Uzasadnienie
Prezydent Miasta S. decyzją z dnia 14 lutego 2023 r., nr [...], działając na podstawie art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (obecnie j.t. Dz. U. z 2023 r., poz. 775 ze zm., dalej - k.p.a.), art. 14 i in. ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (obecnie j.t. Dz. U. z 2023 r., poz. 390 ze zm. – dalej u.ś.r.), po rozpatrzeniu wniosku przyznał A.K. (dalej: strona, skarżąca) zasiłek rodzinny i dodatki od dnia 1 grudnia 2021 r. na warunkach tam wskazanych.
W uzasadnieniu wskazano m. in., że zostały spełnione przesłanki do wydania decyzji jw.
Strona poprzez pełnomocnika złożyła odwołanie od ww. decyzji, w którym zarzuciła naruszenie art. 6, 7, 7a, 7b, 8 – 12, 19, 61 ust. 3, 75, 77, 79a, 80, 107 §1 i 3 k.p.a., art. 7, 8 i 32 Konstytucji RP. Wskazano, że wniosek o zasiłek rodzinny i dodatki do zasiłku rodzinnego został złożony w siedzibie MOPS w S. w dniu 30 listopada 2021 r., a nie jak błędnie wskazano w decyzji – 1 grudnia 2021 r. W dacie składania wniosku był ogłoszony stan epidemii i pracownicy MOPS w S. nie przyjmowali korespondencji bezpośrednio od stron postępowań i nie potwierdzali daty wpływu korespondencji, tj. nie przybijali na korespondencji stempla prezentaty z aktualną datą, tylko nakazywali wrzucenie wniosku do specjalnie tam umieszczonej urny podawczej. Urna nie była zautomatyzowana i nie wydawała potwierdzenia złożenia pisma. Wadliwie ustalono datę wpływu wniosku, a zatem datę początkową należnego zasiłku rodzinnego i dodatków.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach (dalej SKO) decyzją z dnia 17 maja 2023 r., nr SKO.PSŚ/41.5/828/2023/7518/AW, działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję.
W uzasadnieniu organ II instancji wskazał m. in., że decyzja w przedmiocie świadczenia wywołuje skutki od miesiąca, w którym wniosek wpłynął. Przyznanie zatem z datą wsteczną prawa do świadczenia, nawet w przypadku wcześniejszego spełniania przesłanek do jego uzyskania, nie jest możliwe. Należało oczekiwać, że strona bardziej zadba o swoje interesy i uzyska stosowne potwierdzenie na poparcie swoich tez. Jeśli strona zdecydowała się skorzystać ze skrzynki podawczej, jak twierdzi (w dniu 30 listopada 2021 roku), to musiała zdawać sobie sprawę z tego, że nie ma w tym zakresie potwierdzenia. Nic nie stało na przeszkodzie, aby uzyskać takie potwierdzenie osobiście. Dlatego też twierdzenia strony w tym zakresie SKO uznało za niewiarygodne. Organ I instancji wykonał zalecenia zawarte w wyroku WSA w Gliwicach z dnia 20 października 2022 r., sygn. II SA/Gl 1054/22, oraz organu odwoławczego, który zlecił dodatkowe postępowanie wyjaśniające.
W sposób niebudzący wątpliwości zostało stwierdzone, że wniosek wpłynął do MOPS w S. w dniu 1 grudnia 2021 r., co zostało potwierdzone przez organ I instancji. Ustalenia dokonane przez ten organ są celne i Kolegium je podziela.
Strona złożyła skargę na ww. decyzję, zarzucając m. in., że SKO wydało decyzję arbitralnie, bez umożliwienia wypowiedzenia się co do zebranych dowodów oraz nie wskazało, jakie przesłanki skarżąca musiałby spełnić i jakie dowody dostarczyć, ażeby decyzja była zgodna z żądaniem, zaś uzasadnienie decyzji jest pozorne. Organy nie przeprowadziły rzetelnie postępowania dowodowego i oparły swe rozstrzygnięcie jedynie o treść pisma MOPS, sporządzonego na podstawie niewiarygodnej notatki służbowej, w sposób bezkrytyczny, wyjątkowo jednostronny i stronniczy. SKO błędnie utożsamiło odcisk pieczątki datownika dokonany na dokumencie z pieczęcią prezentaty wpływu do urzędu, pomimo że na żadnym dokumencie nie została nabita prezentata wpływu wniosku do MOPS w S. SKO nie wydało postanowienia o odmowie przeprowadzenia dowodu z zapisu lokalizacji telefonu komórkowego pełnomocnika (BTS). Ustalenia faktyczne i prawne są wadliwe, na niekorzyść strony.
W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie. Podał, że działał na podstawie i w granicach prawa, a rozstrzygnięcie znajduje umocowanie w zgromadzonym materiale dowodowym. W uzasadnieniu powtórzył swą poprzednią argumentację.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje
W myśl art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 roku – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (j.t. Dz. U. z 2022 r., poz. 2492) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości m. in. przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym zgodnie z § 2 tegoż artykułu kontrola, o której mowa, jest sprawowana pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sąd rozpoznaje sprawę rozstrzygniętą zaskarżonym aktem z punktu widzenia kryterium legalności, to jest zgodności z prawem całego toku postępowania administracyjnego i prawidłowości zastosowania prawa materialnego.
Nadto zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz. U. z 2023 roku, poz. 1634 ze zm. – dalej p.p.s.a.) sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz wskazaną podstawą prawną.
Przeprowadzone w określonych wyżej ramach badanie zgodności z prawem zaskarżonego aktu wykazało, że jest on dotknięty uchybieniami uzasadniającymi jego wzruszenie. Zaskarżone rozstrzygnięcie narusza bowiem przepisy postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, co w świetle art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. skutkuje jego uchyleniem.
Zgodnie z art. 7 k.p.a. w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności, z urzędu lub na wniosek stron podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Prowadzą też postępowanie w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej (art. 8 §1 k.p.a.) i powinny działać w sprawie wnikliwie (art. 12 §1 k.p.a.). Przepisy te znajdują doprecyzowanie m. in. w art. 77 §1 k.p.a., zgodnie z którym organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy; istotny jest także art. 80 k.p.a., w świetle którego organ administracji publicznej ocenia na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona.
W pierwszej kolejności należało wyraźnie ustalić, jaki jest zakres zaskarżenia (co ma wpływ na stwierdzenie ewentualnej ostateczności części rozstrzygnięcia I instancji), skoro strona za pewien okres (od dnia 1 grudnia 2021 r.) świadczenia otrzymała i zasadności rozstrzygnięcia w tej części nie kwestionowała. Istotą było natomiast to, czy należało jej przyznać ww. świadczenia za okres poprzedzający.
Strona stanowczo stwierdzała, że wniosek został złożony do urny podawczej w dniu 30 listopada 2021 r., wnosząc o przeprowadzenie konkretnych dowodów na tą okoliczność.
Zgodnie z regułami proceduralnymi jako dowód należy dopuścić wszystko, co może przyczynić się do wyjaśnienia sprawy, a nie jest sprzeczne z prawem. W szczególności dowodem mogą być dokumenty, zeznania świadków, opinie biegłych oraz oględziny (art. 75 § 1 k.p.a.). Jeżeli przepis prawa nie wymaga urzędowego potwierdzenia określonych faktów lub stanu prawnego w drodze zaświadczenia właściwego organu administracji, organ administracji publicznej odbiera od strony, na jej wniosek, oświadczenie złożone pod rygorem odpowiedzialności za fałszywe zeznania. Przepis art. 83 § 3 stosuje się odpowiednio (art. 75 § 2 k.p.a.).
SKO zadowoliło się analizą notatek urzędowych, sporządzonych zarówno na etapie przed, jak i po wydaniu decyzji organu I instancji (np. z 14 kwietnia 2023 r.), na okoliczność trybu, sposobu i częstotliwości opróżniania urny podawczej, którą wystawiono w czasie pandemii Covid-19, choć istniały inne możliwości dowodowe, w tym np. możliwość odebrania zeznań od osób, które miały w tym zakresie wiedzę. Zdyskredytowano na tej podstawie także stanowisko strony.
W świetle art. 75 § 1 k.p.a. notatka służbowa nie jest tego rodzaju dokumentem, który służy wyjaśnieniu merytorycznemu sprawy. Jest formą adnotacji sporządzonej przez pracownika w trybie art. 72 k.p.a. Wobec powyższego do adnotacji tej nie stosuje się przepisów dotyczących dowodów (np. wyrok WSA w Lublinie z dnia 1 kwietnia 2020 r., III SA/Lu 561/19). Zgodnie z art. 67 § 1 k.p.a. czynność postępowania mająca istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy powinna być utrwalona protokołem, a tylko inne czynności (mniej istotne), z których nie sporządza się protokołu, mogą być – zgodnie z art. 72 k.p.a. – utrwalone w formie adnotacji podpisanej przez pracownika (notatki służbowej). Protokół, jeśli ma stanowić dokument urzędowy, powinien też odpowiadać wymogom wynikającym z art. 67 – 69 k.p.a.
SKO powinno było także wziąć pod uwagę, czy prowadzony był w ww. okresie monitoring okolicy, który mógłby wskazać, czy faktycznie wniosek został złożony w dniu 30 listopada 2021 r. (w godzinach wskazywanych przez stronę), czy dopiero w dniu 1 grudnia 2021 r. i czy dane te zachowały się. Odwołanie zawierało konkretne postulaty dowodowe, które należało ocenić.
W razie niemożności ustalenia wszystkich okoliczności faktycznych należy mieć także na uwadze treść art. 81a §1 k.p.a. Jeżeli w sprawie pozostają niedające się usunąć wątpliwości co do stanu faktycznego, są one rozstrzygane na korzyść strony.
Zamiast tego SKO przerzuciło na skarżącą cały ciężar postępowania dowodowego, stwierdzając, że powinna bardziej dbać o własne interesy. Strona składała konkretne wnioski dowodowe i należało do nich ustosunkować się w pełnym zakresie. To organy mają obowiązek ustalić w sposób prawidłowy i w formach prawem przewidzianych stan faktyczny oraz okoliczności istotne dla rozstrzygnięcia sprawy.
Wszystkie uchybienia ww. przepisom postępowania, w tym art. 138 §1 pkt 1 k.p.a., stwarzają podstawę do uchylenia zaskarżonego rozstrzygnięcia na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a.
Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organ powinien mieć na uwadze powyższe ustalenia, bacząc by nie naruszono reguł postępowania oraz by rozstrzygnięcie odpowiadało prawu materialnemu. Do odwołania należy odnieść się w pełnym zakresie (po ustaleniu zakresu zaskarżenia decyzji pierwszoinstancyjnej) oraz ustosunkować się do kwestii dowodowych tam podnoszonych.
Treści rozstrzygnięcia Sąd nie przesądza, bowiem nie pozwalają na to niepełne ustalenia SKO.
Rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym nastąpiło zgodnie z art. 119 pkt 2 i art. 120 p.p.s.a.
Powołane wyżej orzecznictwo sądowo-administracyjne dostępne jest w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, pod adresem internetowym http://orzeczenia.nsa.gov.pl.