Uzasadnienie
Decyzją z dnia 30 maja 2022 r. nr SKO.PS/41.5/387/2022/6220 Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach (dalej: "Kolegium" lub "organ odwoławczy"), utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta T. (dalej: "organ I instancji") z dnia 25.03.2022 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania zasiłku celowego na dofinansowanie do naprawy instalacji elektrycznej, zasiłku celowego na zakup żywności oraz odzieży, zasiłku celowego na dofinansowanie do energii elektrycznej i gazu dla J. J. (dalej: "strona" lub" skarżący").
Decyzja ta zapadła w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych:
Wnioskiem z dnia 8 lutego 2022 r., uzupełnionym w dniu 17 lutego 2022 r., strona zwróciła się do ośrodka pomocy społecznej o przyznanie zasiłku celowego na dofinansowanie do naprawy instalacji elektrycznej, zasiłku celowego na zakup żywności, odzieży, dofinansowanie do energii elektrycznej i gazu oraz świadczenia pieniężnego w postaci zasiłku celowego na zakup posiłku lub żywności w ramach wieloletniego rządowego programu "Posiłek w szkole i w domu".
W toku postępowania organ I instancji na podstawie wywiadu przeprowadzonego w dniu 17 lutego 2022 r. ustalił, że strona jest osobą bezrobotną, zarejestrowaną w urzędzie pracy bez prawa do zasiłku od 10 lat, nie pracuje zawodowo i dorywczo ze względu na stan zdrowia, prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe. Strona oświadczyła, że jest współwłaścicielem mieszkania przy ul. [...] w T., posiada dwie działki budowlane w T. o łącznej powierzchni 2387 m² oraz samochód osobowy - Skoda Fabia, rocznik 2012. Strona dołączyła do akt sprawy dowody potwierdzające opłaty za rachunki mieszkaniowe. Strona odmówiła wskazania adresów zstępnych i wstępnych oraz udzielenia informacji o deklarowanej przez nich pomocy finansowej. Strona podała, że utrzymuje się z pożyczek i wpłat od rodziny oraz przyjaciół. Strona odmówiła złożenia oświadczenia oraz udzielenia informacji dotyczących wysokości dochodów oraz dokumentów potwierdzających ich otrzymanie.
Organ I instancji podjął starania, aby uzyskać powyższe informacje i dlatego pismami z dnia 25 lutego 2022 r., znak: [...] i z dnia 8 marca 2022 r., znak: [...] strona została wezwana do uzupełnienia dokumentacji, m.in. poprzez złożenie oświadczenia o dochodach ze wskazaniem kwoty oraz ich źródła, przesłania analizy budżetu domowego, złożenia informacji o członkach rodziny, pod rygorem wydania decyzji przez organ na podstawie zebranego materiału dowodowego. Pomimo skutecznie doręczonych wezwań strona, nie dostarczyła w wyznaczonym terminie wskazanych dokumentów. W dniu 25 marca 2022 r. strona złożyła pismo, w którym poinformowała, że nie posiada żadnego dochodu, odmówiła ujawnienia członków rodziny, jak i nie wskazała kwoty udzielonej przez nich pomocy. Ograniczyła się jedynie do wskazania, że analiza jej budżetu domowego jest podobna do wydatków wskazanych w tabeli dotyczącej minimum socjalnego, opracowanej przez Instytut Pracy i Spraw Socjalnych z dnia 14 grudnia 2021 r.
Z uwagi na powyższe organ I instancji uznał, że strona nie współdziała z organem z pracownikami socjalnymi w zakresie ustalenia jej sytuacji dochodowej. Wskazuje na to brak odpowiedzi na kierowane do strony wezwania oraz odmowa ujawnienia potrzebnych organowi pomocowemu informacji. Brak współdziałania z pracownikiem socjalnym w ocenie organu I instancji stanowił przesłankę do odmowy przyznania świadczenia zgodnie z art.11 ust. 2 oraz art. 107 ust. 5 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t.j. Dz.U. z 2022 r., poz. 2268 ze zm.) – dalej: "u.p.s.".
Od tej decyzji odwołanie do Kolegium złożyła strona niezadowolona z rozstrzygnięcia. W odwołaniu strona wyraziła swoje niezadowolenie z pracy pracowników MOPS w T. i wskazała, że jest poszkodowana w aferze bankowej.
Decyzją z 30 maja 2022 r. organ odwoławczy utrzymał w mocy rozstrzygnięcie organu I instancji. W ocenie Kolegium, zaskarżona decyzja nie narusza zasad przyznawania świadczeń z pomocy społecznej, a organ II instancji nie dostrzegł podstaw do kwestionowania decyzji. Kolegium wskazało, że zgodnie z art. 107 ust. 5 u.p.s. pracownik socjalny przeprowadzający rodzinny wywiad środowiskowy może domagać się od osoby lub rodziny ubiegającej się o pomoc złożenia oświadczenia o dochodach i stanie majątkowym. Odmowa złożenia oświadczenia jest podstawą wydania decyzji o odmowie przyznania świadczenia. Przywołało na tą okoliczność szereg orzeczeń sądów administracyjnych. Kolegium podzieliło twierdzenia organu I instancji zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, że w przedmiotowej sprawie mamy do czynienia z brakiem współdziałania strony z pracownikiem socjalnym w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej.
Kolegium przytoczyło stan faktyczny sprawy, w tym próby kontaktu ze stroną w celu ustalenia jej sytuacji dochodowej. Próby te były bezskuteczne. Kolegium stwierdziło, że organ I instancji podejmował działania, które miały na celu ustalenie sytuacji dochodowej strony, jednakże strona nie współdziałała z organem pomocowym w tym zakresie i nie ujawniła wysokości uzyskiwanych dochodów ani dokumentów potwierdzających ich otrzymanie.
W złożonej na opisaną decyzję skardze, skarżący zarzucił imiennie wskazanym członkom składu orzekającego Kolegium wydanie zaskarżonej decyzji z rażącym naruszeniem prawa. Następnie powołując się na przepisy kodeksu postępowania karnego opisał jak stał się ofiarą gigantycznej afery finansowej (bankowej).
Odpowiadając na skargę, organ wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując dotychczas wyrażone stanowisko.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje
Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz.U. z 2019 r. poz. 2167 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, a kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W myśl art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2023 r., poz. 1634 ze zm.) – dalej: "p.p.s.a.", sąd administracyjny rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.
Sąd uwzględnia skargę w przypadku naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a.), naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (art. 145 § 1 pkt 1 lit. b p.p.s.a.) oraz innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a.). W przypadkach, gdy zachodzą przyczyny określone w art. 156 k.p.a. lub w innych przepisach, sąd stwierdza nieważność decyzji (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.).
Sądowa kontrola zaskarżonej decyzji przeprowadzona z uwzględnieniem powyższych reguł doprowadziła do uznania, że zaskarżona jak i poprzedzająca ją decyzja organu I instancji nie naruszają prawa w stopniu dającym podstawę do ich uchylenia.
Materialnoprawną podstawę rozstrzygnięcia w tej sprawie stanowił art. 39 u.p.s. Zgodnie z ust. 1 tego artykułu, w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej może być przyznany zasiłek celowy. Zasiłek celowy może być przyznany w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, ogrzewania, w tym opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu (ust. 2). Jak wynika z art. 8 ust. 1 u.p.s., przyznanie zasiłku celowego uzależnione jest od dochodu uzyskiwanego przez wnioskodawcę. Powołany przepis bowiem wskazuje w punkcie 1 (dotyczącym osoby samotnie gospodarującej), że prawo do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej, z zastrzeżeniem art. 40, art. 41, art. 53a i art. 91, przysługuje osobie samotnie gospodarującej, której dochód nie przekracza kwoty 776 zł. Rada gminy, w drodze uchwały, może podwyższyć kwoty uprawniające do zasiłku celowego (art. 8 ust. 2 u.p.s.).
Zaakcentować należy, że skoro zasiłek celowy "może być" przyznany (art. 39 ust. 1 u.p.s.), to ze wskazanej regulacji jasno wynika, że przyznanie zasiłku celowego leży w granicach tzw. uznania administracyjnego. Decyzja podjęta w ramach uznania administracyjnego nie będzie mogła być uznana za dowolną wtedy, gdy orzekający organ ustali zgodnie z art. 7 i 77 § 1 k.p.a. wszystkie istotne okoliczności dla treści rozstrzygnięcia wydawanego na podstawie art. 39 ustawy (por. wyrok NSA z 27 października 2020 r., sygn. akt I OSK 1011/20). Co należy szczególnie podkreślić, rodzaj, forma i rozmiar świadczenia powinny być odpowiednie do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy (art. 3 ust. 3 u.p.s.). Potrzeby osób i rodzin korzystających z pomocy powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej (art. 3 ust. 4 u.p.s.).
W kontrolowanej sprawie przedmiotem sporu była kwestia braku współpracy skarżącego przy ustaleniu jego rzeczywistej sytuacji dochodowej. Skarżący odmówił wskazania organowi I instancji członków rodziny udzielających mu pomocy i nie odpowiadał na wezwania organu pomocowego w celu złożenia odpowiednich oświadczeń i informacji.
W ocenie Sądu ustalenia organu I instancji były prawidłowe. Próby otrzymania przez organ informacji o stanie dochodów skarżącego są odpowiednio udokumentowane i nie budzą wątpliwości Sądu.
Sąd podziela ocenę organów administracji obu instancji, że skarżący swoją postawą uniemożliwił ustalenie jego rzeczywistej sytuacji dochodowej. Nieudostępnienie informacji o osobach, które wspierają skarżącego i skali tego wsparcia wypełniało dyspozycję art. 11 ust. 2 u.p.s. oraz zgodnie z art. 107 ust. 5 u.p.s. mogło stanowić samodzielną podstawę do odmowy przyznania wnioskowanego świadczenia.
Ustalenie sytuacji osobistej oraz stanu majątkowego ma zasadnicze znaczenie dla możliwości pozytywnego rozpatrzenia wniosku osoby ubiegającej się o świadczenia z pomocy społecznej. Ustawodawca dość rygorystycznie podchodzi do kwestii współpracy osoby ubiegającej się o takie świadczenie z organem pomocy społecznej. Uniemożliwienie przeprowadzenia wywiadu, czy to poprzez odmowę jego przeprowadzenia, czy odmowę odpowiedzi na poszczególne pytania pracownika socjalnego, względnie niewywiązywanie się z uzasadnionych żądań złożenia stosownych dokumentów, może zostać uznane za brak współdziałania osoby lub rodziny z pracownikiem socjalnym, co z kolei stanowi wyrażoną w art. 11 ust. 2 u.p.s. przesłankę do wydania decyzji odmawiającej przyznania świadczenia z pomocy społecznej. Zwrócić bowiem należy uwagę, że tylko należyte ustalenie stanu faktycznego sprawy może pozwolić organowi na wnikliwą ocenę sytuacji materialnej osoby zwracającej się o świadczenia z pomocy społecznej, a w konsekwencji - pozytywne rozpatrzenie jej wniosku (vide wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 7 marca 2019 r., sygn. akt II SA/Łd 111/18, LEX nr 2637602).
Mając powyższe na względzie, Sąd nie dopatrzył się w działaniach organów pomocowych uchybień mających cechy istotnego naruszenia prawa i dlatego działając na podstawie art. 151 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji wyroku.