Uzasadnienie
Wojewoda Śląski decyzją z 7 marca 2022 r. nr [...] wydaną na podstawie art. 104 kodeksu postępowania administracyjnego i art. 21, art. 30 ustawy z 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2020 r. poz. 111) uznał zasiłki rodzinne wypłacone A. W.(dalej jako strona lub skarżąca) w okresie od 1 października 2017 r. do 31 października 2017 r. w wysokości 219 zł. za nienależnie pobrane i zobowiązał ją do zwrotu w terminie 30 dni od dnia nabycia przez decyzję statusu decyzji ostatecznej. W uzasadnieniu decyzji organ przedstawił argumentację przemawiająca za jej wydaniem.
Z powyższą decyzją nie zgodziła się strona, która pismem z 2 maja 2022 r. wniosła odwołanie do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach i wyraziła w nim swoje niezadowolenie. Wraz z odwołaniem strona wystąpiła do organu wyższego stopnia z wnioskiem o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania. Wniosek ten oparła na tym, że 20 kwietnia 2022 r. dostała wysokiej gorączki, bolała ją głowa i miała biegunkę. Stan ten utrzymywał się do 27 kwietnia 2022 r. i obawiając się zarżenia COVID – 19 nie opuszczała domu, nawet celem udania się do lekarza. W tym okresie nie była w stanie logicznie myśleć, właściwie dbać o swoje sprawy a zwłaszcza sporządzić odwołania od otrzymanej decyzji. Dopiero 28 kwietnia 2022 r. udała się do lekarza, a objawy złego samopoczucia zaczęły ustępować.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach postanowieniem z 3 czerwca 2022 r. nr SKO.PSŚ/41.5/1656/2022/7216 wydanym na podstawie art. 59 § 1 kodeksu postępowania administracyjnego odmówiło stronie przywrócenia terminu do wniesienia odwołania od decyzji Wojewody Śląskiego z 7 marca 2022 r. nr [...] uznającej zasiłki rodzinne wypłacone w okresie od 1 października 2017 r. do 31 października 2017 r. w łącznej wysokości 219 zł. za nienależnie pobrane świadczenia rodzinne i zobowiązania do zwrotu powyższej kwoty. W uzasadnieniu wydanego rozstrzygnięcia organ odwoławczy podkreślił, że przedmiotowa decyzja została stronie doręczona w dniu 7 kwietnia 2022 r. co zostało udokumentowane na zwrotnym potwierdzeniu jej odbioru. Termin do złożenia odwołania od powyższej decyzji upłynął 21 kwietnia 2022 r., natomiast strona odwołanie przesłała do organu pierwszej instancji 4 maja 2022 r., a więc po upływie terminu do jego wniesienia.
W odwołaniu tym strona złożyła wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania. We wniosku tym wskazała, że 20 kwietnia 2022 r. dostała wysokiej gorączki, była osłabiona, bolała ją głowa i nie opuszczała domu. Dopiero 28 kwietnia 2022 r. udała się do lekarza. Ponadto strona zaznaczyła, że we wskazanym okresie nie była w stanie logicznie myśleć i sformułować odwołania od decyzji. W dalszej części uzasadnienia organ odwoławczy przywołał treść przepisów normujących zasady wnoszenia odwołań i przywracania terminu do dokonania tej czynności procesowej. W końcowej części uzasadnienia organ odwoławczy stwierdził, że strona faktycznie u lekarza była w dniu 29 kwietnia 2022 r., jednakże 20 kwietnia tego roku był przedostatnim dniem do wniesienia odwołania i strona w żaden sposób nie udokumentowała faktu choroby od przywoływanego dni i tego, że nie była w stanie dokonać wymaganej od niej czynności procesowej.
Z powyższym postanowieniem nie zgodziła się strona, która wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach. W skardze tej wyraziła swoje niezadowolenie z otrzymanego rozstrzygnięcia i nie podzieliła stanowiska w nim wyrażonego. W ocenie skarżącej odwołanie od decyzji administracyjnej może złożyć w każdym terminie przewidzianym do dokonania takiej czynności. W tej sytuacji odwołanie mogła złożyć do 21 kwietnia 2022 r., a w dniu 20 kwietnia 2022 r. zachorowała, co uniemożliwiło jej dokonanie wskazanej czynności procesowej. Ponadto podkreśliła, że w sprawie tej nie chodziło o możliwość nadania odwołania, lecz z powodu choroby nie była w stanie takiego odwołania sporządzić. W skardze tej podniosła, że fakt choroby może potwierdzić jej mama, która się nią opiekowała i robiła zakupy.
W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach wniosło o jej oddalenie i podtrzymało argumentację zamieszczoną w kwestionowanym rozstrzygnięciu.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje
Skarga nie zasługuje na uwzględnienie
Zgodnie z art. 1 i art. 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2022 r., poz. 2492) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W ramach swej kognicji sąd bada, czy przy wydaniu zaskarżonego aktu nie doszło do naruszenia prawa materialnego i przepisów postępowania. Stosownie do art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U z 2023 r., poz. 259), sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi, oraz powołaną podstawą prawną. Uwzględnienie skargi następuje w przypadkach naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego oraz innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 wyżej wymienionej ustawy.
W przypadkach, gdy zachodzą przyczyny określone w art. 156 k.p.a. sąd stwierdza nieważność postanowienia, a jeżeli zachodzą przyczyny określone w innych przepisach, sąd stwierdza wydanie postanowienia z naruszeniem prawa. Przedstawiona tutaj regulacja prawna nie pozostawia zatem wątpliwości co do tego, że zaskarżone postanowienie może ulec uchyleniu tylko wtedy, gdy organom administracji publicznej można postawić uzasadniony zarzut naruszenia prawa, czy to materialnego, czy to procesowego, jeżeli naruszenie to miało, bądź mogło mieć wpływ na wynik sprawy.
W ramach rozpoznawanej sprawy podkreślić należy, że sąd administracyjny bada jedynie legalność decyzji organu administracji publicznej, a zatem bada tylko, czy w przypadku poddanej jego kontroli decyzji nie doszło do naruszenia przepisów prawa w stopniu uzasadniającym uwzględnienie wniesionej skargi.
Dokonywanie określonych czynności procesowych w postępowaniu administracyjnym przez uczestniczące w nim podmioty ograniczone jest ustalonym w przepisach terminem, od zachowania którego uzależniona jest skuteczność dokonanej czynności. Strona może jednak bronić się przed negatywnymi skutkami uchybienia terminu czynności, w przedmiotowej sprawie wniesienia odwołania od wydanej decyzji, wnosząc prośbę o przywrócenie terminu. Warunki jej dopuszczalności reguluje art. 58 Kodeksu postępowania administracyjnego. Zgodnie z § 1 tego przepisu w razie uchybienia terminu należy przywrócić termin na prośbę zainteresowanego, jeżeli uprawdopodobni, że uchybienie nastąpiło bez jego winy.
Z kolei w myśl § 2 – prośbę o przywrócenie terminu należy wnieść w ciągu siedmiu dni od dnia ustalania przyczyny uchybienia terminu. W przywołanym przepisie zamieszczono przesłanki przywrócenia terminu, które muszą wystąpić łącznie, żeby wniosek mógł zostać uwzględniony. Przesłankami tymi są: wystąpienie z wnioskiem o przywrócenie terminu; wniesienie tego wniosku z ciągu siedmiu dni od dnia ustania przyczyny uchybienia terminowi; jednoczesne z wniesieniem wniosku dopełnienie czynności, dla której określony był termin oraz uprawdopodobnienie przez osobę zainteresowaną, że uchybienie nastąpiło bez jej winy.
W rozpoznawanej sprawie przedmiotem sporu jest prawidłowość rozstrzygnięcia organu drugiej instancji w zakresie odmowy przywrócenia terminu do wniesienia odwołania od decyzji w sprawie nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych. Zdaniem organu odwoławczego skarżąca nie uprawdopodobniła braku winy w uchybieniu terminowi. Strona skarżąca tego stanowiska nie podziela.
Sąd w składzie rozpoznającym przedmiotową skargę podziela wyrażane w orzecznictwie stanowisko, że warunkiem przywrócenia terminu do wniesienia odwołania jest uprawdopodobnienie braku winy w niedochowaniu terminu. Brak winy w uchybieniu terminowi, jak się jednolicie przyjmuje, zachodzi wtedy, gdy dokonanie czynności było niemożliwe z uwagi na przeszkodę, której strona nie mogła usunąć nawet przy użyciu największego w danych warunkach wysiłku. Jako kryterium przy ocenie winy w uchybieniu terminu należy przyjąć obiektywny miernik staranności, jakiej w danych okolicznościach można wymagać od strony dbającej należycie o swoje interesy (zob: wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 19 kwietnia 2022 r sygn. akt VII SA/Wa 600/22). Przepisy uznają za przyczynę uzasadniającą przywrócenie terminu wystąpienie przeszkody nie do przezwyciężenia, a więc takiej, której strona nie mogła usunąć, nawet przy użyciu największego w danych warunkach wysiłku, np. nagłą, ciężką chorobę.
Nawet samo przebywanie strony na zwolnieniu lekarskim nie jest wystarczającą przesłanką do tego, aby przywrócić termin do dokonania czynności procesowej (zob: wyroki Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 11 kwietnia 2022 r. sygn. akt III SA/Kr 1572/21 oraz w Warszawie z dnia 13 kwietnia 2021 r. sygn. akt VII SA/Wa 65/21). Innymi słowy, od strony postępowania wymaga się szczególnej staranności w zakresie prowadzenia swych spraw, a jakiekolwiek niedbalstwo strony dyskwalifikuje możliwość przywrócenia terminu. Przyczyna uchybienia terminu musi zatem być niezależna od strony (a przy tym istnieć przez cały okres uchybienia terminu), a strona nie mogła przeszkody uchybienia terminu usunąć, nawet przy użyciu największego w danych warunkach wysiłku. Do okoliczności faktycznych uzasadniających brak winy w uchybieniu terminu przez stronę zainteresowana zalicza się np. przerwy w komunikacji, nagłą chorobę, która nie pozwoliła na wyręczenie się inną osobą, powódź, pożar (zob: wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 5 maja 2022 r., sygn. akt II SA/Wr 12/22).
W literaturze przedmiotu nie budzi wątpliwości, że osoba zainteresowania powinna uwiarygodnić stosowną argumentacją swoją staranność oraz fakt, że przeszkoda była od niej niezależna (por. B. Adamiak, J. Borkowski, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, Warszawa 2021, s. 431).
Przenosząc powyższe rozważania na grunt rozpoznawanej sprawy, nie sposób przyjąć, aby skarżąca uprawdopodobniła, że uchybienie terminu do wniesienia odwołania nastąpiło bez jej winy. Zasadnie więc organ odwoławczy uznał, że w niniejszej sprawie nie zostały spełnione warunki do przywrócenia terminu. Sama choroba, na którą powołuje się skarżąca – tj. wysoka gorączka w dniu 20 kwietnia 2022 r., osłabienie, ból głowy i biegunka, które to okoliczności utrzymywały się do dnia 27 kwietnia 2022 r., co potwierdziła przedłożeniem dokumentacji medycznej pacjenta, z której wynikało, że w dniu 29 kwietnia 2022 r. była na wizycie lekarskiej, nie są wystarczającym dowodem na brak winy skarżącej w uchybieniu terminu. Podkreślić w tym miejscu należy, że skarżąca kwestionowaną decyzję Wojewody odebrała w dniu 7 kwietnia 2022 r. Zatem zgodnie z pouczeniem złożenie odwołania mogło nastąpić w terminie do dnia 21 kwietnia 2022 r. Podany przez skarżącą dzień 20 kwietnia 2022 r, w którym pojawiły się oznaki choroby, wskazane powyżej dolegliwości był przedostatnim dniem do złożenia odwołania od decyzji organu pierwszej instancji.
Jak podniesiono powyżej choroba może uzasadniać brak winy w uchybieniu terminu, jeżeli jest nagła i nie pozwoliła na wyręczenie się inną osobą. Od strony postępowania wymaga się bowiem szczególnej staranności w zakresie prowadzenia swych spraw, a jakiekolwiek niedbalstwo strony dyskwalifikuje możliwość przywrócenia terminu. W przypadku choroby trzeba wskazać, że rodzaj choroby uniemożliwiał dokonanie czynności oraz że nie istniała możliwość skorzystania z pomocy innych osób w jej dokonaniu. Ocena, czy uprawdopodobniony został brak winy w uchybieniu terminu nie ogranicza się zatem do ustalenia, czy twierdzenie wnioskodawcy o chorobie jest wiarygodne (tj. np. potwierdzone zaświadczeniem lekarskim), ale musi również uwzględniać na przykład to, czy wskazana przyczyna uchybienia terminowi stanowi przeszkodę niemożliwą do przezwyciężenia i czy zainteresowana wykazała należytą staranność w podjęciu działań mogących zapobiec uchybieniu terminu, przykładowo poprzez wyręczenie się inną osobą.
W ocenie organu odwoławczego, co potwierdza skład orzekający wypowiadający się w tej sprawie, przedłożona dokumentacja medyczna nie wskazuje na chorobę nagłą. Jako rozpoznanie wskazuje zaburzenia metabolizmu. Nadto, co należy podkreślić, jest to dokumentacja z dnia 29 kwietnia 2022 r., a więc już z okresu, w którym skończył się termin na wniesienie odwołania. Jak podniesiono powyżej, wobec odebrania decyzji organu pierwszej instancji w dniu 7 kwietnia 2022 r., termin do złożenia od niej odwołania biegł od dnia 8 kwietnia do 21 kwietnia 2022 r. Tak więc pierwsze oznaki choroby i złego samopoczucia nastąpiły w przedostatnim dniu terminu na złożenie odwołania, natomiast nic nie stało na przeszkodzie, by skarżąca złożyła takie odwołanie wcześniej, co przy szczególnej staranności w zakresie prowadzenia swych spraw winno nastąpić, a brak takiego działania można ocenić jako niedbalstwo i zaniechanie.
Dodatkowo, jak podaje skarżąca w skardze, w okresie choroby pomagała jej matka, co mogło umożliwić stronie złożenie odwołania przy jej pomocy, tym bardziej, że odwołanie stanowi wyraz niezadowolenia z otrzymanej decyzji i nie musi posiadać szczególnej formy i treści. Tak więc należy potwierdzić, że strona nie wykazała, że w okresie choroby nie była w stanie posłużyć się inną osobną w celu nadania na poczcie odwołania, bądź złożenia go w siedzibie organu.
W świetle przeprowadzonych rozważań należy podzielić stanowisko organu odwoławczego, iż podane przez stronę powody i okoliczności nie stanowią uprawdopodobnienia braku winy strony w uchybieniu terminu do złożenia odwołania. Jak stwierdza Wojewódzki Sad Administracyjny w Poznaniu w wyroku z dnia 18 lutego 2021 r. sygn. akt IV SA/Po 1877/20 - przy ocenie stopnia winy lub jej braku należy brać pod rozwagę nie tylko okoliczności, które uniemożliwiły stronie dokonanej czynności w terminie, lecz także okoliczności świadczące o podjęciu lub nie podjęciu działań mających na celu zabezpieczenie dotrzymania terminu.
Sprawa rozpoznana została w trybie uproszczonym zgodnie z treścią art. 119 pkt 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, w myśl którego sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli przedmiotem skargi jest postanowienie wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także postanowienie rozstrzygające sprawę co do istoty oraz postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie.
Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach uznał, że skarga jest niezasadna, skoro podniesione w skardze zarzuty nie mogły odnieść zamierzonego skutku, a jednocześnie brak jest okoliczności, które z urzędu należałoby wziąć pod uwagę i na podstawie art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi oddalił skargę