszego dnia miesiąca następującego po dniu wypłaty świadczenia wychowawczego do dnia spłaty. W uzasadnieniu wskazał, że stosownie do art. 5 ust. 2a ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci w przypadku gdy dziecko, zgodnie z orzeczeniem sądu, jest pod opieką naprzemienną obydwojga rodziców rozwiedzionych, żyjących w separacji lub żyjących w rozłączeniu sprawowaną w porównywalnych i powtarzających się okresach, kwotę świadczenia wychowawczego ustala się każdemu z rodziców w wysokości połowy kwoty przysługującego za dany miesiąc świadczenia wychowawczego.
Fakt sprawowania opieki naprzemiennej musi wynikać z orzeczenia sądu, natomiast organy administracji publicznej realizujące zadania w zakresie świadczenia wychowawczego, nie są uprawnione do badania, w jaki sposób w danym przypadku sprawowana jest przez rodziców opieka nad dzieckiem. Rozpatrywanie spraw dotyczących opieki naprzemiennej należy do kognicji sądu powszechnego. W przedmiotowej sprawie brak jest stosownego orzeczenia sądu w tym zakresie. § 3 ugody z dnia [...] nie został zatwierdzony przez Sąd. Zatem Panu M. G. nie przysługiwało prawo do świadczenia wychowawczego w wysokości 250 zł miesięcznie.
Zgodnie z art. 25 ust. 1 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci osoba, która pobrała nienależnie świadczenie wychowawcze, jest obowiązana do jego zwrotu. W świetle zaś ust. 2 pkt 6 tego artykułu "za nienależnie pobrane świadczenie wychowawcze uważa się [...] świadczenie wychowawcze wypłacone mimo braku prawa do tego świadczenia".
Na skutek odwołania strony sprawę rozpatrywało Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach, które zaskarżoną decyzją utrzymało rozstrzygnięcie organu I instancji w mocy. Uznało, że zarówno ustalenia dokonane przez Prezydenta S., jak i wywiedzione z nich skutki prawne, są prawidłowe. Podkreśliło jednak, że organ I instancji przed przyznaniem prawa do świadczenia wychowawczego dysponował zarówno ugodą z dnia [...] jak i postanowieniem Sądu Rejonowego w S. z dnia [...] sygn. akt [...] o powierzeniu wykonywania władzy rodzicielskiej nad małoletnią, dlatego należy uznać że przyznanie stronie świadczenia wychowawczego w kwocie 250 zł miesięcznie na dziecko było następstwem błędu podmiotu realizującego zadania w zakresie świadczenia wychowawczego. Wobec powyższego zgodnie z art. 25 ust.3 cyt. ustawy od kwot nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego nie nalicza się odsetek ustawowych za opóźnienie.
Skargę na tę decyzję do tutejszego Sądu złożył jej adresat. Domagając się uchylenia rozstrzygnięć organów obu instancji, zasądzenia kosztów postępowania i ewentualnego umorzenia postępowania w sprawie zarzucił SKO w Katowicach naruszenie:
- 1) art. 27 ust. 1 i art. 5 ust. 2a ustawy z dnia 11 lutego 2016r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci poprzez jego błędną wykładnię, które doprowadziło do uchylenia świadczenia wychowawczego,
- 2) art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a., które mogło mieć wpływ na wynik sprawy, przez dokonanie przez organ błędnych ustaleń z pominięciem części materiału dowodowego, polegających na przyjęciu, że skarżący nienależnie pobrał świadczenie wychowawcze za okres 1 lipca 2019 r. – 31 grudnia 2019 r.
- 3) art. 7 k.p.a., art. 8 k.p.a., art. 77 § 1 k.p.a., 80 k.p.a. i art. 107 § 3 k.p.a., mogące mieć istotny wpływ na wynik sprawy, poprzez niewyjaśnienie wszystkich istotnych okoliczności faktycznych w przedmiotowej sprawie.
W uzasadnieniu skargi wskazał, że - "nienależne świadczenie" jest pojęciem obiektywnym i występuje między innymi wówczas, gdy świadczenie zostaje wypłacone bez podstawy prawnej lub gdy taka podstawa odpadła. Natomiast "świadczenie nienależnie pobrane" to świadczenie pobrane przez osobę, której można przypisać określone cechy dotyczące stanu świadomości (woli) lub określone działania (zawinionego zaniechania). Aby zatem mówić o świadczeniu nienależnie pobranym muszą zaistnieć jednocześnie dwa elementy: element obiektywny, polegający na faktycznym zaistnieniu okoliczności wyłączających uprawnienie do danego świadczenia oraz element subiektywny, czyli stan świadomości osoby korzystającej z danej formy pomocy publicznej.
W związku z tym obowiązek zwrotu obciąża tylko tego, kto przyjął świadczenie w złej wierze, wiedząc, że mu się ono nie należy, co dotyczy zarówno osoby, która została skutecznie pouczona o okolicznościach, w jakich nie powinna pobierać świadczeń, jak też tej osoby, która uzyskała świadczenie na podstawie nieprawdziwych zeznań, dokumentów, albo w innych przypadkach świadomego wprowadzenia w błąd instytucji zobowiązanej do wypłaty świadczenia,
Odpowiadając na skargę organ administracji wniósł o jej oddalenie podtrzymując swe dotychczasowe stanowisko.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje
Zgodnie z art. 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2019 r. poz. 2167) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W ramach swej kognicji sąd bada, czy przy wydaniu zaskarżonego aktu nie doszło do naruszenia prawa materialnego i przepisów postępowania. Stosownie do art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 - dalej p.p.s.a.), sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi, oraz powołaną podstawą prawną.
Podstawę materialnoprawną wydanych decyzji stanowią przepisy ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (Dz. U. z 2019 r. poz. 2407). Zgodnie z art. 25 ust. 1 tego aktu osoba, która pobrała nienależnie świadczenie wychowawcze, jest obowiązana do jego zwrotu. Jak natomiast stanowi art. 25 ust. 2 pkt 6 ustawy - za nienależnie pobrane świadczenie wychowawcze uważa się świadczenie wychowawcze wypłacone mimo braku prawa do tego świadczenia. W rozpoznawanej sprawie organy uznały, że skarżący nienależnie pobrał świadczenie wychowawcze na dziecko we wskazanym okresie, gdyż postanowienie sądu powszechnego zatwierdzające ugodę w przedmiocie opieki na dziecko nie odnosiło się do ustanowienia tzw. opieki naprzemiennej.
Mając na względzie powyższe zwrócić należy uwagę, że wydanie decyzji zobowiązującej do zwrotu nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego może nastąpić dopiero po stwierdzeniu, że zachodzi jedna z przesłanek, wymienionych w art. 25 ust. 2 pkt 6 ustawy. Ustawodawca rozstrzygnął w tym przepisie, że chodzi o świadczenia "nienależnie pobrane", które nie są tożsame ze "świadczeniami nienależnymi". W orzecznictwie przyjmuje się, że "nienależne świadczenie" jest pojęciem obiektywnym, występującym wówczas, gdy świadczenie zostaje wypłacone bez podstawy prawnej lub gdy podstawa taka odpadła, natomiast "świadczenie nienależnie pobrane" to świadczenie pobrane przez osobę, której można przypisać określone cechy dotyczące stanu świadomości (woli) lub określone działania (zaniechania). Przyjmuje się ponadto, że obowiązek obciąża tylko tego, kto przyjął świadczenie w złej wierze, wiedząc, że mu się ono nie należy, co dotyczy zarówno osoby, która została pouczona o okolicznościach, w jakich nie powinna pobierać świadczeń, jak też osoby, która uzyskała świadczenie na podstawie nieprawdziwych zeznań, dokumentów albo w innych przypadkach świadomego wprowadzenia w błąd instytucji zobowiązanej do wypłaty świadczenia. (por.m.in. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie z dnia 19 czerwca 2019 r., sygn. akt II SA/Go 278/19, oraz Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z dnia 6 sierpnia 2019 r., sygn. akt. II SA/Ol 436/19).
Odnosząc powyższe do realiów rozpoznawanej sprawy stwierdzić należy, że organy obu instancji nie wzięły pod uwagę okoliczności, że skarżący składając wniosek o przyznanie świadczenia dostarczył komplet dokumentów niezbędnych do prawidłowego rozstrzygnięcia jego żądania. Jak stwierdza sam organ odwoławczy "organ I instancji przed przyznaniem prawa do świadczenia wychowawczego dysponował zarówno ugodą z dnia [...] jak i postanowieniem Sądu Rejonowego w S. z dnia [...] sygn. akt [...] o powierzeniu wykonywania władzy rodzicielskiej nad małoletnią, dlatego należy uznać że przyznanie stronie świadczenia wychowawczego w kwocie 250 zł miesięcznie na dziecko było następstwem błędu podmiotu realizującego zadania w zakresie świadczenia wychowawczego". W ocenie Sądu okoliczność ta wymagała dokładniejszych ustaleń, czy strona w sprawie działała w złej wierze, mając świadomość, iż świadczenie jej się nie należało.
Mając na względzie powyższe rozważania Sąd uznał, że w sprawie nie wyjaśniono okoliczności istotnych z punktu widzenia oceny, czy zaistniała podstawa do uznania, że świadczenie wychowawcze wypłacone skarżącemu było nienależnie pobrane. Mając powyższe na uwadze orzeczono jak w wyroku, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a.
Rozpoznając ponownie sprawę organ zastosuje się do wskazań co dalszego postępowania, które wprost wynikają z powyższych rozważań Sądu.