Uzasadnienie
Decyzją z dnia [...] r., nr [...] Wójt Gminy G., działając na podstawie art. 3 pkt 11, art. 17 ustawy z 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2020 r., poz. 111- dalej: "u.s.r."), rozporządzenia Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 27 lipca 2017 r. w sprawie sposobu i trybu postępowania w sprawach o przyznanie świadczeń rodzinnych oraz zakresu informacji, jakie maja być zawarte we wniosku, zaświadczeniach i oświadczeniach o ustalenie prawa do świadczeń rodzinnych (Dz. U. 2017 r., poz. 1466) w związku z art. 104 K.p.a., po rozpatrzeniu wniosku M. D. (strona, skarżąca) z dnia 25 marca 2019 r. orzekł o odmowie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej wnioskowanego na syna.
W motywach rozstrzygnięcia organ I instancji przywołał wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 19 grudnia 2019 r. o sygn. akt II SA/Gl 1210/19 uchylający decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia [...] r. w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego. W uzasadnieniu tego wyroku wskazano między innymi, że istotnym zagadnieniem w rozpoznawanej sprawie pozostaje kwestia czy skarżąca ze względu ma wiek nie jest zdolna do podjęcia zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, czy też nie podjęła zatrudnienia ze względu na konieczność opiekowania się synem.
Wyjaśnił, że w dniu 30 stycznia 2020 r. strona dostarczyła do Ośrodka Pomocy Społecznej w G. orzeczenie lekarza orzecznika ZUS z dnia [...]r., w którym ustalono, że strona jest trwale niezdolna do samodzielnej egzystencji od dnia [...]r., co jest jednoznaczne z posiadaniem orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności. Zdaniem organu I instancji jest to istotna okoliczność, która ma wpływ na prawo do świadczenia pielęgnacyjnego.
Wskazał, że strona w dniu [...] r. złożyła pisemne oświadczenie, z którego wynika, iż jej stan zdrowia nie pogorszył się od dnia [...] r. i nadal pełni opiekę nad niepełnosprawnym synem. Organ I instancji uznał, że względu na wydane orzeczenie o niezdolności do samodzielnej egzystencji strona nie jest w stanie opiekować się swoim synem. Wydał decyzję odmawiającą wnioskowanego świadczenia, gdyż świetle art. 17 ust. 1 u.s.r. strona nie spełnia przesłanek uprawniających ją do przyznania jej świadczenia pielęgnacyjnego, bowiem posiada orzeczenie o niepełnosprawności w stopniu znacznym.
W odwołaniu od powyższej decyzji skarżąca reprezentowana przez pełnomocnika nie zgodziła się z wydaną decyzją. Zwróciła uwagę, że wniosek o świadczenie pielęgnacyjne został złożony w marcu 2019 r. W tym czasie i do października 2019 r. strona była osobą, co do której nie orzeczono o braku możliwości podejmowania zatrudnienia, osoby niezdolnej do samodzielnej egzystencji, a jedynie osobą starszą. W ocenie skarżącej orzeczenie z dnia [...]r. stwierdzające jej niezdolność do samodzielnej egzystencji nie przesądza jakoby nie mogła ona podjąć żadnej pracy. Wskazała, że zgodnie z art. 13 § 4 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o rentach i emeryturach z FUS (t.j. Dz. U. z 2021 r., poz. 291- dalej "ustawa") zachowanie zdolności do pracy w warunkach określonych w przepisach o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób z niepełnosprawnością nie stanowi przeszkody do orzeczenia całkowitej niezdolności do pracy.
Wyraziła pogląd, że nawet jeśli w orzeczeniu zaznaczono punkt "żadna praca" to osoba taka może pracować, jeśli zezwoli na to lekarz medycyny pracy i taka osoba czuje się na siłach by taką pracę podjąć. Podkreśliła, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach wyrokiem z dnia 19 grudnia 2019 r. uchylił poprzednie decyzje w sprawie uznając za nieprawidłowe stanowisko organów, iż ze względu na wiek skarżąca nie byłaby zdolna podjąć zatrudnienia, a organ I instancji prezentuje tożsame, jak uprzednio zapatrywania. Zdaniem skarżącej organ I instancji pozostaje w błędzie co, do kręgu osób, co do których orzeczona w stosunku do nich niepełnosprawność jest negatywna przesłanką uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia. Wskazała, że w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.s.r. mowa jest o innych osobach, na których ciąży obowiązek alimentacyjny, podczas gdy skarżąca jest matką. Wniosła o zmianę decyzji i przyznanie skarżącej wnioskowanego świadczenia.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach decyzją z dnia [...]r. nr [...], wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 K.p.a., uchyliło zaskarżona decyzję w całości i przyznało skarżącej prawo do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawnym synem za okres od dnia 1 lutego 2019 r. do dnia 30 września 2019 r. w wysokości 1583 zł miesięcznie, a także odmówiło przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w okresie od dnia 1 października 2019 r. Kolegium przedstawiło przebieg postępowania według chronologii zdarzeń. Przytoczyło treść art. 17 u.s.r. oraz art. 24 u.s.r. Stwierdziło, że przyznanie świadczenia wymaga stwierdzenia przez organ, że spełnione zostały wszystkie ustawowe przesłanki. Strona w okresie od dnia 1 lutego 2019 r. do dnia 30 września 2019 r. spełniała kumulatywnie przesłanki do jego przyznania, a zatem należało jej przyznać wnioskowane świadczenie za ten okres.
Wyjaśniło dalej, że orzeczeniem orzecznika ZUS z dnia [...] r. ustalono, iż skarżąca jest trwale niezdolna do samodzielnej egzystencji, nie można ustalić daty niezdolności do samodzielnej egzystencji, niezdolność do samodzielnej egzystencji istniała na dzień [...] r. Kolegium uznało, że od dnia [...] r. w przypadku skarżącej ustała przesłanka w postaci związku przyczynowego pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej bądź jej nie podjęciem a koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym synem.
Skarżąca wniosła skargę na powyższą decyzję Kolegium w zakresie w jakim odmawia ona prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym synem zarzucając naruszenie interesu prawnego skarżącej i dopuszczenie się błędu w ustaleniach faktycznych mający wpływ na treść rozstrzygnięcia, poprzez przyjęcie, że skarżąca na skutek orzeczenia o niezdolności do samodzielnej egzystencji, jest osobą, która nie mogłaby podjąć pracy. Wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji w zakresie zaskarżenia, zasądzenie od organu na rzecz skarżącej kosztów zastępstwa procesowego, skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, na posiedzeniu niejawnym. W uzasadnieniu przedstawiła tożsame co w odwołaniu zarzuty dotyczące możliwości podjęcia zatrudnienia przez skarżącą. Zauważyła, że ustawodawca nie przedstawił definicji pojęcia "rezygnacja z zatrudnienia" i przedstawiła własna interpretację tego pojęcia. Podkreśliła, że to dla syna, a nie z powodu własnej niepełnosprawności, nie podejmowała zatrudnienia i nadal go nie podejmuje.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje
Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tj. Dz. U. z 2021 r., poz. 137) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Stwierdzenie zatem, iż zaskarżona decyzja lub postanowienie zostało wydane z naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, innym naruszeniem przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy obliguje Sąd do uchylenia zaskarżonej decyzji (art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz. U. z 2019 r., poz. 2167 ze zm. – dalej "p.p.s.a").
Na wstępie wyjaśnienia wymaga, że niniejsza skarga została rozpoznana przez Sąd na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym. Zgodnie z art. 119 pkt 2 p.p.s.a. sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie spawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażądała przeprowadzenia rozprawy. W trybie uproszczonym sąd rozpoznaje sprawy na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów (art. 120 p.p.s.a.). W niniejszej sprawie spełnione zostały przesłanki, o których mowa w art. 119 pkt 2 p.p.s.a.
Sąd kontrolując w zakreślonych wyżej granicach legalność decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia [...] r uchylającej decyzję Wójta Gminy w całości i przyznającej skarżącej prawo do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawnym synem za okres od dnia 1 lutego 2019 r. do dnia 30 września 2019 r. w wysokości 1583 zł miesięcznie i odmawiającej przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego w okresie od dnia 1 października 2019 r. stwierdził, że została ona wydana zgodnie z obowiązującymi przepisami prawa, wobec czego brak jest jakichkolwiek podstaw do usunięcia jej z obrotu prawnego w części dotyczącej odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, jak oczekuje tego skarżąca.
W rozpatrywanej sprawie zasadniczą osią sporu pomiędzy stronami postępowania jest ustalenie, czy - jak twierdzi skarżąca – przysługuje jej prawo do świadczenia pielęgnacyjnego nad niepełnosprawnym w znacznym stopniu synem, również w okresie od dnia 1 października 2019 r. i to mimo orzeczenia o braku zdolności do samodzielnej egzystencji. W ocenie skarżącej orzeczenie orzecznika ZUS z dnia [...] r. nie oznacza, że nie mogłaby podjąć zatrudnienia (bądź innej pracy zarobkowej) czy też z niego zrezygnować. Decyzja w zakresie pracy wynika ze stanu zdrowia syna, a nie z powodu niepełnosprawności skarżącej. Zdaniem Kolegium wskazany dokument świadczy o braku związku przyczynowego pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej bądź jej nie podjęciem przez skarżącą, a koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym synem.
Problematyka rozważanego na gruncie rozpatrywanej sprawy świadczenia została unormowana przez ustawodawcę w przepisach ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2020 r., poz. 111- dalej "u.s.r."). Świadczenie pielęgnacyjne jest obok zasiłku pielęgnacyjnego i specjalnego zasiłku opiekuńczego jednym ze świadczeń opiekuńczych, zaliczanym do świadczeń rodzinnych (art. 2 pkt 2 u.s.r.). Przesłanki materialnoprawne przyznania świadczenia zostały uregulowane w art. 17 u.s.r, w którym ustawodawca ściśle sprecyzował warunki ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, które musi spełniać wnioskodawca (osoba sprawująca opiekę) oraz osoba wymagająca opieki, przy jednoczesnym braku wystąpienia przesłanek negatywnych określonych w art. 17 ust. 5 u.ś.r. Jednym z warunków przyznania świadczenia pielęgnacyjnego jest, by opiekun osoby niepełnosprawnej, którym z woli ustawodawcy mogą być podmioty wymienione expressis verbis w art. 17 ust. 1 pkt 1-4 u.ś.r., nie podejmował lub rezygnował z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.
Pod pojęciem zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej ustawodawca rozumie wykonywanie pracy na podstawie stosunku pracy, stosunku służbowego, umowy o pracę nakładczą oraz wykonywanie pracy lub świadczenie usług na podstawie umowy agencyjnej, umowy zlecenia, umowy o dzieło albo w okresie członkostwa w rolniczej spółdzielni produkcyjnej, spółdzielni kółek rolniczych lub spółdzielni usług rolniczych, a także prowadzenie pozarolniczej działalności gospodarczej (art. 3 pkt 22 u.s.r.). Na równi z rezygnacją z zatrudnienia należy traktować niepodejmowanie pracy, jeżeli niepodejmowanie aktualnie zatrudnienia jest spowodowane właśnie koniecznością opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny.
W orzecznictwie sądów administracyjnych podkreśla się, że świadczenie pielęgnacyjne jest przyznawane osobom, które nie mogą podjąć zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej lub które są zmuszone do rezygnacji z zatrudnienia (innej pracy zarobkowej) ze względu na konieczność osobistego sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną. Świadczenie to jest zatem skierowane do osób zdolnych i gotowych do wykonywania pracy zarobkowej, które dobrowolnie nie podejmują tego rodzaju pracy lub z niej rezygnują w celu wykonywania czynności związanych z opieką nad osobą wymagającą opieki. Jest to świadczenie rekompensujące brak możliwości uzyskiwania dochodu z pracy zarobkowej w związku z niepodjęciem lub rezygnacją z pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. Zgodnie z założeniami ustawodawcy celem świadczeń opiekuńczych, do których należy świadczenie pielęgnacyjne, jest częściowe pokrycie wydatków ponoszonych przez rodzinę w związku z koniecznością zapewnienia opieki i pielęgnacji niepełnosprawnemu dziecku lub niepełnosprawnej osobie dorosłej.
Świadczenie pielęgnacyjne ma charakter świadczenia zasiłkowego, które miało zastąpić instytucję zasiłku stałego z ustawy o pomocy społecznej. Celem świadczenia pielęgnacyjnego jest udzielenie materialnego wsparcia osobom, które rezygnują z aktywności zawodowej, by opiekować się osobą niepełnosprawną. Świadczenie pielęgnacyjne ma zatem zastąpić dochód wynikający ze świadczenia pracy, której nie może podjąć lub z której musi zrezygnować osoba pielęgnująca. Istotą świadczenia pielęgnacyjnego jest więc częściowe zrekompensowanie opiekunowi niepełnosprawnego strat finansowych spowodowanych niemożnością podjęcia pracy lub rezygnacją z niej w związku z koniecznością opieki nad osobą niepełnosprawną (tak wyrok NSA z 21 sierpnia 2018 r. sygn. akt I OSK 1124/18 – Lex nr 2588317). A zatem, zaprzestanie aktywności zawodowej przez opiekuna ma być spowodowane koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, nie zaś innymi przyczynami, głównie leżącymi po stronie osoby ubiegającej się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego (tak wyrok NSA z 7 listopada 2019 r. sygn. akt I OSK 1549/19 – Lex nr 2755167).
Innymi słowy, musi zachodzić bezpośredni związek przyczynowo – skutkowy pomiędzy niepodejmowaniem lub rezygnacją z zatrudnienia a koniecznością sprawowania stałej (długotrwałej) i bezpośredniej opieki nad osobę jej wymagającą.
Przenosząc poczynione dotychczas uwagi natury ogólnej na grunt rozpatrywanej sprawy wskazać trzeba, że z zebranego w sprawie materiału dowodowego, prawidłowo ocenionego przez Kolegium wynika, że skarżąca legitymuje się orzeczeniem orzecznika ZUS z dnia [...] r. z którego wynika, że od dnia [...] r. jest niezdolna do samodzielnej egzystencji na stałe. Okoliczność ta nie jest sporna. Treść wspomnianych dokumentów ma kluczowe znaczenie z punktu widzenia legalności zaskarżonej decyzji, jako że mają one moc wiążącą zarówno dla organów orzekających w sprawie jak i tutejszego Sądu. Fakt, że lekarz orzecznik ZUS uznał, że skarżąca nie jest zdolna do samodzielnej egzystencji ma przy tym istotne znaczenie w niniejszej sprawie.
Zauważyć należy, że stwierdzenie niezdolności do pracy jest konsekwencją stanu zdrowia. Przy czym osobą niezdolną do pracy w rozumieniu art. 12 ust. 1 i 2 ustawy jest osoba, która całkowicie lub częściowo utraciła zdolność do pracy zarobkowej z powodu naruszenia sprawności organizmu i nie rokuje odzyskania zdolności do pracy po przekwalifikowaniu. Całkowicie niezdolną do pracy jest osoba, która utraciła zdolność do wykonywania jakiejkolwiek pracy. Natomiast z art. 13 ust. 5 ustawy wynika, że w przypadku stwierdzenia naruszenia sprawności organizmu w stopniu powodującym konieczność stałej lub długotrwałej opieki i pomocy innej osoby w zaspokajaniu podstawowych potrzeb życiowych orzeka się niezdolność do samodzielnej egzystencji. Orzekanie o niezdolności do pracy następuje, co do zasady, w trybie przewidzianym w art. 14 ustawy; niezdolność do pracy wynikać może także z orzeczenia o niepełnosprawności wydawanego w trybie przepisów ustawy o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (zob. art. 4 ust. 1 i ust. 2 ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych; Dz.U z 2020 r., poz. 426).
Pojęcie "niezdolność do samodzielnej egzystencji" ma szeroki zakres przedmiotowy. Stwierdzenie niezdolności do samodzielnej egzystencji wymaga wiedzy specjalistycznej poprzez odniesienie się do medycznych i zawodowych kryteriów orzeczniczych. Trzeba przy tym odróżnić opiekę oznaczającą pielęgnację, czyli zapewnienie ubezpieczonemu możliwości poruszania się, odżywiania, zaspokajania potrzeb fizjologicznych, utrzymywania higieny osobistej itp., od pomocy w załatwianiu elementarnych spraw życia codziennego, takich jak robienie zakupów, uiszczanie opłat, składanie wizyt u lekarza. Wszystkie powyższe czynniki łącznie wyczerpują treść terminu "niezdolność do samodzielnej egzystencji".
Reasumując, skoro posiadane przez skarżąca orzeczenie wskazuje na konieczność sprawowania nad nią opieki, to rozważania o możliwości podjęcia zatrudnienia są jedynie polemiką ze stanowiskiem Kolegium. Ponadto oświadczenie skarżącej o możliwości podjęcia zatrudnienia nie może podważyć dokumentu urzędowego jakim jest orzeczenie orzecznika ZUS i nie jest wystarczające do przyznania jej świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad synem od dnia 1 października 2019 r. Kolegium prawidłowo odmówiło skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego od tego dnia.
Wbrew zarzutom skargi nie naruszono interesu prawnego skarżącej. Brak jest również podstaw do uznania, że nie zostały wyjaśnione wszystkie istotne okoliczności sprawy. Materiał dowodowy został oceniony przez Kolegium zgodnie z regułą z art. 77 § 1 i art. 80 K.p.a., co znajduje odzwierciedlenie w uzasadnieniu decyzji odpowiadającym warunkom określonym w art. 107 § 3 K.p.a.
Mając powyższe na uwadze Sąd, na podstawie art. 151 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji wyroku.